Depressiya

Depressiyanın Əlamətləri:

Əhval dəyişiklikləri:

Dərin kədər və ümidsizlik hissi. Depressiya yaşayan insanlar, özlərini dəyərsiz və həyatsız hiss edə bilərlər.

İnsanlar bəzən özlərini çox yorğun və çökmüş hiss edərlər.

Fiziki şikayətlər:

Yuxu problemləri (həm çox yatmaq, həm də yuxusuzluq).

İştahın dəyişməsi (bəzən çox yemək, bəzən isə heç yemək istəməmək).

Baş ağrıları, mədə problemləri və ya digər fiziki narahatlıqlar.

Motivasiya itkisi:

Depressiya, insanların gündəlik fəaliyyətlərdən və həyatın normal işlərindən maraq və həvəsini itirməsinə səbəb olur. Sadə işlər, məsələn, işə getmək, şəxsi baxım, ev işləri kimi fəaliyyətlər çətinləşə bilər.

Özünə inamsızlıq və suçluluq hissləri:

Depressiya yaşayan insanlar, özlərinə qarşı böyük tənqidlər və ya suçluluq hissi yaşaya bilərlər. Onlar özlərini dəyişməz səhvlər üçün suçlaya və ya özlərini dəyərsiz hiss edə bilərlər.

İntihar düşüncələri:

Əgər depressiya ciddi hala gələrsə, bəzən insanlar özlərinə zərər vermə və ya intihar düşüncələri ilə qarşılaşa bilərlər. Bu, depressiyanın çox ciddi bir əlamətidir və dərhal peşəkar yardım tələb edir.

Depressiyanın Səbəbləri:

Bioloji faktörlər:

Genetik meyil: Depressiya bəzən ailədəki digər üzvlərdən irsən ötürülə bilər. Yəni, depressiya yaşayan birinin ailə üzvü və ya yaxınları arasında da bu pozğunluğu yaşama riski artar.

Beyin kimyası: Depressiya, beynin bəzi bölgələrində olan kimyəvi maddələrin (nevrotransmitterlər) düzgün işləməməsi nəticəsində meydana gəlir. Serotonin və dopamin kimi maddələrin azlığı depressiya ilə əlaqələndirilir.

Psixososial faktorlar:

Stressli həyat hadisələri, məsələn, ailə üzvünün itkisi, işsizlik, münasibət problemləri və ya böyük dəyişikliklər depressiyanı tetikleyebilir.

Uşaqlıq travmaları və ya uzun müddətli zorakılıq, depressiyaya səbəb olan faktorlardır.

Ailə və cəmiyyət faktorları:

Ailədə və cəmiyyətdəki münasibətlər də depressiya üzərində böyük təsir göstərir. İzolyasiya, sosial dəstək olmaması və ailə içi problemlər depressiyanın inkişafına səbəb ola bilər.

Xroniki xəstəliklər:

Uzun müddət davam edən xroniki xəstəliklər (şəkər, ürək xəstəlikləri, xərçəng və s.) depressiyaya səbəb ola bilər. Çünki bu xəstəliklər şəxsin fiziki və emosional vəziyyətini ağırlaşdırar.

Kimyəvi maddələr və dərmanlar:

Bəzi maddələr, xüsusilə alkoqol, narkotiklər və ya antidepresan olmayan dərmanlar depressiyanın inkişafına təsir göstərə bilər.

Depressiyanın Müalicəsi:

Psixoterapiya:

Koqnitiv Davranış Terapiyası (CBT): Depressiyanın müalicəsində ən təsirli terapiya metodlarından biridir. CBT, insanların negativ düşüncə nümunələrini tanımasına və onları daha müsbət şəkildə dəyişdirməyə kömək edir.

Psixodinamik terapiya və görüş terapisi də depressiya ilə mübarizədə istifadə edilə bilən digər üsullardır.

İlaç müalicəsi:

Antidepressan dərmanlar: Depressiyanın müalicəsində istifadə edilən antidepressanlar, beyindəki kimyəvi balansı tənzimləyərək əhval-ruhiyyəni yüksəldir. Ən çox istifadə olunan dərman növləri arasında seçici serotonin geri alım inhibitörləri (SSRİ-lər) və serotonin-norepinefrin geri alım inhibitörləri (SNRİ-lər) yer alır.

Dərman müalicəsi, psixoterapiya ilə birlikdə daha təsirli olur və depressiya simptomlarını yüngülləşdirir.

Fiziki fəaliyyət:

Fiziki məşqlər, xüsusilə aerobik fəaliyyətlər, yürüş, yoga və açıq hava fəaliyyətləri, depressiyanın müalicəsində çox faydalıdır. Endorfin istehsalını artıraraq, ruh halını yaxşılaşdırır.

Sosial dəstək:

Ailə və dostlardan dəstək almaq, depressiya ilə mübarizədə çox vacibdir. İnsanlar, sevdikləri ilə açıq danışaraq və öz hisslərini bölüşərək depressiyanı daha rahat həll edə bilərlər.

İntihar düşüncələrinə qarşı müdaxilə:

Depressiyanın ən ciddi əlamətlərindən biri olan intihar düşüncələri ilə qarşılaşdıqda dərhal peşəkar yardım almaq vacibdir. Həkimlər və psixoloqlar bu vəziyyəti ciddi şəkildə qiymətləndirir və uyğun müalicə planı təklif edirlər.

Sağlam həyat tərzi və yuxu rejimi:

Sağlam yuxu rejimi, düzgün qidalanma və stress idarəetmə metodları depressiya ilə mübarizə etməkdə əhəmiyyətli rol oynayır. Müntəzəm və keyfiyyətli yuxu, insanın ruh halını və ümumi psixoloji vəziyyətini yaxşılaşdırar.

Nəticə:

Depressiya, təkrarlana bilən və çox yaygın bir psixoloji xəstəlikdir. Lakin, düzgün müalicə və dəstəklə, depressiya idarə edilə bilər. Psixoterapiya, ilaç müalicəsi, fiziki fəaliyyət və sosial dəstək müsbət nəticələrə gətirib çıxarır. Depressiya simptomları artarsa, peşəkar yardım almaq çox vacibdir. Uğurlu müalicə ilə depressiya yaşayan insanlar özlərini daha sağlam və xoşbəxt hiss edə bilərlər.