Diabet insipidus

Diabet insipidusun növləri:

Diabetes insipidus dörd əsas növə bölünür:

1. Mərkəzi diabet insipidus:

Bu, ən yaygın növüdür və hipofiz vəzində və ya hipotalamusda yaranan problemlər nəticəsində meydana gəlir. Vazopressin (antidiuretik hormon, ADH) istehsalının və ya ifrazının azalması nəticəsində böyrəklər düzgün şəkildə suyu saxlaya bilmir.

Səbəbləri: Travma, cərrahi müdaxilələr, infeksiyalar, şişlər və ya genetik anomaliyalar.

2. Nefrogen diabet insipidus:

Bu növ böyrəklərin vazopressinə düzgün cavab verməməsi nəticəsində yaranır. Bu halda hormon istehsalı normal ola bilər, lakin böyrəklər hormonun təsirini ala bilmir və suyu bədəndə saxlaya bilmir.

Səbəbləri: Bəzi böyrək xəstəlikləri, müəyyən dərmanlar (məsələn, litium), genetik anomaliyalar və ya kronik böyrək xəstəlikləri.

3. Hamiləliklə əlaqəli diabet insipidus:

Bu növ nadirdir və yalnız hamiləlik dövründə baş verir. Plasentada istehsal olunan fermentlər vazopressinin parçalanmasına səbəb olaraq onun təsirini azaldır.

4. Dipsogenik diabet insipidus (birincili polidipsiya):

Bu növ beyindəki susuzluğu tənzimləyən mexanizmlərdə pozulmalar nəticəsində yaranır. Nəticədə, insan həddindən artıq su içir, bu da bədəndəki su-tuz balansını pozur və çox miqdarda sidik ifrazına səbəb olur.

Diabet insipidusun simptomları:

Diabet insipidusun əsas simptomları su itkisi və çox miqdarda sidik ifrazı ilə əlaqədardır. Simptomlar aşağıdakılar ola bilər:

Poliuriya (çox miqdarda sidik ifrazı):

Gündə 3-20 litrə qədər sidik ifraz edilə bilər, bu da normal miqdardan çox daha artıqdır.

Polidipsiya (həddindən artıq susuzluq):

Susuzluq həddindən artıq olur və xəstələr çox miqdarda su içmək istəyir.

Gecə sidiyə çıxma (nikturiya):

Gecə boyunca tez-tez sidiyə çıxma müşahidə edilə bilər, bu da yuxunun pozulmasına səbəb ola bilər.

Dehidrasiya əlamətləri:

Bədəndə həddindən artıq su itkisi nəticəsində susuzluq yaranır və bu dəri quruluğu, yorğunluq, başgicəllənmə və aşağı qan təzyiqi kimi simptomlarla özünü göstərə bilər.

Uşaqlarda simptomlar:

Uşaqlarda böyümə ləngiməsi, çarpayı islatma, əsəbilik və inkişaf problemləri müşahidə oluna bilər.

Diabet insipidusun səbəbləri:

Diabet insipidus müxtəlif səbəblərlə əlaqədar ola bilər, bu da onun növündən asılı olaraq dəyişir. Mərkəzi diabet insipidus vazopressin ifrazının azalması və ya yoxluğu səbəbindən yaranır, nefrogen diabet insipidus isə böyrəklərin bu hormona düzgün cavab verməməsindən qaynaqlanır. Diabet insipidusun səbəbləri arasında:

Baş travması və ya cərrahi müdaxilələr,

Hipofiz və ya hipotalamusda şişlər və ya infeksiyalar,

İrsi/genetik anomaliyalar,

Dərmanlar (xüsusilə litium),

Böyrək xəstəlikləri və ya zədələnmələri.

Diabet insipidusun diaqnozu:

Diabet insipidusun diaqnozu üçün həkimlər bir neçə test və müayinə həyata keçirirlər:

Sidik analizi:

Sidikdə su miqdarı və onun nə qədər konsentrasiyalı olduğunu yoxlamaq üçün istifadə edilir. Diabet insipiduslu xəstələrin sidikləri çox seyrək olur və az miqdarda duz ehtiva edir.

Qan testi:

Qan testləri vasitəsilə natrium səviyyələri və digər elektrolitlər yoxlanılır, çünki diabet insipidus elektrolit balanssızlığına səbəb ola bilər.

Susuzluq testi:

Bu testdə xəstənin su içməməsi istənilir və sidik və qan nümunələri alınır. Normalda, susuz qaldıqda bədən daha az miqdarda sidik ifraz etməlidir. Lakin diabet insipiduslu xəstələrdə sidik miqdarı hələ də yüksək qalır.

Vazopressin testləri:

Xəstəyə sintetik vazopressin (desmopressin) verilə bilər və böyrəklərin bu hormona necə reaksiya verdiyi yoxlanılır. Bu test mərkəzi və nefrogen diabet insipidus arasında fərq qoymağa kömək edir.

MRT:

Hipofiz və ya hipotalamusdakı hər hansı bir struktur dəyişiklikləri və ya şişlərin olub-olmadığını yoxlamaq üçün maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT) istifadə edilir.

Diabet insipidusun müalicəsi:

Diabet insipidusun müalicəsi onun növündən asılı olaraq dəyişir. Əsas məqsəd su balansını qorumaq və simptomları yüngülləşdirməkdir.

1. Mərkəzi diabet insipidus müalicəsi:

Desmopressin: Bu, sintetik vazopressin preparatıdır və çatışmayan hormonu əvəz etmək üçün istifadə olunur. Desmopressin burun spreyi, həb və ya iynə formasında verilir və su balansını normada saxlamağa kömək edir.

Müntəzəm su qəbulu: Su balansını qorumaq üçün müntəzəm olaraq maye qəbul edilməlidir.

2. Nefrogen diabet insipidus müalicəsi:

Dərmanlar: Nefrogen diabet insipidusda böyrəklərin hormonlara cavab verməməsi səbəbindən desmopressin təsirli olmur. Bunun yerinə, tiazid diuretikləri (məsələn, hidroklorotiazid) və ya qeyri-steroid antiinflamatuar dərmanlar (NSAİİ) istifadə edilə bilər ki, bunlar böyrəklərdə suyun daha çox saxlanılmasına kömək edir.

Duz və protein qəbulunun məhdudlaşdırılması: Duz və protein qəbulunu azaltmaq bədəndə su balansını yaxşılaşdırmağa kömək edə bilər.

3. Hamiləliklə əlaqəli diabet insipidus müalicəsi:

Hamiləliklə əlaqəli diabet insipidus adətən desmopressinlə müalicə edilir və doğumdan sonra öz-özünə düzəlir.

4. Dipsogenik diabet insipidus müalicəsi:

Bu vəziyyətin idarə edilməsi daha çətin ola bilər, çünki əsas səbəb susuzluq mexanizmlərinin pozulmasıdır. Psixoloji məsləhət və davranış müalicəsi tövsiyə edilə bilər. Həddindən artıq su qəbulunun qarşısını almaq və elektrolit balansını qorumaq üçün xüsusi qaydalar tətbiq edilə bilər.

Nəticə:

Diabetes insipidus su balansını tənzimləyən nadir bir xəstəlikdir və düzgün müalicə edilmədikdə ciddi dehidrasiya və elektrolit balanssızlığına səbəb ola bilər. Diabet insipidus əlamətləri görünürsə (həddindən artıq sidik ifrazı və susuzluq), bir endokrinoloqa müraciət etmək və lazımi testləri keçmək vacibdir. Erkən diaqnoz və müalicə ilə bu xəstəlik effektiv şəkildə idarə edilə bilər.