Tonzillit

Tonzillitin Səbəbləri

Tonzillitin səbəbi əsasən viral və ya bakterial infeksiyalardır. Badamcıqlar bədənin immun sistemi ilə xarici infeksiyalara qarşı müdafiə edən ilk strukturlardan biridir və bu səbəbdən infeksiyalara məruz qalırlar.

Viral İnfeksiyalar:

Tonzillitin ən yaygın səbəbi viruslardır. Xüsusilə soyuqdəymə və qrip virusları (rinovirus, adenovirus, influenza virusu) tonzillitə səbəb ola bilər. Ayrıca, Epstein-Barr virusu mononükleoz (öpüşmə xəstəliyi) kimi tanınan xəstəliyin yaranmasına və badamcıqların iltihablanmasına səbəb ola bilər.

Bakterial İnfeksiyalar:

Tonzillitə səbəb olan bakteriyalar arasında ən yaygın olanı Streptococcus pyogenesdir (A qrup streptokok). Bu bakteriya "streptokok boğaz infeksiyası" adlanan ciddi bir vəziyyətə səbəb ola bilər.

Başqa İnfeksiya Mənbələri:

Allergiyalar, tüstü, hava çirkliliyi və ya quru hava kimi amillər də badamcıqların iltihablanmasına səbəb ola bilər və bu, tonzillitin inkişafına yol aça bilər.

Tonzillitin Simptomları

Tonzillit simptomları iltihabın şiddətinə, xəstənin yaşına və infeksiyanın səbəbinə görə dəyişə bilər. Əsas simptomlar aşağıdakılardır:

Boğaz Ağrısı:

Tonzillitdə boğazda ciddi ağrı və narahatlıq olur. Bu ağrı udqunarkən daha da şiddətlənə bilər.

Badamcıqların Şişməsi və Qızarması:

Badamcıqların böyüməsi və qızarması infeksiyanın əsas əlamətlərindəndir. Bəzən badamcıqların üstündə ağ və ya sarımtıl ləkələr görünə bilər.

Udqunma Çətinliyi:

İltihablanmış badamcıqlar udqunma çətinliyinə və bəzən qida qəbulunu ağrılı hala gətirə bilər.

Yüksək Qızdırma:

Tonzillit adətən qızdırma ilə müşayiət olunur, xüsusilə bakterial infeksiya zamanı qızdırma yüksək ola bilər.

Baş Ağrısı və Ümumi Yorğunluq:

Tonzillit bədəndə baş ağrısı və ümumi yorğunluq hissinə səbəb ola bilər.

Boyundakı Limfa Düyünlərinin Şişməsi:

Boyunda yerləşən limfa düyünləri iltihaba cavab olaraq şişə bilər.

Pis Qoxulu Nəfəs:

Tonzillit zamanı ağızda bakteriyaların çoxalması və boğazdakı iltihab pis qoxulu nəfəsə səbəb ola bilər.

Səs Dəyişiklikləri:

Badamcıqların şişməsi səsdə xırıltılı və ya boğuk bir dəyişiklik yarada bilər.

Uşaqlarda tonzillit simptomları böyüklərdən fərqli olaraq iştahsızlıq, qusma, qarın ağrısı kimi əlavə simptomlarla da müşahidə oluna bilər.

Tonzillitin Növləri

Tonzillit, yaranma müddətinə və tezliyinə görə üç əsas növə bölünür:

Kəskin Tonzillit:

Bu tip tonzillit sürətlə başlayır və qısa müddətdə inkişaf edir. Kəskin tonzillit 7-10 gün ərzində davam edir və viruslar və ya bakteriyalar səbəb ola bilər.

Xroniki Tonzillit:

Xroniki tonzillit təkrar olunan və ya uzun müddət davam edən badamcıq iltihabıdır. Bu vəziyyət uzun müddət davam edən boğaz ağrısı, ağızda pis qoxu və badamcıqların davamlı olaraq iltihablı olması ilə xarakterizə olunur.

Təkrarlanan Tonzillit:

Təkrarlanan tonzillit ildə bir neçə dəfə baş verən badamcıq infeksiyalarıdır. Bu növ tonzillitdə badamcıqlar il ərzində dəfələrlə iltihablanır.

