Çəhrayı göz və ya allergik konjonktivit
Çəhrayı Gözün Növləri və Səbəbləri
1. Viral Konjonktivit
Səbəb: Adenoviruslar kimi viruslar göz infeksiyasına səbəb ola bilər. Viral konjonktivit çox yayılmışdır və adətən soyuqdəymə və ya yuxarı tənəffüs yolu infeksiyaları ilə yanaşı görülür.
Yoluxma yolu: Göz yaşı və ya infeksiyalı insanlarla təmas, eyni zamanda virusun yayılmasına səbəb olur.
Simptomlar: Gözlərdə qızartı, sulanma, yanma və işığa həssaslıq müşahidə olunur. Viral konjonktivit adətən bir gözdə başlayır, lakin digər gözə də yayılır.
2. Bakterial Konjonktivit
Səbəb: Streptokok, stafilokok və ya H. influenzae kimi bakteriyalar gözün konjonktivasını iltihablandırır.
Yoluxma yolu: İnfeksiyalı əllərin gözü tutması və ya gözlə birbaşa təmas bakterial konjonktivitə səbəb ola bilər.
Simptomlar: Gözlərdə qızartı, qatı sarımtıl və ya yaşıl irinli ifrazat, göz qapaqlarında şişkinlik və qızarma olur. İrin səbəbindən gözlər səhər oyandıqda yapışmış ola bilər.
3. Allergik Konjonktivit
Səbəb: Polen, toz, ev heyvanlarının tükləri, küf və ya digər allergenlər kimi maddələr allergik reaksiya yaradır.
Yoluxma yolu: Allergik konjonktivit yoluxucu deyil.
Simptomlar: Gözlərdə qaşınma, yanma, sulanma və qızartı olur. Gözlərdə yüngül bir qatı bəlğəm və ya su kimi ifrazat ola bilər. Gözlərin altında şişkinlik və ya tünd dairələr də yaranabilir.
Allergik Konjonktivitin Mümkün Səbəbləri
Allergik konjonktivit, bədənin allergenlərə həssaslaşması nəticəsində baş verir. Bu allergenlər bədənə gözlər vasitəsilə daxil olur və immun sistemi onları zərərli maddə kimi qəbul edərək histamin və digər kimyəvi maddələr ifraz edir. Allergik konjonktivitin ən çox rast gəlinən səbəbləri aşağıdakılardır:
Polenlər: Mövsümi olaraq ağaclar, otlar və alaq otlarından gələn polenlər allergik reaksiyaya səbəb ola bilər.
Ev tozu və toz akarları: Ev tozunda olan mikroskopik toz akarları il boyu allergik konjonktiviti tetikleyə bilər.
Ev heyvanlarının tükləri: Pişiklər və itlər kimi ev heyvanlarının dərisi və tükləri allergik reaksiya yarada bilər.
Küf sporları: Nəmli mühitlərdə inkişaf edən küf sporları gözlərdə qıcıqlanma və iltihaba səbəb ola bilər.
Kimyəvi maddələr: Parfümlər, tüstü, təmizləyici vasitələr və ya kosmetik məhsullar allergik konjonktivitə səbəb ola bilər.
Allergik Konjonktivitin Simptomları
Allergik konjonktivitin əsas simptomları aşağıdakılardır:
Qaşınma: Gözlərdə davamlı qaşınma, xəstələri gözlərini ovuşturmağa məcbur edir.
Göz sulanması: Gözlərdən şəffaf və ya su kimi axıntı.
Qızartı və iltihab: Gözlərdə qızarma, qapaqlarda şişkinlik və ağrılı hiss.
İşığa həssaslıq: Parlaq işığa qarşı həssaslıq, gözləri qısmaya səbəb ola bilər.
Gözün altında tünd dairələr: Allergik rinit və ya digər allergik reaksiyalarla əlaqəli olaraq gözlərin altında tünd dairələr meydana gələ bilər.
Allergik Konjonktivitin Diaqnostikası
Allergik konjonktivitin diaqnostikası həkimin tibbi tarixi və simptomları nəzərdən keçirməsi ilə başlayır. Allergiya ilə əlaqəli hallarda allergenləri müəyyən etmək üçün testlər aparıla bilər:
Dəri Testləri:
Allergenlərə qarşı həssaslığı müəyyən etmək üçün dəridə allergen testləri aparıla bilər. Dərinin müəyyən bir hissəsinə allergen damcıları tətbiq olunur və reaksiya yoxlanılır.
Qan Testləri (Spesifik IgE Testi):
Qanda allergenlərə qarşı immunoglobulin E (IgE) səviyyəsi ölçülərək allergik reaksiyaların mövcudluğu təsdiqlənir.
