Ayaq Biləyi Yaralanmaları Haqqında Nə Bilməlisiniz
Ayaq Biləyi Yaralanmalarının Növləri
1. Burxulma (Sprain):
Ayaq biləyi bağlarının gərilməsi və ya yırtılması.
Ən çox lateral bağlar (ayağın xarici tərəfində yerləşən bağlar) zədələnir.
2. Gərginlik (Strain):
Ayaq biləyi əzələlərinin və ya tendonlarının həddindən artıq gərilməsi.
3. Sınıq:
Ayaq biləyi sümüklərinin (tibia, fibula və ya talus) qırılması.
4. Çıxıq:
Ayaq biləyi sümüklərinin bir-birinə nisbətən normal mövqelərini itirməsi.
5. Tendinit:
Tendonların iltihabı və zədələnməsi.
6. Stress sınıqları:
Sümükdə təkrarlanan təzyiq və ya yüklənmə nəticəsində kiçik çatlaqlar.
Ayaq Biləyi Yaralanmalarının Səbəbləri
İdman zədələri:
Qaçış, basketbol, futbol və ya digər yüksək təsirli idman növləri.
Qəfil hərəkətlər:
Bükülmə, sıçrama və ya yanlış addım nəticəsində.
Düzgün olmayan ayaqqabı seçimi:
Dəstək olmayan və ya çox hündür dabanlı ayaqqabılar.
Düz olmayan səthlərdə hərəkət:
Təbiət yürüşləri və ya çətin səthlərdə gəzmək.
Əzələ zəifliyi:
Ayaq biləyi əzələlərinin və bağlarının gücsüzlüyü.
Ayaq Biləyi Yaralanmalarının Əlamətləri
Ağrı:
Ayaq biləyində hərəkətlə artan və ya davamlı ağrı.
Şişlik:
Yaralanma ərazisində tez-tez müşahidə edilir.
Qızartı və istilik:
Yaralanma sahəsində iltihaba işarədir.
Hərəkət məhdudiyyəti:
Ayaq biləyinin tam hərəkət etdirilə bilməməsi.
Göyərmə:
Daxili qanaxmanın nəticəsi olaraq dərinin rənginin dəyişməsi.
Ayaq üstə durma və ya yerimə çətinliyi.
Ayaq Biləyi Yaralanmalarının Diaqnozu
1. Tibbi tarix və fiziki müayinə:
Xəstənin şikayətləri və zədənin necə baş verdiyi barədə məlumat alınır.
Ayaq biləyinin hərəkəti və sabitliyi yoxlanılır.
2. Görüntüləmə müayinələri:
Rentgen: Sınıq və ya çıxıq diaqnozunu qoymaq üçün.
MRT (maqnit rezonans tomoqrafiyası): Yumşaq toxuma zədələnmələrini və bağ yırtılmalarını aşkarlamaq üçün.
KT (kompüter tomoqrafiyası): Sümük detallarını dəqiq görmək üçün.
Ultrasonoqrafiya: Tendon və bağların vəziyyətini qiymətləndirmək üçün.
Müalicə Yolları
1. Konservativ müalicə:
R.I.C.E. metodu:
Rest (istirahət): Zədələnmiş bölgəni qoruyun və yük verməyin.
Ice (buz): Şişkinliyi və ağrını azaltmaq üçün hər 2-3 saatda 15-20 dəqiqə.
Compression (kompressiya): Elastik sarğı ilə bağlamaq.
Elevation (qaldırma): Ayağı ürək səviyyəsindən yuxarıda saxlamaq.
Ağrıkəsicilər və iltihab əleyhinə dərmanlar:
İbuprofen və ya parasetamol kimi dərmanlar.
Ayaq biləyi dəstəkləri və ya korsetlər:
Sabitliyi təmin etmək üçün istifadə edilir.
Fizioterapiya:
Hərəkətliliyi bərpa etmək və əzələləri gücləndirmək üçün.
2. Cərrahi müalicə:
Bağ yırtılmaları, ciddi sınıqlar və ya çıxıqlar üçün tələb olunur.
Minimal invaziv üsullarla və ya açıq cərrahiyyə ilə zədənin bərpası.
Reabilitasiya və Bərpa
Fiziki terapiya:
Əzələləri gücləndirmək və hərəkətliliyi artırmaq üçün xüsusi məşqlər.
Bərpa müddəti:
Sadə burxulmalar: 2-4 həftə.
Ciddi bağ zədələnmələri və sınıqlar: 6 həftədən bir neçə aya qədər.
Təkrar yaralanmaların qarşısını alma:
Müvafiq ayaqqabı seçimi və yerimə texnikası.
Əzələ gücləndirici məşqlər.
Ayaq Biləyi Yaralanmalarının Qarşısını Alma Yolları
Müvafiq ayaqqabı seçimi:
Dəstəkli və rahat ayaqqabılar geyinmək.
Əzələləri gücləndirmək:
Ayaq biləyi və ayaq əzələlərini gücləndirən müntəzəm məşqlər.
Düz səthlərdə hərəkət etmək.
İdmandan əvvəl isinmə məşqləri.
Artıq yüklənmədən çəkinmək:
Ayaq biləyinə həddindən artıq yük düşməsinin qarşısını almaq.
Hansı Hallarda Həkimə Müraciət Etmək Lazımdır?
Ayaq biləyində şiddətli ağrı və ya hərəkət məhdudiyyəti.
Dərhal ayağa qalxmaqda çətinlik.
Şişlik və ya göyərmənin artması.
1-2 həftə ərzində əlamətlərin yaxşılaşmaması.
Ayaq biləyi yaralanmaları tez-tez rast gəlinən bir problemdir və vaxtında müdaxilə ilə effektiv şəkildə müalicə edilə bilər. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə tam bərpa mümkündür. Əlamətlər şiddətlidirsə və ya bərpa gözlənildiyindən daha uzun çəkirsə, həkimə müraciət etmək vacibdir.