Diabetes Mellitus nədir?
Diabetes Mellitusun Növləri
Tip 1 Diabet:
Avtoimmün xəstəlikdir: Bədənin immun sistemi pankreasdakı insulin istehsal edən hüceyrələrə hücum edir.
Adətən uşaqlıq və ya yeniyetməlik dövründə diaqnoz qoyulur.
Müalicə: İnsulin inyeksiyası tələb olunur.
Tip 2 Diabet:
İnsulin müqaviməti: Bədən insulin istehsal edir, lakin hüceyrələr bu insulini düzgün istifadə edə bilmir.
Əsasən böyüklərdə müşahidə olunur və çox vaxt artıq çəki və oturaq həyat tərzi ilə əlaqədardır.
Müalicə: Dərmanlar, həyat tərzi dəyişiklikləri və bəzi hallarda insulin.
Gestasional Diabet:
Hamiləlik dövründə ortaya çıxan müvəqqəti şəkərli diabet növüdür.
Doğuşdan sonra əksər hallarda yox olur, lakin gələcəkdə Tip 2 diabet riski artır.
Prediabet:
Qanda şəkər səviyyəsi normaldan yüksək, lakin diabet diaqnozu üçün kifayət qədər yüksək deyil.
Risk faktoru olaraq qəbul edilir və idarə olunmazsa Tip 2 diabetə çevrilə bilər.
Diabetes Mellitusun Əlamətləri
Ümumi Əlamətlər:
Həddindən artıq susuzluq (polidipsiya)
Tez-tez sidiyə çıxma (poliuriya)
Davamlı aclıq hissi (polifagiya)
Yorğunluq və zəiflik
Qeyri-adi çəki itkisi (xüsusilə Tip 1 diabetdə)
Bulanıq görmə
Dəridə yara və ya kəsiklərin gec sağalması
Tez-tez infeksiyalar (sidik yolları, dəri və s.)
Tip 1 Diabet Əlamətləri:
Kəskin başlama, əlamətlər sürətlə ortaya çıxır.
Ketoasidoz riski (həddindən artıq yüksək qlükoza səviyyəsinə bağlı olaraq bədəndə turşuların yığılması).
Tip 2 Diabet Əlamətləri:
Əlamətlər yavaş-yavaş inkişaf edir və uzun müddət hiss olunmaya bilər.
Əlavə olaraq, əzələ ağrıları və uyuşma kimi sinir zədələnməsi simptomları ola bilər.
Diabetes Mellitusun Səbəbləri
Tip 1 Diabet:
Avtoimmün reaksiya: Bədəndə immun sistemin insulin istehsal edən beta hüceyrələrə hücum etməsi.
Genetik meyllilik.
Tip 2 Diabet:
İnsulin müqaviməti: Hüceyrələr insulini düzgün istifadə edə bilmir.
Risk faktorları:
Artıq çəki və piylənmə.
Oturaq həyat tərzi.
Genetik meyllilik.
Yaşlanma (risk yaşla birlikdə artır).
Gestasional Diabet:
Hamiləlik hormonlarının insulinə müdaxilə etməsi.
Diabetes Mellitusun Diaqnostikası
Qlükoza Testləri:
Aclıq Qlükoza Testi (FPG): 8-12 saat aclıqdan sonra qan şəkəri səviyyəsini ölçür.
Oral Qlükoza Dözümlülük Testi (OGTT): Şirin məhlul qəbulundan sonra qan şəkəri ölçülür.
HbA1c Testi:
Son 2-3 ay ərzində qlükoza səviyyəsinin orta göstəricisini müəyyən edir.
Təsadüfi Qan Şəkəri Testi:
Hər hansı bir zamanda qanda şəkər səviyyəsini ölçür.
Sidik Analizi:
Şəkərin və ya ketonların sidikdə olub-olmaması yoxlanılır.
Diabetes Mellitusun Müalicəsi və İdarə Edilməsi
1. Həyat Tərzi Dəyişiklikləri
Sağlam Qidalanma:
Karbohidrat miqdarını və növünü idarə edin.
Tam taxıllar, tərəvəzlər, az yağlı proteinlər və sağlam yağlara üstünlük verin.
Fiziki Aktivlik:
Müntəzəm idman insulin həssaslığını artırır və qlükoza səviyyəsini sabitləşdirir.
Gündəlik 30 dəqiqə orta dərəcədə aktivlik tövsiyə olunur.
2. Dərman Müalicəsi
Tip 1 Diabet: İnsulin inyeksiyaları və ya insulin nasosu tələb olunur.
Tip 2 Diabet:
Oral dərmanlar: Metformin, sulfonilurea və ya digər dərmanlar.
İnsulin ehtiyac ola bilər (xüsusilə irəliləmiş hallarda).
3. Qanda Qlükoza Səviyyəsinin Nəzarəti
Evdə şəkər ölçmə cihazlarından istifadə etməklə mütəmadi qlükoza səviyyəsini yoxlamaq.
4. Peşəkar Yardım
Endokrinoloq, qidalanma mütəxəssisi və ya diabet üzrə təlimçi ilə işləmək.
Diabetes Mellitusun Ağırlaşmaları
Ürək-damar xəstəlikləri: Ürək xəstəliyi və insult riski artır.
Nevropatiya (Sinir Zədələnməsi): Ayaqlarda uyuşma, yanma və ya ağrı hissi.
Nefropatiya (Böyrək Zədələnməsi): Böyrək çatışmazlığına səbəb ola bilər.
Retinopatiya (Görmə Problemləri): Görmə itkisi və ya korluq riski.
Ayaq problemləri: Diabetik ayaq yaraları və infeksiyalar.
Dəri infeksiyaları: Bakterial və ya göbələk infeksiyalarına meyllilik.
Diabetes Mellitusun Qarşısını Almaq Yolları
Sağlam çəki saxlamaq.
Karbohidrat və şəkər istifadəsini məhdudlaşdırmaq.
Fiziki aktiv həyat tərzi qəbul etmək.
Müntəzəm tibbi müayinələr etmək.
Nəticə
Diabetes Mellitus, həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə təsir edə bilən ciddi bir vəziyyətdir. Lakin, erkən diaqnoz, düzgün müalicə və sağlam həyat tərzi ilə bu xəstəliyi idarə etmək və onun ağırlaşmalarını önləmək mümkündür.