Göz Müayinəsi:
Həkim gözləri yoxlayaraq konjonktivada hər hansı bir iltihab, qızartı və ya qıcıqlanmanın olub olmadığını qiymətləndirir.
Allergik Konjonktivitin Müalicəsi
Allergik konjonktivitin müalicəsi əsasən allergenlərdən qaçınmaq və simptomları idarə etmək məqsədi daşıyır. Aşağıdakı müalicə üsulları tətbiq olunur:
1. Allergenlərdən Uzaq Durmaq
Polenlərdən Uzaq Durmaq: Polen mövsümündə açıq havada keçirdiyiniz vaxtı məhdudlaşdırmaq, evdə pəncərələri bağlı saxlamaq və hava təmizləyici cihazlardan istifadə etmək faydalı ola bilər.
Toz Akarlarından Qaçınmaq: Evin təmizliyinə diqqət etmək, toz akarlarını minimuma endirmək üçün yataq dəstlərini tez-tez yumaq və yataq otağında xalçalardan uzaq durmaq tövsiyə olunur.
Ev Heyvanlarından Uzaq Durmaq: Heyvanlarla təmasda olduqdan sonra əlləri yaxşıca yumaq və heyvanların yatdığı yerləri təmiz saxlamaq vacibdir.
2. Dərman Müalicəsi
Antihistamin Göz Damcıları: Antihistamin göz damcıları gözlərdəki qaşınma və qızartını azaltmağa kömək edir. Məsələn, olopatadin və ya ketotifen kimi maddələrdən istifadə edilə bilər.
Mast Hüceyrə Stabilizatorları: Bu dərmanlar (məsələn, kromolin natrium) allergik reaksiyaların qarşısını almaq üçün göz damcıları şəklində istifadə edilir. Onlar mast hüceyrələrindəki histamin sərbəst buraxılmasını azaldır.
Kortikosteroid Göz Damcıları: Şiddətli hallarda iltihabı azaltmaq üçün qısamüddətli kortikosteroid göz damcıları təyin edilə bilər. Lakin uzun müddət istifadəsi yan təsirlərə səbəb ola bilər.
Dezkonjestanlar: Burun tıxanıqlığını və göz qızarmasını azaltmaq üçün də istifadə edilə bilər. Dezkonjestanlar burun spreyləri və ya göz damcıları şəklində mövcuddur, lakin uzun müddət istifadədən qaçmaq lazımdır, çünki tərs təsir göstərə bilər.
3. Soyuq Kompreslər və Duzlu Su Yuma
Soyuq Kompres: Gözlərə soyuq kompres qoymaq qaşınmanı və iltihabı azaltmağa kömək edə bilər.
Duzlu Su ilə Yuma: Gözləri təmizləmək və allergenləri çıxarmaq üçün duzlu su ilə gözləri yumak effektiv ola bilər.
4. İmmunoterapiya
İmmunoterapiya (allergen aşılama), allergik reaksiyaların şiddətini azaltmaq üçün uzunmüddətli müalicə üsuludur. Allergik konjonktivit ağır olduqda və ya digər müalicələrə cavab vermədikdə tətbiq edilir. Kiçik dozalarla allergenlərin tədricən bədənə verilməsi ilə bədənin onlara qarşı həssaslığı azalır.
Evdə Allergik Konjonktivitin İdarə Edilməsi üçün Tövsiyələr
Gözləri ovuşdurmaqdan çəkinin: Gözləri qaşımamaq və ya ovuşdurmamaq, çünki bu vəziyyəti daha da pisləşdirə bilər.
Gözləri təmiz saxlayın: Gözlərə toz, polen və ya digər allergenlərin düşməsinin qarşısını almaq üçün gözlərinizi nəmli bir dəsmalla təmiz saxlayın.
Açıq havada eynək istifadə edin: Polen mövsümündə çöldə olarkən qoruyucu eynək taxmaq allergenlərin gözlə təmasını azalda bilər.
Göz damcılarını müntəzəm istifadə edin: Həkim tərəfindən təyin edilən antihistamin göz damcılarını müntəzəm olaraq istifadə edin.
Nəticə
Çəhrayı göz (konjonktivit) ümumiyyətlə yayılmış bir vəziyyətdir və səbəblərinə görə müalicə fərqli ola bilər. Allergik konjonktivit isə allergenlərə məruz qalmaqla ortaya çıxan və qaşınma, sulanma və qızartı ilə xarakterizə olunan spesifik bir vəziyyətdir. Allergik riniti olan insanlar daha çox bu vəziyyətdən əziyyət çəkə bilər. Müalicə allergenlərdən uzaq durmaq və simptomları azaltmağa yönəldilmiş dərmanlarla aparılır. Uzunmüddətli şikayətlər varsa, mütləq həkimə müraciət etmək və uyğun müalicə üsullarını izləmək vacibdir.