Bursit
Bursit Nədir?
Bursit, əzələ, tendon və sümüklərin birləşdiyi nöqtələrdəki bursaların iltihablanması ilə nəticələnən bir vəziyyətdir. Bursa, oynaqda sürtünməni azaltmaq üçün maye ilə dolu olan bir kisədir. Bursit, oynaqlarda təkrarlanan təzyiq və hərəkət nəticəsində yaranır və bəzən zədələrdən, infeksiyalardan və ya digər səbəblərdən dolayı meydana çıxır.
Bursitin Səbəbləri
Bursit bir çox fərqli səbəbdən qaynaqlana bilər. Bunlar əsasən fiziki fəaliyyətlər, zədələr və bəzən infeksiyalarla əlaqədardır.
1. Təkrarlanan Hərəkətlər və Yaş
Təkrarlanan hərəkətlər: Uzun müddət eyni hərəkətləri təkrarlamaq, məsələn, idmançılar və ya fiziki işlə məşğul olan insanlarda bursanın iltihablanmasına səbəb ola bilər.
Yaşlanma: Yaşlandıqca, bursaların elastikliyi və effektivliyi azalır, bu da iltihabın baş verməsinə səbəb ola bilər.
2. Zədələr və Travmalar
Zədələnmə: Fiziki zədələnmələr, travmalar və qəzalardan sonra bursalar iltihablana bilər. Birbaşa təzyiq, vurma və ya sıxılma bursanın zədələnməsinə səbəb ola bilər.
3. İnfeksiyalar
Septik bursit: Bursanın infeksiyaya məruz qalması (bakteriyaların daxil olması), bursitə səbəb ola bilər. Bu infeksiyalar, adətən bir yaralanma və ya əməliyyat nəticəsində baş verir.
4. Ağır İstifadə
Yük altında qalma: Uzun müddət bir yerdə oturmaq, dayanmaq və ya müəyyən hərəkətləri təkrarlamaq bursanın iltihabına səbəb ola bilər.
5. Sağlamlıq Şəraiti və Xəstəliklər
Romatoid artrit və digər autoimmun xəstəliklər: Bu xəstəliklər bədənin öz toxumalarına qarşı mübarizə aparır və bursitə səbəb ola bilər.
Gout: Yüksək ürik turşusu səviyyələri, bursada kristalların yığılmasına səbəb olaraq iltihaba yol aça bilər.
Bursitin Əlamətləri
Bursit əlamətləri ağrı və şişliklə müşayiət olunur. Ən yaygın əlamətlər bunlardır:
Ağrı: Ən əsas əlamət ağrıdır, xüsusən də iltihablı bursanın olduğu ərazidə. Ağrı, hərəkət edərkən daha da pisləşə bilər.
Şişkinlik: Bursanın iltihabı nəticəsində oynağın ətrafında şişkinlik meydana gələ bilər.
Həssaslıq: Oynaq ətrafında iltihabın olduğu ərazidə təzyiqə qarşı həssaslıq artır.
Hərəkət məhdudiyyəti: Ağrı və şişlik səbəbindən oynağın normal hərəkətləri məhdudlaşa bilər.
Qızartı və istilik: İltihablı sahədə qızartı və istilik hissi ola bilər.
Bursitin Diaqnozu
Bursitin diaqnozu, əsasən həkimin fiziki müayinəsinə və müvafiq testlərə əsaslanır:
Fiziki Müayinə: Həkim, oynaq və ətrafında şişkinlik və ağrı olub-olmadığını yoxlayır. Oynaqda hərəkət məhdudiyyəti və həssaslıq qiymətləndirilir.
İnflamasiya Testləri: Qan testləri ilə iltihab əlamətləri (məsələn, C-reaktiv protein - CRP və ya sedimentasiya sürəti) yoxlanılır.
Ultrasonoqrafiya və MRT: Oynaq bölgəsində şişkinlik və iltihabın olub-olmadığını göstərmək üçün ultrasonoqrafiya və ya maqnit rezonans görüntüləmə (MRT) istifadə edilə bilər.
Rentgen: Oynaqda hər hansı bir sümüklə bağlı problem olub-olmadığını yoxlamaq üçün rentgen müayinəsi edilə bilər.
Bursitin Müalicəsi
Bursit müalicəsi, ağrının və iltihabın azaldılması, həmçinin hərəkət qabiliyyətinin bərpa edilməsi məqsədilə müxtəlif yanaşmalarla aparılır. Müalicə üsulları bunlardır:
1. Dərmanlar
Ağrı kəsicilər və antiinflamatuar dərmanlar: Qeyri-steroid antiinflamatuar dərmanlar (NSAİİ-lər) kimi ibuprofen və ya aspirin, iltihab və ağrını yüngülləşdirmək üçün istifadə edilə bilər.
Kortikosteroidlər: Ciddi hallarda, iltihabı azaltmaq üçün kortikosteroidlər (steroid inyeksiyaları) oynağa birbaşa tətbiq edilə bilər.
2. Fiziki Terapiya
İstirahət və büzüşmə: İltihabın olduğu oynağın istirahət etməsi və fiziki hərəkətlərin məhdudlaşdırılması lazımdır.
Fiziki məşqlər: Oynaq hərəkətlərini yaxşılaşdırmaq və gücləndirmək üçün xüsusi fiziki terapiya və məşqlər tətbiq edilə bilər.
3. Soğuk və İsti Tətbiqlər
Soğuk kompreslər: Şişkinliyi və ağrıları azaltmaq üçün soyuq kompreslər tətbiq edilə bilər.
İsti kompreslər: İltihab azaldıqdan sonra isti kompreslər tətbiq edərək, əzələlərin rahatlamasına və qan dövranının yaxşılaşmasına kömək edə bilər.
4. Cərrahi Müdaxilə
Bursa drenajı: Bəzən iltihablı bursa mayesinin drenajı tələb oluna bilər. Bu, dərmanla müalicə edilə bilməyən və davamlı ağrıya səbəb olan bursit hallarını müalicə etmək üçün istifadə edilir.
Cərrahi əməliyyat: Nadir hallarda, bursanın tamamilə çıxarılması (bursa eksizyonu) cərrahi müdaxilə ilə həyata keçirilə bilər.
5. Təbii və Alternativ Müalicələr
Bitki əlavələri və təbii yağlar: Çobanyastığı, zəncəfil və ya mentol kimi bitki əlavələri və təbii yağlar, iltihabı azaltmağa və ağrını yüngülləşdirməyə kömək edə bilər.
Akupunktur və masaj: Bəzi insanlar, bursit simptomlarını azaltmaq üçün akupunktur və ya terapevtik masajdan faydalana bilər.
Nəticə
Bursit, oynaqlarda ağrı, şişkinlik və hərəkət məhdudiyyətlərinə səbəb olan bir vəziyyətdir. Bu, təkrarlanan hərəkətlər, zədələnmələr, infeksiyalar və bəzi xəstəliklərlə əlaqədar olaraq yaranır. Bursit müalicə edilə bilən bir vəziyyətdir və doğru müalicə ilə ağrı azaldıla və hərəkət qabiliyyəti bərpa edilə bilər. Əgər bursit şübhəsi varsa, müvafiq müayinələr və müalicə üçün həkimə müraciət etmək vacibdir.