Kolon Xərçənginin Simptomları
Kolon Xərçənginin Əsas Simptomları
Nəcisdə qan
Nəcisdə qırmızı və ya tünd rəngdə qan görünməsi kolon xərçənginin əlamətlərindən biridir. Bu, poliplərin və ya şişlərin zədələnməsindən qaynaqlana bilər. Qan, nəcisin qara və ya tünd qəhvəyi rəng almasına səbəb ola bilər.
Qəbizlik və ishal
Bağırsağın işləmə funksiyası pozulduqda nəcisin formasında və bağırsaq hərəkətlərində dəyişikliklər müşahidə edilə bilər. Bəzən qəbizlik, bəzən isə ishal şəklində olan bu dəyişikliklər uzun müddət davam edərsə kolon xərçənginə işarə edə bilər.
Qaz və şişkinlik hissi
Bağırsaqlarda yaranan poliplər və ya şişlər həzm sisteminin fəaliyyətini poza bilər, bu da mədə və qarın bölgəsində qaz, şişkinlik və dolğunluq hissinə səbəb ola bilər.
Qarın ağrısı və ya sancı
Xüsusilə qarının aşağı hissəsində və ya yanlarında ağrılar hiss edilə bilər. Ağrılar zamanla daha da şiddətlənə bilər və qəbizliklə birlikdə meydana çıxa bilər.
Anemiya və ya solğun dəri
Qan itirilməsi səbəbilə bədəndə dəmir çatışmazlığı yaranır və bu, anemiya ilə nəticələnə bilər. Anemiyalı şəxslərdə solğun dəri, yorğunluq və nəfəs darlığı kimi simptomlar müşahidə olunur.
Daimi yorğunluq və zəiflik
Kolon xərçəngi bədəndə enerji çatışmazlığına səbəb olur, bu da davamlı yorğunluq və zəiflik hissinə yol açır. Bu simptomlar xüsusilə qan azlığı (anemiya) ilə əlaqəli ola bilər.
Arıqlama və iştahsızlıq
Kolon xərçəngi bədənin metabolizmasına və qida qəbuluna təsir edə bilər. Bu səbəbdən çəki itkisi və iştahsızlıq müşahidə edilə bilər. Xüsusilə səbəbsiz çəki itkisi kolon xərçənginin əlaməti ola bilər.
Bağırsaq hərəkətlərində dəyişikliklər
Bağırsaq funksiyasının normaldan daha tez-tez dəyişməsi və ya bağırsağın tam boşalmama hissi kolon xərçənginin digər əlamətlərindən biridir.
Dar və ya incə nəcisin olması
Bağırsaqda yaranan şişlər nəcisin keçdiyi yolu daraldır, nəticədə nəcisin daha incə və nazik formada çıxmasına səbəb olur. Bu vəziyyət uzun müddət davam edərsə kolon xərçəngi əlaməti ola bilər.
Kolon Xərçənginin Risk Faktorları
Kolon xərçənginin meydana gəlməsinə səbəb olan bəzi risk faktorları aşağıdakılardır:
Yaşlanma: Kolon xərçəngi riski yaş artdıqca artır, xüsusilə 50 yaşdan sonra daha çox rast gəlinir.
Ailədə kolon xərçəngi keçmişi: Ailəsində kolon xərçəngi olan şəxslərdə risk daha yüksəkdir.
Poliplər: Bağırsaqda yaranan poliplər xərçəngə çevrilə bilər.
Həzm sistemi xəstəlikləri: Krohn xəstəliyi və ya ülseratif kolit kimi bağırsaq xəstəlikləri kolon xərçəngi riskini artırır.
Pəhriz: Qırmızı ət və işlənmiş ət məhsulları ilə zəngin olan, lif baxımından kasıb pəhrizlər kolon xərçəngi riskini artırır.
Siqaret və alkoqol istifadəsi: Siqaret və həddindən artıq alkoqol istifadəsi kolon xərçəngi riskini artırır.
