Egzema (Atopik və Seboreik Dermatit)
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Egzemanın Əsas Növləri
Egzema, dərinin müxtəlif faktorlara bağlı olaraq iltihablanması ilə xarakterizə olunan geniş yayılmış bir dəri problemidir. Bu vəziyyət fərqli formalarda təzahür edə bilər və hər bir növün özünəməxsus xüsusiyyətləri mövcuddur.
Atopik Dermatit
Atopik dermatit, xroniki və allergik mənşəli bir dəri xəstəliyidir. Adətən erkən yaşlarda başlayan bu vəziyyət, uşaqlıq dövründə daha çox müşahidə edilsə də, böyüklərdə də davam edə bilər. Bu xəstəlik tez-tez allergik rinit və astma kimi digər atopik xəstəliklərlə birlikdə inkişaf edir.
Seboreik Dermatit
Seboreik dermatit, dərinin piy vəzilərinin aktiv olduğu baş dərisi, üz və sinə kimi sahələrdə meydana gəlir. Yenidoğulmuşlardan yaşlılara qədər hər kəsdə görülə bilən bu növ, sarımtıl qabıqlar, qızartılar və bəzən keçəlliklə müşayiət olunan xüsusiyyətlərə malikdir.
Digər Egzema Növləri
Egzemanın digər spesifik növləri aşağıdakılardır:
- Kontakt dermatit: Allergenlər və ya qıcıqlandırıcı maddələrə birbaşa məruz qalma nəticəsində yaranır.
- Diskoid dermatit: Dərinin üzərində dairəvi və ya oval formalı quru, qabıqlı lezyonlarla özünü göstərir.
- Varikoz dermatit: Alt ətraflarda, xüsusilə varikoz damarlarla əlaqəli olaraq inkişaf edir.
Egzemanın Səbəbləri Nələrdir?
Egzemanın yaranma səbəbləri növünə görə fərqlilik göstərir. Bu səbəblər genetik meyillilikdən ətraf mühit faktorlarına qədər geniş bir spektri əhatə edir.
Atopik Dermatitin Səbəbləri
- Genetik faktorlar: Ailədə atopik xəstəliklərin olması fərdin bu xəstəliyə tutulma riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
- İmmunitet sistemi disfunksiyası: Dərinin xarici maddələrə qarşı həddindən artıq reaksiya verməsi nəticəsində yaranır.
- Ətraf mühit faktorları: Hava çirkliliyi, kəskin temperatur dəyişiklikləri, toz və heyvan tükləri tətikləyici ola bilər.
- Allergenlər: Süd, yumurta, qoz-fındıq kimi qida allergiyaları ilə sabun və kosmetik məhsullardakı kimyəvi maddələr əsas səbəblər arasındadır.
Seboreik Dermatitin Səbəbləri
- Malassezia göbələyi: Dərinin təbii mikroflorasında olan bu göbələk növü iltihaba yol aça bilər.
- Piy vəzilərinin fəaliyyəti: Dərinin həddindən artıq yağlı olması riski artırır.
- Stress və hormonlar: Psixoloji stress və hormonal dalğalanmalar xəstəliyin şiddətlənməsinə səbəb olur.
Egzemanın Əlamətləri
Egzemanın əlamətləri növündən asılı olaraq fərqli formalarda özünü büruzə verir. Əsas simptomlar aşağıdakı cədvəldə ümumiləşdirilmişdir:
| Egzema Növü | Əsas Əlamətlər |
|---|---|
| Atopik Dermatit | Qızartı, şiddətli qaşınma, quru və çatlamış dəri, infeksiyaya meyilli yaralar |
| Seboreik Dermatit | Sarımtıl və yağlı qabıqlar, qızartı (saç dərisi, qaş, burun ətrafı və sinədə) |
Diaqnoz və Müayinə Metodları
Egzemanın dəqiq diaqnozu üçün mütəxəssis dermatoloq tərəfindən bir sıra müayinələr aparılmalıdır:
- Fiziki müayinə: Dərinin ümumi vəziyyəti və lezyonların xarakteri qiymətləndirilir.
- Ailə tarixi: Genetik meyilliliyi müəyyən etmək üçün allergik xəstəlik keçmişi araşdırılır.
- Allergen testləri: Dəri prick testi və ya spesifik IgE səviyyəsini ölçən qan analizləri tətbiq edilir.
- Biopsiya: Nadir hallarda, digər xəstəlikləri istisna etmək və dəqiq diaqnoz qoymaq üçün dəri biopsiyası tələb oluna bilər.
Egzemanın Müalicə Üsulları
Müalicə prosesi həm yerli, həm də sistemik yanaşmaları əhatə edir. Məqsəd simptomları yüngülləşdirmək və dərinin baryer funksiyasını bərpa etməkdir.
Yerli və Sistemik Müalicələr
- Yerli Müalicə: Nəmləndiricilər dərinin nəm balansını qoruyur. İltihab üçün kortikosteroid kremlər, steroid olmayan hallarda isə kalsinevrin inhibitorları (takrolimus, pimekrolimus) istifadə edilir. Seboreik dermatitdə isə antifungal kremlər tətbiq olunur.
- Sistemik Müalicə: Qaşınma üçün antihistaminlər, şiddətli hallarda qısa müddətli oral kortikosteroidlər və ağır atopik dermatit üçün bioloji dərmanlar (dupilumab) tövsiyə edilir.
- Fototerapiya: Xroniki və şiddətli hallarda ultrabənövşəyi (UV) terapiya effektiv nəticələr verir.
Ev Şəraitində Qulluq və Profilaktika
Egzemanın idarə olunmasında gündəlik vərdişlər böyük rol oynayır. Dərini mütəmadi nəmləndirmək, ilıq su ilə qısa duş qəbul etmək və sabunsuz təmizləyicilərdən istifadə etmək vacibdir. Qaşınmanı azaltmaq üçün dırnaqlar qısa saxlanmalı və soyuq kompress tətbiq edilməlidir.
Allergenlərdən qorunmaq üçün toz, heyvan tükləri və ətirli kimyəvi maddələrdən uzaq durmaq lazımdır. Həmçinin, stressi idarə etmək üçün meditasiya və yoga kimi texnikalar tətbiq edilə bilər. Qida allergiyası şübhəsi olduqda isə həkim məsləhəti ilə xüsusi pəhriz saxlanılmalıdır.
Egzema tamamilə sağalmasa da, düzgün müalicə və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə nəzarət altında saxlanıla bilən bir vəziyyətdir. Əlamətlər şiddətlənərsə, mütləq bir dermatoloqa müraciət edilməlidir.
