Diabet

Diabetin Növləri

1. Tip 1 diabet:

İmmunitet sistemi mədəaltı vəzin insulin istehsal edən beta hüceyrələrinə hücum edir.

Uşaqlarda və gənc yaşlarda daha çox rast gəlinir.

İnsulin istehsalı tamamilə dayanır, buna görə insulin inyeksiyası tələb olunur.

2. Tip 2 diabet:

Bədənin insulinə qarşı müqaviməti artır və ya insulin istehsalı kifayət etmir.

Daha çox böyüklər arasında yayılmışdır, lakin artıq çəki və hərəkətsizlik səbəbilə gənclərdə də rast gəlinir.

Yaşam tərzi dəyişiklikləri və dərmanlarla idarə oluna bilər.

3. Gestasional diabet:

Hamiləlik zamanı yaranır və adətən doğumdan sonra keçir.

Hamiləlik zamanı hormonların dəyişməsi insulinə müqaviməti artırır.

4. Digər diabet növləri:

Genetik mutasiyalar, pankreas xəstəlikləri, dərman istifadəsi və ya digər endokrin xəstəliklər səbəbilə meydana gələn nadir formalar.

Diabetin Səbəbləri

1. Tip 1 diabet:

İmmunitet sisteminin yanlışlıqla pankreas hüceyrələrini məhv etməsi.

Genetik faktorlar və bəzi virus infeksiyaları səbəb ola bilər.

2. Tip 2 diabet:

Həddindən artıq çəki: Artıq piy toxuması insulinə müqaviməti artırır.

Fiziki aktivliyin azlığı: Əzələlərin enerji istifadə etmə qabiliyyəti azalır.

Genetik meyillilik: Ailədə diabet olan insanlarda risk artır.

3. Gestasional diabet:

Hamiləlik zamanı hormonların təsiri ilə bədəndə insulin müqaviməti yaranır.

Diabetin Əlamətləri

1. Erkən əlamətlər:

Tez-tez sidiyə çıxma.

Davamlı susuzluq.

İştahın artması.

Yorğunluq və zəiflik.

Çəki itkisi (xüsusilə Tip 1 diabetdə).

2. Xroniki simptomlar:

Görmə bulanıqlığı.

Yaraların gec sağalması.

Əllərdə və ayaqlarda karıncalanma və ya uyuşma (nevropatiya).

Davamlı infeksiyalar (xüsusilə sidik yollarında).

Diabetin Diaqnozu

1. Qan testləri:

Açlıq qan şəkəri: Aç qarına qan şəkəri səviyyəsinin ölçülməsi.

HbA1c (qlikosilləşmiş hemoglobin): Son 2-3 ay ərzində qan şəkərinin orta səviyyəsini göstərir.

Oral qlükoza tolerantlıq testi (OGTT): Şəkərli bir məhlul içildikdən sonra qan şəkərinin ölçülməsi.

Təsadüfi qan şəkəri: Günün istənilən vaxtında qan şəkərinin ölçülməsi.

2. Sidik testləri:

Sidikdə şəkər və ya keton bədənlərinin olub-olmaması yoxlanılır.

Diabetin Müalicəsi

1. Tip 1 diabet:

İnsulin terapiyası: Gündəlik və ya müəyyən vaxtlarda insulin inyeksiyaları.

Qan şəkərinin izlənməsi: Müntəzəm olaraq qan şəkəri səviyyəsinin ölçülməsi.

Pəhriz və fiziki aktivlik: Qan şəkərinin idarə edilməsində dəstək olur.

2. Tip 2 diabet:

Yaşam tərzi dəyişiklikləri:

Sağlam qidalanma (şəkərli və karbohidratlı qidaların məhdudlaşdırılması).

Müntəzəm fiziki fəaliyyət.

Çəki azaldılması.

Dərman müalicəsi:

Metformin (qlükoza istehsalını azaldır).

SGLT-2 inhibitorları, GLP-1 agonistləri və ya insulin terapiyası (ağır hallarda).

3. Gestasional diabet:

Sağlam qidalanma və fiziki aktivlik.

Lazım olduqda insulin terapiyası.

Diabetin Ağırlaşmaları

1. Qısa müddətli ağırlaşmalar:

Hipoqlikemiya (qan şəkərinin aşağı düşməsi):

Tərləmə, əsəbilik, başgicəllənmə, şüur itkisi.

Hiperqlikemiya (qan şəkərinin yüksəlməsi):

Yorğunluq, susuzluq, nəfəs darlığı.

Diabetik ketoasidoz: Tip 1 diabetdə, qan şəkəri çox yüksəldikdə yaranır.

2. Uzun müddətli ağırlaşmalar:

Nevropatiya: Sinir zədələnməsi.

Retinopatiya: Görmə problemləri və korluq riski.

Nefropatiya: Böyrək funksiyasının pozulması.

Ürək-damar xəstəlikləri: İnfarkt və insult riski.

Ayaq problemləri: Yaraların sağalmaması və amputasiya riski.

Diabetin Qarşısını Alma Yolları

1. Sağlam həyat tərzi:

Balanslı qidalanma (meyvə, tərəvəz və tam taxıllar).

Şəkərli və işlənmiş qidaların azaldılması.

Müntəzəm fiziki aktivlik.

2. Çəki nəzarəti:

Artıq çəkinin idarə olunması.

3. Müntəzəm müayinələr:

Risk altında olan şəxslərin qan şəkərini müntəzəm yoxlatması.

4. Stresin idarə olunması:

Stress qan şəkərinin səviyyəsinə təsir göstərə bilər.

Diabetlə Yaşamaq

Qan şəkərinin izlənməsi:

Qan şəkəri səviyyəsini müntəzəm ölçmək.

Sağlam qidalanma:

Az karbohidratlı və liflə zəngin pəhriz.

Fiziki aktivlik:

Həftədə ən az 150 dəqiqə orta intensivlikdə idman.

Dərman istifadəsi:

Həkimin təyin etdiyi dərmanların düzgün qəbulu.

Psixoloji dəstək:

Diabetlə yaşamaq stresli ola bilər, psixoloji dəstək almaq faydalıdır.

Hansı Hallarda Həkimə Müraciət Etmək Lazımdır?

Şiddətli susuzluq, tez-tez sidiyə çıxma və davamlı yorğunluq.

Qan şəkərinin nəzarət altına alınmaması.

Uzun müddət sağalmayan yaralar.

Görmə problemləri və ya sinir zədələnməsi əlamətləri.

Diabet, erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə effektiv şəkildə idarə oluna bilən bir xəstəlikdir. Sağlam həyat tərzi və müntəzəm tibbi nəzarət diabetin ağırlaşmalarını önləməyə kömək edir. Əgər simptomlar müşahidə edirsinizsə və ya risk altındasınızsa, həkimə müraciət etməyi unutmayın.