Bronxitin Növləri

Bronxit Nədir və Hansı Növləri Var?

Bronxit, ağciyərlərə hava daşıyan bronxların iltihablanması nəticəsində yaranan bir tənəffüs yolu xəstəliyidir. Bu xəstəlik əsasən iki formada təzahür edir: kəskin və xroniki. Hər iki növün özünəməxsus gedişatı və səbəbləri mövcuddur.

Bronxitin Növləri

• Kəskin Bronxit: Adətən virus və ya bakterial infeksiyalar nəticəsində yaranır. Bu növ qısa müddət, təxminən 2-3 həftə davam edir.
• Xroniki Bronxit: Daha uzun müddət (3 ay və ya daha çox) davam edən bronx iltihabıdır. Əsasən siqaret çəkmək və ya hava çirkliliyinə uzun müddət məruz qalmaqla bağlıdır və Xroniki Obstruktiv Ağciyər Xəstəliyinin (KOAH) bir hissəsi hesab olunur.

Bronxitin Əsas Səbəbləri

Bronxitin yaranma səbəbləri xəstəliyin növünə görə fərqlilik göstərir. Aşağıdakı cədvəldə əsas tetikleyici amillər qeyd olunmuşdur:

Kəskin Bronxit Səbəbləri

1. Viruslar: Ən çox rast gəlinən səbəbdir. Rinovirus, qrip virusu və ya koronavirus kəskin bronxit yarada bilər.
2. Bakteriyalar: Streptococcus pneumoniae və ya Haemophilus influenzae bronxitə səbəb ola bilər, lakin bu, daha nadirdir.
3. Kimyəvi maddələr və qıcıqlandırıcılar: Zəhərli buxarlar, kimyəvi maddələr və hava çirkliliyi bronxları qıcıqlandıra bilər.

Xroniki Bronxit Səbəbləri

• Siqaret çəkmək: Əsas səbəbdir; tütün tüstüsü bronxların davamlı qıcıqlanmasına yol açır.
• Hava çirkliliyi və toz: Uzun müddət çirklənmiş havada qalmaq iltihabı artırır.
• Peşəkar qıcıqlandırıcılar: Kimyəvi maddələrlə və ya tozla işləyən şəxslərdə risk daha yüksəkdir.

Bronxitin Əsas Simptomları

Bronxitin ən bariz əlaməti öskürəkdir. Lakin xəstəlik özünü digər simptomlarla da büruzə verir:

• Öskürək: Kəskin bronxitdə quru başlayıb sonradan selikli hala keçir; xroniki bronxitdə isə uzunmüddətli selikli öskürək müşahidə olunur.
• Tənəffüs çətinliyi: Hava yollarında daralma və ya selik ifrazı nəticəsində nəfəs almaq çətinləşir.
• Sinə ağrısı: Xüsusilə öskürək zamanı sinədə ağrı və ya narahatlıq hissi yarana bilər.
• Hırıltı: Tənəffüs zamanı fit səsləri və ya hırıltı eşidilə bilər.
• Ümumi əlamətlər: Yüngül qızdırma, üşütmə, halsızlıq və bədənin infeksiya ilə mübarizəsi səbəbindən yaranan yorğunluq.

Bronxitin Diaqnozu

Həkim bronxiti diaqnoz etmək üçün aşağıdakı peşəkar üsullardan istifadə edir:

• Tibbi tarix və fiziki müayinə: Simptomlar, siqaret vərdişi və ətraf mühit amilləri dəyərləndirilir.
• Auskultasiya: Stetoskop vasitəsilə ağciyərlərin dinlənilməsi.
• Sinə rentgeni: Pnevmoniya kimi digər ciddi problemləri istisna etmək üçün.
• Pulmonar funksiya testləri: Ağciyər funksiyasını yoxlamaq üçün spirometriya.
• Laborator analizlər: Qan testləri və öskürəklə çıxan seliyin (bəlğəm) analizi.

Bronxitin Müalicə Üsulları

Kəskin Bronxit Müalicəsi

Kəskin bronxitdə əsas məqsəd simptomların idarə olunmasıdır:

• Simptomatik müalicə: Parasetamol və ya ibuprofen kimi ağrıkəsicilər.
• Bol maye qəbulu: Seliyi incəltmək və öskürəyi asanlaşdırmaq üçün vacibdir.
• Dərmanlar: Yalnız bakterial infeksiya təsdiqlənərsə antibiotiklər; nəfəs almağı asanlaşdırmaq üçün bronxodilatatorlar.
• Evdə qayğı: İsti çay, bal, limon və havanın nəmləndirilməsi.

Xroniki Bronxit Müalicəsi

• Həyat tərzi dəyişiklikləri: Siqareti tamamilə tərgitmək və qıcıqlandırıcılardan uzaq durmaq.
• Dərman müalicəsi: Bronxodilatatorlar, iltihab əleyhinə steroidlər və mukolitiklər (selik incəldicilər).
• Reabilitasiya: Pulmonar reabilitasiya məşqləri və ağır hallarda oksigen terapiyası.

Evdə Qayğı və Qorunma Yolları

Sağalma prosesini sürətləndirmək üçün maye qəbulunu artırın, mühiti nəmli saxlayın və nəfəs məşqləri edin. Unutmayın ki, öskürək bədənin seliyi xaric etmə mexanizmidir, ona görə də həkim məsləhəti olmadan öskürək kəsicilərdən istifadə etməyin.

Bronxitdən qorunmaq üçün:

• Siqareti buraxın.
• Qrip və pnevmoniya peyvəndləri olun.
• Əllərinizi tez-tez yuyun.
• Allergenlərdən və kimyəvi qıcıqlandırıcılardan uzaq durun.

Həkimə Nə Zaman Müraciət Etmək Lazımdır?

Əgər öskürək 3 həftədən çox davam edərsə, öskürəklə qan gələrsə, yüksək hərarət 3 gündən çox çəkərsə və ya şiddətli tənəffüs çətinliyi yaranarsa, dərhal həkimə müraciət edilməlidir. Vaxtında müalicə edilməyən bronxit ciddi fəsadlara yol aça bilər.