Çanaq orqanlarının iltihabi xəstəlikləri
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Çanaq Orqanlarının İltihabi Xəstəliyi (ÇOİX) Nədir?
Çanaq Orqanlarının İltihabi Xəstəliyi (ÇOİX), qadın reproduktiv orqanlarının infeksiyalarını və iltihabını təsvir edən geniş bir tibbi termindir. Bu vəziyyət, bakteriyaların alt genital traktatdan (məsələn, vaginadan) yuxarıya doğru yayılaraq uşaqlıq, fallop boruları və yumurtalıqları təsir etməsi nəticəsində yaranır.
ÇOİX çox vaxt müalicə olunmamış xlamidiya və ya qonoreya infeksiyalarının fəsadı kimi ortaya çıxsa da, anaerob bakteriyalar və ya bağırsaq bakteriyaları da bu infeksiyaya səbəb ola bilər. Erkən diaqnoz, reproduktiv sağlamlığın qorunması üçün kritik əhəmiyyət kəsb edir.
ÇOİX-in Əsas Simptomları
ÇOİX-in əlamətləri bəzən yüngül ola bilər, lakin adətən aşağıdakı simptomlarla özünü büruzə verir:
- Alt qarında və ya pelvik bölgədə ağrı: Ən yayılmış simptomdur; davamlı və ya zamanla artan xarakterdə olur.
- Anormal vaginal axıntı: Xoşagəlməz qoxulu və ya qeyri-adi rəngdə olan axıntılar.
- Yüksək temperatur (Atəş): 38°C və ya daha yüksək bədən temperaturu.
- Ağrılı cinsi əlaqə (Dispareuniya): Xüsusilə dərin cinsi əlaqə zamanı hiss edilən kəskin ağrı.
- Ağrılı idrar (Dizuriya): İdrar ifrazı zamanı yanma və ya ağrı hissi.
- Menstrual pozuntular: Qeyri-müntəzəm, ağır və ya uzunmüddətli qanaxmalar.
- Ümumi simptomlar: Yorğunluq, ürəkbulanma və qusma kimi qeyri-spesifik şikayətlər.
Risk Faktorları Nələrdir?
Bəzi amillər qadınlarda ÇOİX inkişaf riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır:
- Yaş: 25 yaşdan kiçik və gənc yaşda cinsi fəallığa başlayan qadınlar daha yüksək risk altındadır.
- Cinsi partnyorların sayı: Çox sayda partnyorun olması və ya infeksiyalı şəxslə qorunmasız əlaqə.
- Keçmiş tibbi tarix: Əvvəllər ÇOİX keçirmiş olmaq təkrar yoluxma riskini artırır.
- Daxili cihazların (IUD) istifadəsi: İnfeksiyaların qarşısı alınmadıqda bəzi hallarda risk yarada bilər.
- Müalicəsiz CYKİ-lər: Xlamidiya və ya qonoreya kimi cinsi yolla keçən infeksiyaların vaxtında müalicə edilməməsi.
ÇOİX-in Diaqnostikası
Həkimlər diaqnoz qoyarkən simptomları, fiziki müayinə nəticələrini və laborator testləri kompleks şəkildə qiymətləndirirlər:
Tibbi Tarix və Pelvik Müayinə
Pelvik müayinə zamanı serviks, uşaqlıq və ya yumurtalıqlarda həssaslıq və iltihab əlamətləri yoxlanılır.
Laboratoriya Testləri
- Vaginal və servikal sürüntü: Bakteriyaların (xlamidiya, qonoreya və s.) mövcudluğunu müəyyən etmək üçün.
- Qan testləri: Ağ qan hüceyrələrinin (WBC) səviyyəsini yoxlamaq üçün.
- İltihab markerləri: Bədəndəki iltihabı göstərən CRP və ESR testləri.
Görüntüləmə Testləri
- Ultrasonoqrafiya (USM): Abse və ya digər anormallıqları aşkarlamaq üçün.
- Transvaginal Ultrason: Uşaqlıq və fallop borularının daha dəqiq görüntülənməsi üçün.
- Laparoskopiya: Ciddi hallarda absesi yoxlamaq və ya müalicə etmək üçün tətbiq edilən cərrahi prosedur.
Müalicə Metodları
ÇOİX-in müalicəsi ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün dərhal başlamalıdır. Müalicə planı adətən aşağıdakıları əhatə edir:
| Müalicə Növü | Təsviri |
|---|---|
| Antibiotik Terapiyası | Müxtəlif bakteriyaları hədəfləyən geniş təsirli preparatlar (məs. doksisiklin, metronidazol). |
| Partnyor Müalicəsi | Yenidən yoluxmanın qarşısını almaq üçün cinsi partnyorun da müalicə olunması. |
| Cərrahi Müdaxilə | Abseslərin drenajı və ya ciddi bitişmələrin laparoskopiya ilə aradan qaldırılması. |
| Dəstək Müalicəsi | Ağrıkəsici (NSAİD) dərmanlar, dincəlmə və immuniteti gücləndirən qidalanma. |
Önəmli Qeyd: Simptomlar tez yaxşılaşsa belə, antibiotik kursu tamamilə tamamlanmalıdır.
Müalicə Olunmayan ÇOİX-in Ağırlaşmaları
Vaxtında müdahilə edilməyən ÇOİX ciddi və geri dönməz fəsadlara yol aça bilər:
- Sonsuzluq: Fallop borularında yaranan bitişmələr yumurtanın keçidinə mane olur.
- Ektopik (Uşaqlıqdan kənar) Hamiləlik: Borulardakı zədələr dölün uşaqlıqdan kənarda yerləşməsinə səbəb olur.
- Xroniki Pelvik Ağrı: İltihab nəticəsində çanaq bölgəsində yaranan daimi ağrılar.
- Pelvik Abseslər: Reproduktiv orqanlarda irinli kütlələrin yığılması.
