Egzema (Atopik və Seboreik Dermatit)
Egzemanın Növləri
1. Atopik dermatit:
Xroniki və allergik mənşəli bir dəri xəstəliyidir.
Adətən erkən yaşlarda başlayır və uşaqlıq dövründə daha çox müşahidə edilir, lakin böyüklərdə də davam edə bilər.
Allergik rinit və astma kimi digər atopik xəstəliklərlə birlikdə görülə bilər.
2. Seboreik dermatit:
Dərinin piy vəzilərinin aktiv olduğu sahələrində (baş dərisi, üz, sinə) meydana gəlir.
Yenidoğulmuşlarda, böyüklərdə və yaşlılarda görülə bilər.
Keçəlliklə müşayiət edilən sarımtıl qabıqlar və qızartılar ilə xarakterizə olunur.
3. Digər növlər:
Kontakt dermatit: Allergenlər və ya qıcıqlandırıcı maddələrə məruz qalma nəticəsində yaranır.
Diskoid dermatit: Dairəvi və ya oval formalı quru, qabıqlı lezyonlarla özünü göstərir.
Varikoz dermatit: Alt ətraflarda, xüsusilə varikoz damarlarla əlaqəli.
Atopik Dermatitin Səbəbləri
1. Genetik faktorlar:
Ailədə atopik xəstəliklərin olması riski artırır.
2. İmmunitet sistemi disfunksiyası:
Dərinin xarici maddələrə qarşı həddindən artıq reaksiya verməsi.
3. Ətraf mühit faktorları:
Hava çirkliliyi, temperatur dəyişikliyi, toz və heyvan tükləri.
4. Allergenlər:
Qida allergiyaları (süd, yumurta, qoz-fındıq və s.).
Kimyəvi maddələr (sabunlar, yuyucu vasitələr və kosmetik məhsullar).
Seboreik Dermatitin Səbəbləri
1. Malassezia göbələyi:
Dərinin təbii mikroflorasında olan bu göbələk bəzən dəridə iltihaba səbəb ola bilər.
2. Piy vəzilərinin həddindən artıq fəaliyyəti:
Dərinin yağlılığı seboreik dermatit riskini artırır.
3. Stress və hormonal dəyişikliklər:
Stress və hormonal dalğalanmalar seboreik dermatitin şiddətlənməsinə səbəb ola bilər.
Egzemanın Əlamətləri
Atopik dermatit:
Qızartı və iltihablı sahələr.
Şiddətli qaşınma.
Quru və çatlamış dəri.
İnfeksiyaya meyilli sahələr (qaşınma nəticəsində yaranan yaralar).
Seboreik dermatit:
Sarımtıl və yağlı qabıqlar.
Qızartı və qabıqlanma (xüsusilə saç dərisində, qaşlarda, burun ətrafında və sinədə).
Qaşınma (həmişə olmasa da).
Egzemanın Diaqnozu
1. Fiziki müayinə:
Dərinin vəziyyəti və əlamətlərin xarakteri həkim tərəfindən qiymətləndirilir.
2. Ailə tarixi:
Allergik xəstəliklərin olub-olmaması araşdırılır.
3. Allergen testləri:
Dəri prick testi və ya qan analizləri (spesifik IgE səviyyəsi) allergiyanın təsdiqi üçün.
4. Biopsiya (nadir hallarda):
Dəqiq diaqnoz üçün dəri biopsiyası tələb oluna bilər.
Egzemanın Müalicəsi
1. Yerli müalicə:
Nəmləndiricilər: Dərinin nəm səviyyəsini qoruyaraq quruluğu azaldır.
Kortikosteroid kremlər: İltihabı və qaşınmanı azaltmaq üçün.
Kalsinevrin inhibitorları: Takrolimus və ya pimekrolimus kimi steroid olmayan kremlər.
Antifungal kremlər: Seboreik dermatitdə Malassezia göbələyinə qarşı.
2. Sistemik müalicə:
Antihistaminlər: Qaşınmanı yüngülləşdirmək üçün.
Oral kortikosteroidlər: Şiddətli hallarda qısa müddətlik istifadə.
Bioloji dərmanlar: Atopik dermatitin ağır formaları üçün yeni müalicə variantları (dupilumab).
3. Digər müalicələr:
Ultrabənövşəyi (UV) terapiya: Xroniki və şiddətli ekzema hallarında.
Ev Şəraitində Müalicə və Profilaktika
1. Dəriyə qulluq:
Müntəzəm olaraq dərini nəmləndirin.
İsti su ilə uzun müddət duş qəbul etməyin, əvəzinə ilıq su istifadə edin.
Sabunsuz və yumşaq təmizləyicilərdən istifadə edin.
2. Qaşınmadan çəkinin:
Dırnaqları qısa saxlayın.
Qaşınma halında soyuq kompress tətbiq edin.
3. Allergenlərdən uzaq durun:
Toz, heyvan tükləri, ətirli sabunlar və kimyəvi maddələrdən çəkinin.
4. Stressi idarə edin:
Meditasiya, yoga və ya digər rahatlama texnikalarını tətbiq edin.
5. Pəhriz:
Qida allergiyasından şübhələnirsinizsə, həkim məsləhəti ilə xüsusi pəhriz tətbiq edin.
Egzemanın Qarşısını Alma Yolları
Erkən mərhələdə nəmləndiricilərdən istifadə edin.
Allergenlərə məruz qalmamaq üçün müvafiq tədbirlər görün.
Dərman müalicəsini həkim tövsiyələrinə əsasən davam etdirin.
Stressi azaltmaq üçün həyat tərzini optimallaşdırın.
Egzema, tamamilə sağalmasa da, düzgün müalicə və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə idarə edilə bilən bir vəziyyətdir. Əgər əlamətlər şiddətlənirsə və ya evdə tətbiq olunan üsullar təsir etmirsə, mütləq dermatoloqa müraciət edin.