Traxeya zədələri

Traxeya zədələrinin növləri:

Küt travmalar:

Səbəblər: Bu növ zədələr avtomobil qəzaları, boyun və ya sinə nahiyəsinə küt zərbələr (məsələn, yıxılma və ya zərbə) və ya sıxılma nəticəsində meydana gələ bilər.

Zədənin xarakteri: Küt travmalar traxeyanın qığırdaq quruluşunu zəiflədərək çökməsinə səbəb ola bilər və ya tənəffüs yollarında daralmalar və ya yırtıqlar yarada bilər.

Kəsici və deşici travmalar:

Səbəblər: Boyun və ya sinəyə bıçaq və ya güllə yaraları traxeyanın ciddi şəkildə kəsilməsinə və ya deşilməsinə səbəb ola bilər.

Zədənin xarakteri: Kəsici zədələr traxeyada qüsurlar yarada bilər, bu isə hava sızmasına, qanaxmaya və tənəffüs yollarının pozulmasına səbəb ola bilər.

İatrogenik zədələr (tibbi müdaxilə nəticəsində):

Səbəblər: İntubasiya, traxeostomiya və ya digər tibbi prosedurlar zamanı traxeyanın zədələnməsi mümkündür. Uzun müddət intubasiya edildikdə traxeyada təzyiq zədəsi, divarda yara və ya stenoz inkişaf edə bilər.

Zədənin xarakteri: Bu tip zədələr traxeyanın selikli qişasında və ya qığırdaq quruluşunda yaralanmalara səbəb ola bilər.

Traxeya zədələrinin simptomları:

Nəfəs darlığı: Traxeyadakı zədələr tənəffüs yollarını daralda və ya bağlaya bilər, bu isə nəfəs almanı çətinləşdirir və ya qeyri-mümkün hala gətirir.

Xırıltılı səs: Traxeyanın zədələnməsi ilə bağlı nəfəs alarkən hırıltılı səslər (stridor) eşidilə bilər.

Boyunda və ya sinədə hava yığılması (subkutan emfizema): Traxeyanın zədələnməsi ilə hava dəri altına sızaraq, boyun və ya sinədə şişkinliyə səbəb ola bilər. Bu vəziyyət palpasiya zamanı “xırıltılı” bir səs yarada bilər.

Öskürək və ya qanlı bəlğəm: Traxeya zədələri güclü öskürəyə və bəlğəmdə qan olmasına səbəb ola bilər.

Huşunu itirmə: Əgər zədə ciddi hava yolu blokadasına səbəb olursa, oksigen çatışmazlığı nəticəsində huşunu itirmə və ya şok baş verə bilər.

Diaqnostika:

Traxeya zədələrini diaqnoz etmək üçün həkimlər müxtəlif testlərdən istifadə edirlər:

Rentgen: Rentgen müayinəsi sinədə və boyunda hava yığılması, sinə divarının və ya digər strukturların zədələnməsini göstərmək üçün istifadə edilir.

Kompüter tomoqrafiyası (KT): KT müayinəsi traxeyanın və ətraf toxumaların zədələnməsinin daha dəqiq görüntülərini təmin edir. Bu üsul zədələrin yerini, ölçüsünü və ciddiyyətini qiymətləndirmək üçün faydalıdır.

Bronxoskopiya: Bronxoskop adlı elastik bir boru vasitəsilə tənəffüs yolları birbaşa görüntülənir. Bronxoskopiya ilə traxeyadakı yırtıqlar, daralmalar və ya zədələr dəqiq müəyyən edilə bilər.

Laringoskopiya: Traxeyanın yuxarı hissəsini və səs tellərini yoxlamaq üçün istifadə olunur. Bu, hər hansı zədənin traxeyanın yuxarı hissəsində yerləşib-yerləşmədiyini göstərir.

Müalicə:

Traxeya zədələrinin müalicəsi zədənin ciddiyyətinə, yerinə və növünə görə dəyişir. Müalicə üsulları aşağıdakıları əhatə edə bilər:

Təcili hava yolu təmin edilməsi:

Nəfəs alma tamamilə dayandıqda və ya ciddi daralma olduqda, xəstəyə dərhal hava yolu açılmalıdır. Bunun üçün traxeostomiya və ya intubasiya həyata keçirilir.

Traxeostomiya: Nəfəs borusuna bir boru yerləşdirilərək xəstənin nəfəs alması təmin edilir.

Cərrahi təmir:

Traxeya rezeksiyası və anastomoz: Traxeyanın zədələnmiş hissəsi çıxarılır və sağlam uclar bir-birinə tikilir. Bu əməliyyat ciddi zədələrdə və ya böyük yırtıqlarda tətbiq edilir.

Traxeya plastikasının təmiri: Traxeyadakı qismən yırtıqlar və ya deşiklər xüsusi tikişlərlə təmir edilir. Bu, xüsusilə kəsici və ya deşici yaralanmalar zamanı istifadə edilir.

Stent yerləşdirilməsi: Traxeyanın daxili divarında ciddi daralma və ya zədə varsa, stent qoyularaq traxeyanın açıq qalması təmin edilə bilər.

Drenaj və hava çıxarılması:

Əgər traxeyadan hava sızması baş verirsə və bu, dərialtı emfizemaya səbəb olursa, sinə borusu yerləşdirilərək artıq hava çıxarılır.

Antibiotik müalicəsi:

Traxeya zədələrində infeksiya riski yüksəkdir, xüsusilə açıq zədələr və ya tibbi prosedurlardan sonra yaranan zədələr zamanı. Antibiotiklər infeksiya riskini azaltmaq üçün istifadə edilir.

İzlər və stenozun müalicəsi:

Uzunmüddətli zədələr və ya müalicədən sonra traxeyada iz və ya stenoz (daralma) yaranarsa, cərrahi müdaxilə və ya balon dilatasiyası kimi texnikalarla traxeyanın açıqlığı bərpa edilir.

Bərpa və nəzarət:

Traxeya zədələrindən sonra xəstənin bərpa müddəti zədənin növündən və müalicədən asılıdır:

Nəfəs almanın izlənməsi: Traxeya zədələrindən sonra tənəffüs yolları diqqətlə izlənilməlidir. Nəfəs alma problemləri, tıxanma və ya daralma əlamətləri yenidən baş verərsə, əlavə müdaxilə tələb oluna bilər.

Fizioterapiya: Zədədən sonra nəfəs alma gücünü və qabiliyyətini artırmaq üçün xəstələrə tənəffüs fizioterapiyası tövsiyə edilə bilər.

Daimi nəzarət: Ciddi zədələrdən sonra müntəzəm olaraq bronxoskopiya və ya digər görüntüləmə üsulları ilə tənəffüs yolları yoxlanılmalıdır.

Proqnoz:

Yüngül zədələr: Kiçik zədələr adətən yaxşı müalicə edilir və tam sağalma mümkündür.

Ciddi zədələr: Daha ciddi travmalar uzunmüddətli müalicə və bərpa tələb edə bilər. Bəzi hallarda nəfəs yollarının funksiyası tam bərpa edilə bilər, ancaq bəzən uzun müddətli stenoz və ya nəfəs alma çətinliyi müşahidə oluna bilər.

Traxeya zədələri çox ciddi ola bilər və vaxtında müalicə olunmazsa, tənəffüs çatışmazlığına səbəb ola bilər. Tez tibbi müdaxilə və müvafiq müalicə nəticəsində əksər hallarda yaxşılaşma mümkündür.