D vitamini çatışmazlığı Əlamətləri
D Vitamini Çatışmazlığının Əlamətləri
D vitamini çatışmazlığı fərqli əlamətlər göstərə bilər. Əlamətlər çatışmazlığın dərəcəsindən və şəxsin ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq dəyişir:
Sümük və əzələ ağrıları
D vitamini kalsium və fosforun sorulmasına kömək etdiyi üçün çatışmazlığı sümük ağrılarına və əzələ zəifliyinə səbəb ola bilər. Xüsusilə bel və oynaq ağrıları D vitamini çatışmazlığının tez-tez rast gəlinən əlamətidir.
Sümük yumşalması və sınıq riski
Uşaqlarda raxit (sümük deformasyonu) və böyüklərdə osteomalaziya (sümük yumşalması) baş verə bilər. Sümük kütləsinin azalması səbəbindən sınıq riski də artır.
Yorğunluq və halsızlıq
D vitamini çatışmazlığı olan şəxslər tez-tez yorğun və halsız hiss edə bilərlər. D vitamini enerji səviyyəsinə də təsir etdiyi üçün bu əlamət yaygındır.
Depressiya və əhval-ruhiyyə pozğunluqları
D vitamini əhval-ruhiyyəyə və beyin funksiyasına təsir edir. Çatışmazlığı olan şəxslərdə depressiya və əhval-ruhiyyə dəyişiklikləri müşahidə edilə bilər.
İmmunitet sisteminin zəifləməsi
D vitamini immun sistemini gücləndirdiyi üçün onun çatışmazlığı bədənin infeksiyalara qarşı müdafiəsini zəiflədə bilər. Tez-tez soyuqdəymə və infeksiyalara yoluxma halları baş verə bilər.
Saç tökülməsi
Ağır hallarda D vitamini çatışmazlığı saç tökülməsinə səbəb ola bilər.
D Vitamini Çatışmazlığının Səbəbləri
D vitamini çatışmazlığı müxtəlif səbəblərdən meydana gələ bilər:
Günəş işığına az məruz qalmaq
D vitamini günəş işığı vasitəsilə dəridə istehsal olunur. Günəşdən kifayət qədər D vitamini ala bilməyən şəxslərdə (qapalı məkanlarda çox vaxt keçirənlər, şimal enliklərində yaşayanlar və ya həmişə günəş kremi istifadə edənlər) çatışmazlıq riski daha yüksəkdir.
Yaş
Yaş artdıqca bədənin D vitamini istehsal etmək qabiliyyəti azalır. Yaşlı insanlarda D vitamini çatışmazlığı riski daha yüksəkdir.
D vitamini qaynaqlarından yoxsul pəhriz
Yağlı balıq, yumurta sarısı, qaraciyər, pendir kimi D vitamini qaynaqlarını istehlak etməmək çatışmazlıq riskini artırır. Veganlar və bəzi vegetarianlarda da bu çatışmazlıq tez-tez rast gəlinir.
Bağırsaq problemləri
Crohn xəstəliyi, çölyak xəstəliyi, kistik fibroz və qida maddələrinin sorulmasında problem yaradan digər həzm sistemi xəstəlikləri D vitamini çatışmazlığına səbəb ola bilər.
Qaraciyər və böyrək xəstəlikləri
Qaraciyər və böyrək D vitaminini aktivləşdirən orqanlardır. Bu orqanlarda problem olduqda D vitamini bədəndə aktiv formada ola bilmir.
Piylənmə
Yağ toxuması D vitaminini saxlaya bildiyi üçün piylənmə D vitaminin qan dövranına keçməsini azalda bilər.
D Vitamini Çatışmazlığının Diaqnozu
D vitamini çatışmazlığını müəyyən etmək üçün həkim tərəfindən qan testi aparılır. 25-hidroksi vitamin D testi ilə bədəndəki D vitamini səviyyəsi ölçülür. Normal olaraq 20-50 ng/ml səviyyəsi optimaldır. 20 ng/ml-dən aşağı səviyyələr D vitamini çatışmazlığını göstərir.
D Vitamini Çatışmazlığının Müalicəsi
D vitamini çatışmazlığının müalicəsi xəstənin yaşına, səviyyəsinə və sağlamlıq vəziyyətinə görə dəyişir:
D vitamini əlavələri
D vitamini çatışmazlığı olan şəxslər üçün həkim məsləhəti ilə D vitamini əlavələri istifadə edilə bilər. Bu əlavələr fərqli dozada mövcuddur və həkim tərəfindən tövsiyə edilən doza riayət olunmalıdır.
Günəş işığına çıxmaq
Hər gün 15-30 dəqiqə günəş işığına məruz qalmaq bədəndə D vitamini istehsalına kömək edir. Günəş işığı xüsusilə səhər və günortadan sonra daha faydalıdır, lakin dərini qorumaq üçün günəş kremi istifadə etmək vacibdir.
D vitamini ilə zəngin qidalar istehlak etmək
D vitamini çatışmazlığı riskini azaltmaq üçün aşağıdakı qidaları pəhrizə daxil etmək faydalıdır:
Yağlı balıqlar (somon, skumbriya, tuna)
Yumurta sarısı
Süd məhsulları
Qaraciyər
Pendir
Göbələklər (xüsusilə günəş işığına məruz qalan göbələklər)
D vitamini ilə zənginləşdirilmiş taxıl məhsulları və süd məhsulları
İntramusküler (əzələ daxili) D vitamini inyeksiyası
Ağır çatışmazlıq hallarında həkim D vitaminini əzələdaxili inyeksiya şəklində tətbiq edə bilər. Bu üsul daha sürətli təsir göstərir və bədəndə daha uzun müddət davam edə bilər.
D Vitamini Çatışmazlığının Fəsadları
D vitamini uzun müddət ərzində kifayət qədər alınmazsa, aşağıdakı fəsadlar yarana bilər:
Raxit (Uşaqlarda): Sümüklərin zəif və deformasiyalı olmasına səbəb olan bir xəstəlikdir.
Osteomalaziya (Böyüklərdə): Sümüklərin yumşalması və zəifləməsi.
Osteoporoz: Sümük sıxlığının azalması və sınıq riskinin artması.
İmmunitet zəifliyi: Bədənin infeksiyalara qarşı müdafiə qabiliyyəti zəifləyə bilər.
Xroniki xəstəliklərə meyillilik: D vitamini çatışmazlığı hipertoniya, ürək xəstəlikləri və diabet kimi xroniki xəstəliklərə meyilliliyi artıra bilər.
D vitamini səviyyəsinin balansda qalması sağlamlıq üçün vacibdir. Hər hansı bir əlamət müşahidə edilərsə və ya D vitamini çatışmazlığından şübhə edilirsə, həkim məsləhəti ilə qan testi etdirərək səviyyəni yoxlamaq və müalicə etmək faydalıdır.