Diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik pozğunluğu olan uşaqlar və sinif mühitində idarəetmə

🧠 DÇHP nədir?

Diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik pozğunluğu – 3 əsas sahədə özünü göstərən nevroinkişaf pozuntusudur:

Diqqət pozuntusu – tez yayındı, başladığı işi bitirməkdə çətinlik, unudqanlıq

Hiperaktivlik – çox hərəkətli olmaq, sakit otura bilməmək

İmpulsivlik – düşünmədən cavab vermək, başqasının sözünü kəsmək

Uşağın gündəlik fəaliyyətlərinə, öyrənmə bacarığına və sosial münasibətlərinə mənfi təsir edə bilər.

🏫 Sinif mühitində DÇHP-li uşaqlar necə müşahidə oluna bilər?

Dərs zamanı tez-tez yerindən qalxmaq, gəzmək

Verilən tapşırıqları yarımçıq buraxmaq və ya başlaya bilməmək

Dərs yoldaşlarının sözünü kəsmək, qaydalara tabe olmaqda çətinlik

Tapşırıqları tez-tez yadda saxlaya bilməmək və ya unutmaq

Davranışlarına görə cəzalanmaq və ya özünü günahkar hiss etmək

🛠️ Müəllimlər üçün sinif mühitində effektiv idarəetmə strategiyaları

✅ 1. Aydın və sadə təlimatlar verin

Tapşırıqları 1-2 mərhələdə izah edin, qısa və konkret olun.

Məsələn: “İndi kitabını aç. Sonra 1-ci səhifəni oxu.”

✅ 2. Göz kontaktı və təkrarlama

Təlimat verərkən adını çağıraraq göz kontaktı qurun.

Tapşırıq verdikdən sonra uşağa geri təkrarlatmaq – anladığını yoxlayar.

✅ 3. Fiziki yaxınlıq və dəstək

Uşağın masasını müəllimə yaxın, diqqət yayındıran şeylərdən uzaq yerdə yerləşdirin.

Yaxınlıq nəzarəti və müdaxiləni asanlaşdırar.

✅ 4. Qısa və motivasiyaedici tapşırıqlar

Tapşırıqları böyük bir bütöv əvəzinə kiçik hissələrə bölün.

“Əvvəl bu 5 sualı et, sonra istirahət” → mükafatlandırma sistemi

✅ 5. Rutin və struktur

Hər günün axışını eyni və öncədən bilinən şəkildə təşkil edin.

Nə gözlənildiyini bilmək təhlükəsizlik hissi yaradar.

✅ 6. Davranış cədvəli və pozitiv gücləndirmə

Sadə cədvəl: ✓ – tamamladı, ⭐ – müsbət davranış

Kiçik mükafatlar: “5 ulduz topla, sevdiyin oyunu oynayaq”

✅ 7. Hərəkət ehtiyacını nəzərə alın

Gündəlik dərs zamanı kiçik hərəkət fasilələri yaradın.

Məsələn: “Kitabları paylaşmaq və ya silgini gətirmək sənin işin olsun.”

✅ 8. Tənqid yox, istiqamət verin

“Bunu niyə belə etdin?” yerinə → “Gəl bir də belə sınayaq”

Səhvləri öyrənmə fürsəti kimi təqdim edin.

👨‍👩‍👧 Valideynlərlə əməkdaşlıq vacibdir

Valideynə yalnız problem deyil, müsbət davranışları da bildir

Eyni davranış sisteminin evdə də tətbiqi uşağın sabitliyini artırır

Müəllim–valideyn əlaqəsi: "biz birlikdəyik" mesajı uşağa da ötürülür

💬 Sonda:

DÇHP-li uşaq “pis”, “tənbəl” və ya “sayğısız” deyil.
O sadəcə fərqli işləyən bir beyinə və daha çox anlayışa ehtiyacı olan bir uşaqdır.