cicek xesteliyi
Çiçək Xəstəliyinin Tarixi
Çiçək xəstəliyi, min illər boyunca dünya əhalisinin böyük bir hissəsini təsirləndirmiş və çox sayda ölümlərə səbəb olmuşdur. Xəstəliyin son təbii hadisəsi 1977-ci ildə Somalidə qeydə alınmışdır. Çiçək xəstəliyinin eradikasiyası, geniş yayılmış peyvənd kampaniyaları sayəsində mümkün olmuşdur.
Çiçək Xəstəliyinin Səbəbi
Çiçək xəstəliyinin törədicisi Variola virusudur. Bu virus əsasən iki növə malikdir:
Variola major: Daha ölümcül olan növüdür və xəstəlik halları arasında ölüm nisbəti 30%-ə qədər ola bilər.
Variola minor: Daha az ölümcül olan növüdür və ölüm nisbəti təxminən 1% təşkil edir.
Çiçək Xəstəliyinin Əlamətləri
Çiçək xəstəliyinin inkubasiya dövrü (virusa yoluxma ilə simptomların başlanğıcı arasında olan müddət) təxminən 7-17 gün arasındadır. Əlamətlər adətən belə başlayır:
Əvvəlki mərhələ (prodromal mərhələ) (2-4 gün):
Yüksək qızdırma
Yorğunluq və zəiflik
Şiddətli baş ağrısı
Bel ağrısı
Bəzən qusma
Döküntü mərhələsi:
Erkən döküntü (1-2 gün): Üz və ağızda kiçik qırmızı ləkələr yaranır. Bu ləkələr tez bir zamanda bədənin digər hissələrinə yayılır.
Papul (1-2 gün): Qırmızı ləkələr papul adlanan daha böyük, sərt qabarla əvəz olunur.
Vezikul (1-2 gün): Papullar içi maye dolu qabarcıqlara (vezikul) çevrilir.
Püstul (5-7 gün): Vezikullar irinlə dolu püstullara çevrilir və bu mərhələdə olduqca ağrılı olur.
Qabıq və yaralar: Püstullar quruyur və qabıq halına gəlir. Qabıq düşdükdən sonra dəri üzərində yaralar və izlər qala bilər.
Çiçək Xəstəliyinin Yayılanması
Çiçək xəstəliyi insandan insana əsasən hava-damcı yolu ilə (asqırma, öskürmə və ya yaxın təmas) yayılır. Yoluxmuş insanların geyim və yataq dəstləri ilə də yayılma mümkündür.
Çiçək Xəstəliyinin Müalicəsi
Çiçək xəstəliyinin xüsusi bir müalicəsi yoxdur. Müalicə simptomları yüngülləşdirməyə yönəldilmişdir:
Qızdırma və ağrının idarə edilməsi: Asetaminofen və ya ibuprofen kimi qızdırma salıcı və ağrıkəsicilər.
Nəmləndirici müalicə: Maye balansının qorunması üçün.
İkincili infeksiyaların qarşısının alınması: Lazım gələrsə, antibiotiklər.
Çiçək Xəstəliyinin Qarşısının Alınması
Çiçək xəstəliyinin qarşısını almağın ən təsirli yolu peyvənddir. Çiçək xəstəliyi peyvəndi, xəstəliyin eradikasiyasında mühüm rol oynamışdır. Hal-hazırda, çiçək xəstəliyi artıq təbii olaraq mövcud olmadığı üçün peyvənd kütləvi şəkildə tətbiq edilmir. Lakin bəzi laboratoriyalarda və xüsusi tibb müəssisələrində çiçək virusuna qarşı qorunmaq üçün peyvənd mövcuddur.
Nəticə
Çiçək xəstəliyi, ciddi və bəzən ölümcül olan bir xəstəlik olmuşdur, lakin qlobal peyvənd kampaniyaları sayəsində uğurla aradan qaldırılmışdır. Çiçək xəstəliyinin qayıtma ehtimalı çox aşağıdır, lakin peyvənd və qlobal sağlamlıq tədbirləri bu xəstəliyin yenidən ortaya çıxmasının qarşısını almağa kömək edir.