Dismenoreya (ağrılı menstruasiya)

Birincili dismenoreya

Birincili dismenoreya ağrılı menstruasiyanın ən yaygın formasıdır və əsasən menstruasiya dövrü başladıqdan bir neçə il sonra, adətən yeniyetməlik dövründə meydana gəlir. Bu tip ağrı adətən heç bir tibbi problem olmadan yaranır və əsas səbəb uterusun (uşaqlığın) yığılmalarını tənzimləyən prostaglandin adlı maddələrin çoxalmasıdır.

Birincili dismenoreyanın simptomları:

Menstruasiya başlamazdan əvvəl və ya menstruasiyanın ilk günlərində şiddətli qarın və bel ağrısı,

Ürəkbulanma və ya qusma,

Baş ağrısı və başgicəllənmə,

Yorğunluq,

Bəzi qadınlarda ishal.

Səbəblər:

Birincili dismenoreya, ümumiyyətlə, menstruasiya zamanı uşaqlıq divarlarının yığılmasına səbəb olan prostaglandinlərin artması ilə əlaqədardır. Bu yığılmalar uşaqlıq damarlarının daralmasına və qan axınının azalmasına səbəb olur, nəticədə ağrı yaranır.

İkincili dismenoreya

İkincili dismenoreya isə daha çox yetkinlik yaşında və ya sonradan inkişaf edir və adətən başqa bir tibbi problemin nəticəsi olaraq meydana gəlir. Bu ağrılar, bəzən menstruasiya dövründən əvvəl və ya daha uzun müddət davam edə bilər. İkincili dismenoreya daha ciddi sağlamlıq problemləri ilə əlaqəli ola bilər.

İkincili dismenoreyanın səbəbləri:

Endometrioz: Uşaqlıq daxili təbəqəsinin (endometrium) uşaqlıqdan kənar yerlərdə (məsələn, yumurtalıq və ya qarın boşluğunda) böyüməsi ilə xarakterizə olunan bir xəstəlikdir.

Uşaqlıq fibroidləri: Uşaqlıqda meydana gələn xoşxassəli şişlər, menstruasiya dövründə ağrılara səbəb ola bilər.

Pelvik iltihablı xəstəlik (PID): Uşaqlıq, yumurtalıq və ya fallop borularında infeksiyanın olması da ikincili dismenoreyaya səbəb ola bilər.

Adenomioz: Uşaqlığın daxili təbəqəsinin uşaqlığın əzələ toxumasına daxil olması nəticəsində yaranan bir xəstəlikdir.

Spiral (IUD) istifadəsi: Spiral tipli doğum nəzarəti vasitələri də bəzi qadınlarda ikincili dismenoreyaya səbəb ola bilər.

İkincili dismenoreyanın simptomları:

Menstruasiya dövründən bir neçə gün əvvəl başlayan və menstruasiya bitdikdən sonra da davam edən ağrı,

Cinsi əlaqə zamanı ağrı,

Menstruasiya dövründə artan ifrazat və ya qanama.

Dismenoreyanın diaqnozu

Diaqnoz qoymaq üçün həkim əvvəlcə xəstənin tibbi tarixini araşdırır və simptomları dəyərləndirir. Fiziki müayinə və pelvik ultrasəs kimi testlər də uşaqlıq və yumurtalıqlarda anormal bir vəziyyətin olub olmadığını müəyyən etmək üçün istifadə edilə bilər. Endometrioz və ya fibroidlər kimi daha ciddi səbəblərdən şübhələnilirsə, laparoskopiya kimi prosedurlar da tətbiq oluna bilər.

Dismenoreyanın müalicəsi:

Dismenoreyanın müalicəsi ağrının səbəbinə və şiddətinə bağlı olaraq dəyişir. Müalicə üsulları arasında dərman müalicəsi, həyat tərzi dəyişiklikləri və bəzi hallarda cərrahi müdaxilə yer alır.

Birincili dismenoreya üçün müalicə:

Ağrıkəsici dərmanlar (NSAİİ-lər):

İbuprofen və ya naproksen kimi qeyri-steroid antiinflamatuar dərmanlar prostaglandinlərin ifrazını azaldaraq ağrıları yüngülləşdirir. Bu dərmanlar ağrını azaltmaq üçün menstruasiya başlamadan əvvəl və ya ilk günlərində istifadə edilə bilər.

Hormon müalicəsi:

Doğum nəzarəti həbləri: Hormon əsaslı doğum nəzarəti vasitələri (həblər, spiral, dəri yamaları) menstruasiya dövrünün tənzimlənməsinə kömək edir və prostaglandinlərin miqdarını azaldaraq ağrıların qarşısını alır.

İsti kompres:

Qarına isti kompres tətbiq edərək əzələlərin rahatlamasını təmin etmək və ağrını yüngülləşdirmək olar.

Fiziki fəaliyyət və məşqlər:

Yüngül məşqlər (məsələn, yürüyüş və ya yoga) bədən gərginliyini azaltmağa kömək edir və qan axınını artıraraq ağrını yüngülləşdirə bilər.

Qidalanma və həyat tərzi dəyişiklikləri:

Sağlam qidalanmaq və kafein, alkoqol və siqaretdən uzaq durmaq da menstruasiya ağrılarını azaltmağa kömək edə bilər.

İkincili dismenoreya üçün müalicə:

Əsas xəstəliyin müalicəsi:

İkincili dismenoreya digər tibbi problemlərlə əlaqəli olduğu üçün müalicə əsas səbəbin aradan qaldırılmasına yönəldilir. Məsələn, endometrioz və ya fibroidlər kimi xəstəliklərdə cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.

Hormon müalicəsi:

Hormonal dərmanlar endometrioz və ya adenomioz kimi xəstəliklərdə ağrını azaltmaq üçün istifadə edilə bilər.

Cərrahi müdaxilə:

Endometrioz və ya fibroidlər ciddi problemlər yaradırsa, laparoskopik cərrahiyyə və ya digər cərrahi üsullarla bu problemlər aradan qaldırıla bilər.

Nəticə:

Dismenoreya çox yaygın bir problemdir və qadınların həyat keyfiyyətinə mənfi təsir edə bilər. Ancaq müasir tibbi müalicələr və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə bu ağrılar effektiv şəkildə idarə oluna bilər. Əgər menstruasiya ağrıları çox şiddətlidirsə və ya uzun müddət davam edirsə, bir ginekoloqa müraciət etmək vacibdir.