Ev tozuna allergiya
Ev Tozu Gənələrinin Xüsusiyyətləri
Toz gənələri mikroskopik böcəklərdir və evlərdə, xüsusilə döşəklər, yastıqlar, xalçalar və yumşaq mebellər kimi nəmli yerlərdə yaşayırlar. Bu gənələr ölü dəri hüceyrələri ilə qidalanır və onların tullantıları allergik reaksiyalara səbəb ola bilər.
Ev Tozuna Allergiyanın Səbəbləri
Ev tozuna allergiyanın əsas səbəbi, toz gənələrinin tullantılarına və zülallarına qarşı immun sistemin həddindən artıq reaksiya verməsidir. Allergiyası olan insanların bədəni bu maddələri zərərli olaraq qəbul edir və immun sistem bu maddələri zərərsizləşdirmək üçün histamin kimi kimyəvi maddələr ifraz edir. Bu da allergik simptomlara səbəb olur.
Ev Tozuna Allergiyanın Simptomları
Ev tozuna allergiyanın simptomları çox vaxt il boyu davam edir və soyuqdəymə ilə qarışdırıla bilər. Simptomlar müxtəlif şiddətdə ola bilər və daha çox toz olan yerlərdə artır. Əsas simptomlar aşağıdakılardır:
Asqırma: Tozla təmasdan sonra təkrarlanan asqırma müşahidə edilir.
Burun Tıxanıqlığı və Axıntısı: Burun içərisində şişkinlik və tıxanıqlıq hissi ev tozuna allergiyanın əsas əlamətlərindən biridir. Burun axıntısı da geniş yayılmış bir simptomdur.
Qaşınan Burun və Gözlər: Burunda, gözlərdə və boğazda qaşınma hissi müşahidə oluna bilər.
Su Gözlər: Gözlərdə sulanma və qızartı, ev tozuna allergiya zamanı tez-tez görülən simptomlardandır.
Öskürək: Xüsusilə gecə və ya səhər saatlarında öskürək, tənəffüs yollarının qıcıqlanması nəticəsində baş verə bilər.
Boğazda Qıcıqlanma: Allergik reaksiyalar boğazda qıcıqlanma və ya qıcıq hissi ilə də müşayiət edilə bilər.
Tənəffüs Çətinliyi və Hırıltı: Şiddətli hallarda ev tozuna allergiya astma simptomlarına səbəb ola bilər, məsələn, nəfəs darlığı, sinə sıxılması və hırıltı.
Yuxusuzluq: Gecələr burun tıxanıqlığı və öskürək səbəbindən rahat yuxu almaq çətin ola bilər.
Ev Tozuna Allergiyanın Ağırlaşmaları
Ev tozuna allergiya ciddi ağırlaşmalara səbəb ola bilər, xüsusilə astması olan insanlar üçün risklidir. Ağırlaşmalar aşağıdakılardır:
Allergik Rinit: Ev tozuna allergiya xroniki allergik rinitə (burun iltihabı) səbəb ola bilər. Bu vəziyyət uzun müddətli burun tıxanıqlığı, axıntısı və qaşınma ilə xarakterizə olunur.
Astma: Ev tozuna allergiyası olan insanlarda astma inkişaf riski daha yüksəkdir. Astma hücumları tozla təmasdan sonra şiddətlənə bilər.
Sinüzit: Allergik rinit uzun müddət davam etdikdə sinusların iltihablanmasına və sinüzitə səbəb ola bilər. Bu vəziyyət baş ağrıları və üz ağrısı ilə müşayiət olunur.
Ev Tozuna Allergiyanın Diaqnozu
Ev tozuna allergiyanın diaqnozu həkim tərəfindən xəstənin simptomları və tibbi tarixçəsi nəzərə alınaraq qoyulur. Diaqnoz üçün istifadə edilən əsas üsullar:
Dəri Prik Testi: Bu testdə xəstənin dərisinə çox kiçik miqdarda ev tozu gənəsi allergeni tətbiq edilir. Dəri qızararsa və ya şişərsə, bu, allergiyanın varlığını göstərə bilər.
