Egzema (Atopik və Seboreik Dermatit)
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Egzemanın Növləri və Xüsusiyyətləri
Egzema, dərinin müxtəlif amillər nəticəsində iltihablanması, qızarması və qaşınması ilə müşayiət olunan xroniki bir vəziyyətdir. Bu xəstəlik fərqli formalarda təzahür edir və hər bir növün özünəməxsus klinik mənzərəsi mövcuddur. Ən çox rast gəlinən növlər aşağıdakılardır:
Atopik Dermatit
Atopik dermatit, xroniki və allergik mənşəli bir dəri xəstəliyidir. Adətən erkən yaşlarda başlayan bu vəziyyət, uşaqlıq dövründə daha sıx müşahidə edilsə də, böyüklərdə də davam edə bilər. Bu növ çox vaxt allergik rinit və astma kimi digər atopik xəstəliklərlə birlikdə inkişaf edir.
Seboreik Dermatit
Dərinin piy vəzilərinin aktiv olduğu sahələrdə (baş dərisi, üz, sinə) meydana gələn bu növ, yenidoğulmuşlardan yaşlılara qədər hər kəsdə görülə bilər. Seboreik dermatit, xüsusilə sarımtıl qabıqlar, qızartılar və bəzən keçəlliklə müşayiət olunan bir xarakterə malikdir.
Digər Egzema Növləri
- Kontakt dermatit: Allergenlər və ya qıcıqlandırıcı maddələrlə birbaşa təmas nəticəsində yaranır.
- Diskoid dermatit: Dairəvi və ya oval formalı quru, qabıqlı lezyonlarla özünü büruzə verir.
- Varikoz dermatit: Alt ətraflarda, xüsusilə varikoz damar genişlənmələri ilə əlaqəli olaraq inkişaf edir.
Egzemanın Səbəbləri
Egzemanın yaranma səbəbləri növündən asılı olaraq dəyişir. Xəstəliyin patogenezində həm daxili, həm də xarici faktorlar mühüm rol oynayır.
Atopik Dermatitin Səbəbləri
- Genetik faktorlar: Ailə üzvlərində atopik xəstəliklərin olması fərdin riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
- İmmunitet sistemi disfunksiyası: İmmunitetin xarici maddələrə qarşı həddindən artıq reaksiya verməsi.
- Ətraf mühit faktorları: Hava çirkliliyi, kəskin temperatur dəyişiklikləri, toz və heyvan tükləri.
- Allergenlər: Süd, yumurta, qoz-fındıq kimi qida allergiyaları və sabun, yuyucu vasitələr kimi kimyəvi maddələr.
Seboreik Dermatitin Səbəbləri
- Malassezia göbələyi: Dərinin təbii mikroflorasında olan bu göbələyin iltihaba səbəb olması.
- Piy vəzilərinin fəaliyyəti: Dərinin həddindən artıq yağlı olması riski yüksəldir.
- Stress və hormonlar: Psixoloji gərginlik və hormonal dalğalanmalar xəstəliyi şiddətləndirir.
Egzemanın Əlamətləri: Müqayisəli Cədvəl
| Əlamətlər | Atopik Dermatit | Seboreik Dermatit |
|---|---|---|
| Dəri Vəziyyəti | Quru, çatlamış və iltihablı | Yağlı və sarımtıl qabıqlı |
| Qaşınma | Çox şiddətli | Mülayim və ya yoxdur |
| Lokalizasiya | Bədənin müxtəlif nahiyələri | Baş dərisi, qaşlar, burun ətrafı |
| İnfeksiya Riski | Yaralar səbəbindən yüksək | Daha aşağı |
Egzemanın Diaqnozu Necə Qoyulur?
Peşəkar bir diaqnoz üçün aşağıdakı prosedurlar tətbiq edilir:
- Fiziki müayinə: Dərinin ümumi vəziyyəti və lezyonların xarakteri həkim tərəfindən yoxlanılır.
- Ailə tarixi: Genetik meyilliliyin və allergik keçmişin araşdırılması.
- Allergen testləri: Dəri prick testi və ya spesifik IgE səviyyəsini ölçən qan analizləri.
- Biopsiya: Nadir hallarda, dəqiq diaqnoz üçün dəri toxuması nümunəsi götürülə bilər.
Müalicə Metodları
Egzema müalicəsi həm yerli, həm də sistemik yanaşmalar tələb edir. Müalicənin məqsədi iltihabı azaltmaq və dərinin baryer funksiyasını bərpa etməkdir.
Yerli (Topikal) Müalicə
- Nəmləndiricilər: Dərinin nəm balansını qorumaq üçün mütləqdir.
- Kortikosteroid kremlər: İltihab və qaşınmanı sürətlə azaltmaq üçün istifadə olunur.
- Kalsinevrin inhibitorları: Steroid olmayan (takrolimus, pimekrolimus) kremlər.
- Antifungal kremlər: Seboreik dermatitdə göbələk əleyhinə tətbiq edilir.
Sistemik və Digər Müalicələr
- Antihistaminlər: Qaşınma hissini yüngülləşdirir.
- Oral kortikosteroidlər: Şiddətli kəskinləşmə dövrlərində qısa müddətli istifadə.
- Bioloji dərmanlar: Ağır atopik dermatit hallarında dupilumab kimi yeni nəsil müalicələr.
- Ultrabənövşəyi (UV) terapiya: Xroniki və müalicəyə dirəncli hallar üçün fototerapiya.
Ev Şəraitində Qulluq və Profilaktika
Egzemanı idarə etmək və kəskinləşmələrin qarşısını almaq üçün bu qaydalara əməl edilməlidir:
- Dəri qulluğu: Dərini müntəzəm nəmləndirin, ilıq su ilə qısa müddətli duş qəbul edin və sabunsuz təmizləyicilərə üstünlük verin.
- Qaşınma ilə mübarizə: Dırnaqları qısa saxlayın və qaşınan nahiyəyə soyuq kompress tətbiq edin.
- Allergenlərdən qorunma: Toz, heyvan tükləri və ətirli kimyəvi məhsullardan uzaq durun.
- Həyat tərzi: Stressi idarə etmək üçün meditasiya və ya yoga tətbiq edin; həkim məsləhəti ilə xüsusi pəhriz saxlayın.
Egzema tamamilə sağalmasa da, düzgün müalicə və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə nəzarət altında saxlanıla bilən bir vəziyyətdir. Əlamətlər şiddətləndikdə mütləq bir dermatoloqa müraciət edilməlidir.