Hərəkətsizlik və artıq çəki: Oturaq həyat tərzi və artıq çəki kolon xərçənginə səbəb olan digər risk faktorları arasındadır.
Kolon Xərçənginin Diaqnozu
Kolon xərçəngi diaqnozu üçün aşağıdakı üsullar istifadə edilir:
Kolonoskopiya
Kolonoskopiya vasitəsilə həkim, kolon və rektumu ətraflı yoxlaya bilər və şübhəli bölgələrdən biopsiya götürə bilər.
Dəyişiklik testi (fekal immunokimyasal test və ya FOBT)
Nəcisdə qan olub-olmadığını yoxlamaq üçün aparılan testlər xərçəngin erkən mərhələlərdə aşkarlanmasına kömək edə bilər.
Sigmoidoskopiya
Bu testdə kolonoskopiya kimi rektum və kolonun yalnız son hissəsi yoxlanılır.
CT kolonoqrafiya (virtual kolonoskopiya)
CT scan ilə kolonun görüntüsü əldə edilir və xərçəngə və ya poliplərə dair məlumat toplanır.
Biopsiya
Şübhəli toxumadan nümunə götürülərək mikroskop altında xərçəng hüceyrələri axtarılır.
Kolon Xərçənginin Müalicəsi
Kolon xərçənginin müalicəsi xəstəliyin mərhələsinə və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə bağlı olaraq dəyişir. Əsas müalicə üsulları bunlardır:
Cərrahi müdaxilə
Xərçəngin yayıldığı bölgə və ətraf toxumalar cərrahi olaraq çıxarılır. Bu, erkən mərhələdə xərçəngin tamamilə müalicə edilməsi üçün çox təsirlidir.
Kemoterapiya
Kemoterapi dərmanları xərçəng hüceyrələrini məhv etmək üçün istifadə edilir və cərrahi müdaxilədən sonra qalan xərçəng hüceyrələrini aradan qaldırmaq üçün tətbiq edilir.
Radioterapiya
Radiasiya ilə xərçəng hüceyrələrini məhv etmək üçün istifadə edilir. Bu üsul əsasən rektum xərçənginin müalicəsində istifadə olunur.
Hədəfli terapiya və immunoterapiya
Hədəfli terapiya, xərçəng hüceyrələrinə qarşı xüsusi dərmanların istifadə edilməsi ilə tətbiq edilir. Immunoterapiya isə bədənin immun sistemini xərçəngə qarşı gücləndirməyi hədəfləyir.
Kolon Xərçəngindən Qorunma Yolları
Kolon xərçəngi riskini azaltmaq üçün aşağıdakı tövsiyələr faydalı ola bilər:
Balanslı və liflə zəngin qidalanma: Tərəvəz, meyvə və tam taxıllarla zəngin pəhriz kolon sağlamlığı üçün faydalıdır.
Müntəzəm fiziki aktivlik: Hərəkətli həyat tərzi kolon xərçəngi riskini azaltmağa kömək edir.
Siqaret və alkoqoldan çəkinmək: Siqaret çəkməmək və alkoqolu məhdudlaşdırmaq vacibdir.
Müntəzəm müayinələr: 50 yaşdan sonra müntəzəm olaraq kolonoskopiya və digər müayinə üsulları ilə kolon xərçənginin erkən aşkarlanması üçün müayinə olunmaq vacibdir.
Risk faktorlarını nəzərə almaq: Əgər ailədə kolon xərçəngi keçmişi varsa, həkimlə məsləhətləşmək və risk faktorlarını nəzərə almaq əhəmiyyətlidir.
Kolon xərçənginin erkən diaqnozu və müalicəsi həyat qurtarıcı ola bilər. Əgər yuxarıdakı simptomları müşahidə edirsinizsə və ya risk faktorlarına sahibsinizsə, mütləq həkimə müraciət etməli və lazımi müayinələrdən keçməlisiniz.