Qan Testi: Qanda spesifik immunoqlobulin E (IgE) antikorlarının səviyyəsi ölçülərək ev tozuna qarşı həssaslıq təyin edilə bilər.
Ev Tozuna Allergiyanın Müalicəsi
Ev tozuna allergiyanın tam müalicəsi olmasa da, simptomların idarə edilməsi və azaltılması üçün müxtəlif müalicə üsulları mövcuddur. Müalicə simptomların şiddətinə və allergiyanın təsirinə görə fərdiləşdirilə bilər:
1. Antihistamin Dərmanlar:
Bu dərmanlar histaminin təsirini bloklayır və qaşınma, burun axıntısı və asqırma kimi simptomları azaldır. Burun spreyləri və ağızdan qəbul edilən antihistaminlər geniş istifadə olunur.
2. Burun Spreyləri:
Kortikosteroid burun spreyləri iltihablanmanı azaldır və burun tıxanıqlığını, axıntısını yüngülləşdirir. Bu dərmanlar uzunmüddətli istifadə üçün uyğundur və gündəlik olaraq istifadə edilə bilər.
3. Dekonqestantlar:
Burun tıxanıqlığını müvəqqəti aradan qaldırmaq üçün dekonqestant dərmanlar istifadə edilə bilər, lakin bu dərmanların uzun müddət istifadəsi tövsiyə edilmir, çünki burun tıxanıqlığını daha da pisləşdirə bilər.
4. İmmunoterapiya (Allergen Peyvəndləri):
Şiddətli hallarda həkim immunoterapiya təyin edə bilər. Bu müalicə üsulunda xəstəyə kiçik miqdarda allergenlər tədricən artırılaraq tətbiq edilir və zamanla bədənin həmin maddəyə qarşı həssaslığı azalır.
5. Salin Məhlulu ilə Burun Yuyulması:
Burundakı allergenləri təmizləmək və tıxanıqlığı aradan qaldırmaq üçün duzlu su ilə burun boşluğunu yumaq (nazal yuma) faydalı ola bilər.
Ev Tozuna Allergiyanın Qarşısının Alınması
Ev tozuna allergiyanın simptomlarını azaltmaq və allergenlə təması minimuma endirmək üçün aşağıdakı tədbirlər tövsiyə edilir:
Yataq Dəstlərinin Tez-Tez Yuyulması:
Yastıqları, döşəkləri və yorğanları hər həftə isti suda (ən azı 60°C) yumaq toz gənələrini azalda bilər.
Tozsoran İstifadəsi:
HEPA filtrli tozsoran istifadə edərək xalça və döşəmələri mütəmadi olaraq təmizləmək ev tozunu və gənələri azaltmağa kömək edər.
Xalçaların və Yumşaq Mebelin Məhdudlaşdırılması:
Mümkünsə, xalça və yumşaq mebel istifadəsini məhdudlaşdırmaq və sərt döşəmələrdən istifadə etmək ev tozu gənələrinin çoxalmasını azaldar.
Havanın Nəmləndirilməsi:
Evdə havanın rütubət səviyyəsini 40%-dən aşağı saxlamaq toz gənələrinin çoxalmasını məhdudlaşdırar, çünki bu canlılar nəm mühitlərdə inkişaf edirlər.
Hava Filtrləri:
HEPA filtrli hava təmizləyicilərindən istifadə etmək evdəki havanı təmizləyərək toz gənələrinin miqdarını azaldır.
Yumşaq Oyuncaqların Təmizlənməsi:
Uşaqların yumşaq oyuncaqlarını mütəmadi olaraq yuyun və ya dondurucuda saxlayaraq toz gənələrini öldürmək mümkündür.
Nəticə
Ev tozuna allergiya il boyu davam edən və insanların həyat keyfiyyətini azalda bilən bir vəziyyətdir. Simptomlar yüngül olsa da, düzgün müalicə və profilaktik tədbirlərlə idarə edilə bilər. Evdə gigiyena tədbirləri və toz gənələrindən qorunmaq üçün aparılan dəyişikliklər simptomları yüngülləşdirməyə və allergiyanın ağırlaşmasının qarşısını almağa kömək edə bilər.