Dərin damar trombozu və ağciyər emboliyası
Dərin Damar Trombozu (DDT)
Əsas Səbəbləri
Dərin damar trombozunun səbəbləri arasında aşağıdakı faktorlar var:
Uzun müddət hərəkətsizlik: Uçuşlar, uzun müddət oturmaq və ya xəstəlik səbəbilə yataqda qalmaq qan laxtalanması riskini artırır.
Travmalar və Cərrahi Əməliyyatlar: Əməliyyatlar və ya ciddi travmalar damar divarının zədələnməsinə səbəb olur və bu da tromb yaranma riskini artırır.
Genetik Yatqınlıq: Ailəsində tromboz tarixi olan şəxslərdə risk daha yüksəkdir.
Hormonal Dəyişikliklər: Hamiləlik, doğum nəzarət həbləri və hormon terapiyası tromboz riskini artırır.
Piylənmə və Çəki Artımı: Artıq çəki damarlara təzyiqi artıraraq tromboza yol aça bilər.
Əlamətləri
Ayaqda, xüsusilə alt ayaqda ağrı, şişkinlik və həssaslıq,
Dərinin qızartısı və istilik artışı,
Ağrıyan və ya şişmiş ayaqda gərginlik və ya doluluq hissi,
Bəzən qızdırma və hərarət.
Ağciyər Emboliyası (AE)
Dərin damar trombozunda yaranan laxta qopub qan dövranı ilə ağciyərə hərəkət etdikdə və ağciyər damarlarını tıxadıqda ağciyər emboliyası meydana gəlir. Ağciyər emboliyası həyati təhlükəli bir vəziyyətdir və dərhal tibbi müdaxilə tələb edir.
Əsas Səbəbləri
Ağciyər emboliyasının əsas səbəbi dərin damar trombozudur. Ayaqlardakı trombun qopması və ağciyərə hərəkət etməsi ağciyər damarlarını tıxayaraq oksigen mübadiləsini məhdudlaşdırır. Digər risk faktorları:
DVT risk faktorlarının olması,
Uzun müddət hərəkətsizlik (məsələn, xəstəxanada uzun müddət yatmaq).
Əlamətləri
Ani və kəskin sinə ağrısı (xüsusilə nəfəs alarkən artan),
Nəfəs darlığı və təngnəfəslik,
Çarpıntı və ya başgicəllənmə,
Qızdırma, bədən istiliyində artış,
Ani bayılma və ya zəiflik,
Bəzi hallarda öskürəklə qanlı bəlğəm.
Dərin Damar Trombozu və Ağciyər Emboliyasının Diaqnozu
Dərin damar trombozunu və ağciyər emboliyasını diaqnoz etmək üçün aşağıdakı üsullardan istifadə olunur:
Doppler Ultrasəs: Dərin damar trombozunu təyin etmək üçün istifadə olunan ultrasəs müayinəsidir.
D-dimer Testi: Qan laxtalanması varsa, D-dimer testi yüksək çıxır.
CT Pulmoner Angiografi: Ağciyər emboliyasını təsdiqləmək üçün ağciyər damarlarını kontrast maye ilə göstərən xüsusi bir müayinədir.
Venografi: Ayaqdakı damarların kontrast maye ilə görüntülənməsi.
Müalicə Yolları
Dərin damar trombozu və ağciyər emboliyası həyati təhlükəli ola biləcəyi üçün vaxtında və düzgün müalicə vacibdir.
Dərin Damar Trombozu Müalicəsi
Antikoaqulyantlar (Qan Durulducu Dərmanlar): Heparin, warfarin və ya yeni antikoaqulyantlar trombun böyüməsini dayandırmaq və yeni trombların yaranmasının qarşısını almaq üçün istifadə edilir.
Trombolitiklər (Laxtanı Ərədən Dərmanlar): Qan laxtalarını əridən dərmanlar daha ağır hallarda istifadə edilə bilər.
Kompressiya Corabları: Ayaqlara təzyiq tətbiq edərək qan dövranını yaxşılaşdırmağa kömək edən xüsusi corablar.
Damar Filtrləri: Trombun ağciyərə hərəkət etməsinin qarşısını almaq üçün aşağı vena kavasına (böyük venoz damar) filter yerləşdirilə bilər.
Ağciyər Emboliyası Müalicəsi
Antikoaqulyantlar: Qan durulducu dərmanlar trombun böyüməsinin qarşısını almaq üçün istifadə olunur.
Trombolitiklər: Ağır hallarda, trombu əridən dərmanlar (trombolitiklər) dərhal tətbiq oluna bilər.
Cərrahi Müdaxilə: Ciddi hallarda trombun cərrahi yolla çıxarılması lazım ola bilər.
Oksigen Dəstəyi: Nəfəs darlığı olan xəstələrdə oksigen terapiyası ilə nəfəs alma dəstəklənir.
Qarşısını Alma Yolları
Hərəkətli olmaq: Uzun müddət oturmaq və ya ayaqda qalmaqdan qaçmaq. Uzun uçuş və ya səfərlər zamanı ayaqları hərəkət etdirmək.
Sıxıcı Corablardan İstifadə: Kompressiya corabları qan dövranını yaxşılaşdırır və DVT riskini azaldır.
Çəki Nəzarəti və Sağlam Yaşam Tərzi: Artıq çəki risk faktorlarından biridir.
Siqareti Tərgitmək: Siqaret damar sağlamlığını mənfi təsir edir.
Qan Durulducu Dərmanlar: Risk altında olan şəxslər üçün həkim nəzarətində qan durulducu dərmanlardan istifadə.
Dərin damar trombozu və ağciyər emboliyası vaxtında müdaxilə edilmədikdə ciddi fəsadlara səbəb ola bilər. Risk faktorları olan şəxslərin profilaktik tədbirlərə riayət etməsi və mütəmadi olaraq tibbi nəzarətdə olması bu xəstəliklərin qarşısını almaqda vacibdir.