Tonzillitin Diaqnozu

Tonzillitin diaqnozu həkim tərəfindən xəstənin tibbi tarixçəsi, fiziki müayinə və bəzən laborator testlər vasitəsilə qoyulur. Diaqnoz üçün istifadə edilən əsas üsullar:

Fiziki Müayinə:

Həkim boğazı müayinə edir, badamcıqların şişməsini, qızartısını və üzərində ağ və ya sarımtıl ləkələrin olub-olmamasını yoxlayır. Boyundakı limfa düyünlərinin şişməsi də diqqətlə müayinə olunur.

Boğazdan Mədəniyyət Testi (Boğazda Nümunə Götürmə):

Streptokok bakteriyalarının olub-olmadığını müəyyən etmək üçün boğazdan nümunə götürülərək laboratoriyada analiz edilir. Bu test Streptococcus infeksiyasının varlığını təsdiqləmək üçün istifadə edilir.

Qan Testləri:

Mononükleoz kimi virus infeksiyalarını müəyyən etmək üçün qan testləri aparıla bilər.

Tonzillitin Müalicəsi

Tonzillitin müalicəsi infeksiyanın səbəbinə, xəstənin yaşına və simptomların şiddətinə görə dəyişir. Əsas müalicə üsulları aşağıdakılardır:

1. Antibiotiklər:

Əgər tonzillit streptokok bakteriyası tərəfindən törədilibsə, antibiotiklər təyin edilə bilər. Penisillin və ya amoksisillin ən yaygın istifadə edilən antibiotiklərdir. Antibiotiklər kursu həkim tərəfindən tamamlana qədər istifadə edilməlidir.

2. Ağrıkəsicilər və Qızdırma Düşürücülər:

Boğaz ağrısı, baş ağrısı və qızdırmanı yüngülləşdirmək üçün parasetamol və ya ibuprofen kimi ağrıkəsicilər istifadə edilə bilər.

3. Maye Qəbulu və İstirahət:

Kifayət qədər maye içmək və istirahət etmək orqanizmin infeksiyaya qarşı mübarizə aparmasına kömək edir. İsti çay və ya bulyon boğazı yumşaldır və udqunma zamanı ağrını azaldır.

4. Boğazı Qarqara Etmək:

Duzlu su ilə qarqara boğazın iltihabını azaldaraq ağrını yüngülləşdirə bilər. Gündə bir neçə dəfə ilıq duzlu su ilə qarqara etmək faydalıdır.

5. Tonzillektomiya (Badamcıqların Cərrahi Yolla Çıxarılması):

Əgər tonzillit xroniki və ya təkrarlanan xarakter daşıyırsa və müalicəyə cavab vermirsə, həkim badamcıqların çıxarılması üçün cərrahi müdaxilə (tonzillektomiya) təyin edə bilər. Tonzillektomiya həmçinin badamcıq ətrafında abses yaranarsa da tövsiyə edilir.

Tonzillitin Qarşısının Alınması

Tonzillitin qarşısını almaq üçün bəzi tədbirlər görmək faydalıdır:

Əlləri Müntəzəm Yumaq:

Viruslar və bakteriyaların yayılmasının qarşısını almaq üçün əlləri tez-tez yumaq vacibdir.

Xəstələrlə Əlaqədən Uzaq Durmaq:

Boğaz infeksiyası olan insanlardan uzaq durmaq və şəxsi gigiyenaya diqqət etmək vacibdir.

Sağlam Yaşayış Tərzi:

Sağlam və balanslı qidalanmaq, kifayət qədər istirahət etmək və su içmək immunitet sistemini gücləndirərək tonzillit riskini azaldır.

Tənəffüs Yolunun Müdafiəsi:

Havanı nəmləndirmək və quru, tüstülü mühitlərdən qaçmaq boğazın sağlam qalmasına kömək edir.

Nəticə

Tonzillit, badamcıqların iltihablanması ilə meydana gələn ümumi bir infeksiyadır və düzgün müalicə ilə əksər hallarda tam sağalma ilə nəticələnir. Antibiotiklər, ağrıkəsicilər və evdə görülən tədbirlər tonzillitin simptomlarını yüngülləşdirə və infeksiyanın sağalmasına kömək edə bilər. Təkrarlanan və ya xroniki hallarda isə cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.