Diz protezi nədir? Diz protezlərinin növləri
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Diz Protezlərinin Növləri və Seçim Meyarları
Diz protezləri, xəstənin diz oynağındakı zədələnmənin dərəcəsinə, yaşına və həyat tərzinə uyğun olaraq bir neçə fərqli kateqoriyaya bölünür. Müasir ortopediyada tətbiq edilən bu protezlər, hərəkət məhdudiyyətini aradan qaldırmaq və həyat keyfiyyətini yüksəltmək məqsədi daşıyır. Müalicə planı hazırlanarkən xəstənin fərdi ehtiyacları əsas götürülür.
Əsas Diz Protezi Növləri
1. Tam Diz Protezi (Total Diz Protezi)
Tam diz protezi, diz oynağının hər iki tərəfinin zədələndiyi hallarda tətbiq edilən ən geniş yayılmış cərrahi üsuldur.
- Tətbiq Üsulu: Diz oynağının həm bud sümüyü (femur), həm də qaval sümüyü (tibia) səthləri süni materiallarla əvəz olunur.
- Göstərişlər: Bu prosedur əsasən ağır dərəcəli osteoartrit və ya romatoid artritdən əziyyət çəkən xəstələr üçün nəzərdə tutulub.
- Üstünlükləri: Diz funksiyasının tam bərpasını təmin edir və düzgün qulluqla 15-20 il istifadə müddəti təklif edir.
2. Hissəvi Diz Protezi (Unikondiler Diz Protezi)
Əgər dizdəki zədələnmə yalnız bir nahiyə ilə məhdudlaşırsa, hissəvi diz protezi daha optimal bir seçimdir.
- Tətbiq Üsulu: Diz oynağının yalnız bir hissəsi (medial və ya lateral tərəf) süni komponentlə əvəz edilir.
- Göstərişlər: Dizdə lokal xəstəlikləri, xüsusilə bir tərəfli artriti olan xəstələr üçün uyğundur.
- Üstünlükləri: Daha kiçik kəsiklərlə icra olunur, sağalma müddəti qısadır və təbii diz strukturunu maksimum dərəcədə qoruyur.
3. Revizyon Diz Protezi
Bu əməliyyat, daha əvvəl yerləşdirilmiş protezlərin müəyyən səbəblərdən yenilənməsi zərurəti yarandıqda həyata keçirilir.
- Tətbiq Üsulu: Mövcud olan və funksiyasını itirmiş protezin çıxarılaraq yenisi ilə əvəz edilməsi prosesidir.
- Göstərişlər: Əvvəlki protezin zədələndiyi, aşındığı və ya sabitliyini itirdiyi hallar üçün nəzərdə tutulub.
- Çətinlikləri: Digər protez əməliyyatlarına nisbətən daha mürəkkəb və peşəkarlıq tələb edən bir prosedurdur.
4. Patellofemoral Diz Protezi
Yalnız diz qapağı nahiyəsində problem olan xəstələr üçün tətbiq edilən xüsusi bir protez növüdür.
- Tətbiq Üsulu: Yalnız diz qapağı (patella) və onun altındakı femur hissəsi süni materialla əvəz edilir.
- Göstərişlər: Yalnız patellofemoral oynağı təsir edən spesifik xəstəliklərdə istifadə olunur.
- Üstünlükləri: Az invaziv bir prosedur olması səbəbindən sağalma prosesi olduqca sürətlidir.
Fiksasiya Metoduna Görə Protez Seçimləri
Protezlərin sümüyə bərkidilmə üsulu xəstənin sümük keyfiyyətinə görə dəyişir:
| Protez Növü | Xüsusiyyətləri | Uyğun Xəstə Qrupu |
|---|---|---|
| Sementli Protez | Sümük sementi (metilmetakrilat) ilə sabitlənmə | Yaşlı xəstələr |
| Sementsiz Protez | Sümüyün təbii şəkildə protezə bitişməsi | Gənc və aktiv xəstələr |
| Hibrid Protez | Bud sümüyü sementsiz, qaval sümüyü sementli | Qarışıq ehtiyacı olanlar |
Diz Protezi Əməliyyatının Tətbiq Səbəbləri
Diz protezi əməliyyatı aşağıdakı patoloji hallarda zəruri hesab edilir:
- Osteoartrit: Qığırdaq itkisi nəticəsində yaranan sümük təması və şiddətli ağrı.
- Romatoid Artrit: Oynaqların iltihabı və struktur zədələnməsi.
- Travmatik Yaralanmalar: Diz oynağındakı ağır sınıqlar və zədələr.
- Oynaq Deformasiyaları: Dizdə yaranan struktur pozuntuları.
- Hərəkət Məhdudiyyəti: Gündəlik fəaliyyətlərin yerinə yetirilməsində yaranan çətinliklər.
Əməliyyatın Üstünlükləri və Risk Faktoru
Diz protezi əməliyyatının üstünlükləri arasında şiddətli ağrıların aradan qaldırılması, hərəkət sərbəstliyinin bərpası və həyat keyfiyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə artması yer alır. Lakin hər bir cərrahi müdaxilədə olduğu kimi, burada da infeksiya, qanaxma və ya qan laxtalanması kimi risklər mövcuddur. Protezin zamanla boşalması və ya aşınması da ehtimal olunan fəsadlar sırasındadır.
Reabilitasiya və Əməliyyat Sonrası Baxım
Uğurlu bir nəticə üçün əməliyyatdan sonrakı dövr ən az cərrahiyyə qədər vacibdir. Fiziki terapiya və reabilitasiya proqramları hərəkətliliyin bərpası üçün mütləqdir. Bundan əlavə, sağlam həyat tərzi sürmək və artıq çəkidən qaçmaq protezin ömrünü uzadır. Xəstələrin mütəmadi olaraq tibbi nəzarətdən keçməsi protezin vəziyyətini izləmək baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Nəticə etibarilə, diz protezi əməliyyatı ağır ağrılar yaşayan xəstələr üçün effektiv bir həlldir. Əgər diz ağrılarınız həyat keyfiyyətinizə mənfi təsir edirsə, mütəxəssisə müraciət edərək sizə ən uyğun müalicə planını müəyyənləşdirə bilərsiniz.
