Fibromiyalji
Fibromiyaljinin Əlamətləri
Yayılmış Ağrı: Bədənin hər iki tərəfində, yuxarı və aşağı hissələrdə ağrı və həssaslıq olur. Bu ağrılar adətən “yanma” və ya “sancma” kimi hiss olunur.
Yorğunluq: Xəstələr gün ərzində həddindən artıq yorğun hiss edir, hətta uzun müddət yuxu yatmış olsalar belə, özlərini gümrah hiss etmirlər.
Yuxu Pozğunluqları: Dərin yuxuya gedə bilməmək və yuxudan oyanarkən yorğun olmaq. Xəstələr tez-tez gecə yuxularında dərin yuxuya (REM mərhələsinə) girə bilmirlər.
Fibro-sis: Xəstələrdə yaddaş problemləri, diqqət çatışmazlığı və düşüncədə bulanıqlıq kimi bilişsel problemlər (tez-tez “fibro-sis” adlanır) müşahidə edilir.
Həssaslıq Nöqtələri: Bədəndə müəyyən nöqtələrə toxunduqda daha həssas və ağrılı olan sahələr olur, xüsusilə boyun, çiyinlər, kürək, itburnu və diz nahiyələri.
Baş ağrısı və Migren: Çox vaxt baş ağrıları və ya migren də fibromiyaljiyə müşayiət edir.
Əhval Pozğunluqları: Depressiya, anksiyete, gərginlik və ruh halında dəyişikliklər də bu xəstəliyin simptomlarına daxildir.
Sindromlar: Bəzən irritabl bağırsaq sindromu, ağrılı mesane sindromu və ya TME (çənə oynağı disfunksiyası) kimi digər sindromlarla birlikdə ortaya çıxa bilər.
Fibromiyaljinin Səbəbləri
Fibromiyaljinin dəqiq səbəbi məlum deyil, lakin bəzi faktorların xəstəliyin inkişafında rol oynaya biləcəyi düşünülür:
Genetik Faktorlar: Ailə üzvlərində fibromiyalji olan şəxslərin bu xəstəliyə daha çox meyilli olduğu müşahidə edilir.
İnfeksiyalar və Fiziki Travmalar: Bəzi infeksiyalar, travmalar və ya əməliyyatlardan sonra fibromiyalji simptomlarının başlaması mümkündür.
Stress və Psixoloji Faktorlar: Uzunmüddətli stressin fibromiyaljiyə səbəb ola biləcəyi düşünülür. Stress hormonu olan kortizolun yüksək səviyyəsi sinir sisteminin həssaslığını artıraraq ağrının daha çox hiss edilməsinə yol aça bilər.
Sinir Sistemində Anomaliyalar: Fibromiyalji, bədənin ağrını emal etmə tərzində anormallıqlara səbəb ola bilər, buna görə beyin ağrını daha həssaslıqla qəbul edə bilər.
Fibromiyaljinin Diaqnozu
Fibromiyalji diaqnozu qoymaq çətin ola bilər, çünki ağrı və yorğunluq kimi simptomlar digər xroniki xəstəliklərlə oxşardır. Diaqnoz üçün spesifik bir laborator test yoxdur. Əsasən simptomların müddəti və yayılması, həmçinin digər xəstəliklərin istisna edilməsi diaqnoza yardım edir.
Ağrı Məkanları və Yayılan Ağrı: Bədəndə müəyyən sayda həssas nöqtənin olması və ağrının ən az üç ay davam etməsi diaqnoz üçün əsas meyarlardan biridir.
Qan Testləri və Görüntüləmə: Həkimlər, fibromiyalji ilə oxşar simptomlar göstərən romatoid artrit, lupus, hipotireoz və digər xəstəlikləri istisna etmək üçün bəzi qan testləri və görüntüləmə testləri edə bilərlər.
Fibromiyalji Müalicəsi
Fibromiyalji tam müalicə edilə bilməyən bir xəstəlikdir, lakin simptomları idarə etmək və həyat keyfiyyətini artırmaq üçün bir sıra üsullar mövcuddur.
Dərman Müalicəsi
Ağrı Kəsicilər: Asetaminofen, ibuprofen və naproksen kimi dərmanlar ağrıları azaltmağa kömək edə bilər.
Antidepresanlar: Serotonin və norepinefrin səviyyəsini artırmaqla ağrını və yorğunluğu azaltmağa kömək edir.
Əzələ Rahatladıcı Dərmanlar: Əzələləri rahatlatmağa və yuxu keyfiyyətini artırmağa kömək edə bilər.
Antikonvülzan Dərmanlar: Bəzi antikonvülzan dərmanlar, sinir ağrısını azaltmaq üçün istifadə edilə bilər.
Fiziki Terapiya və Egzersiz
Fiziki Terapiya: Əzələlərin gücləndirilməsi və elastikliyinin artırılması üçün xüsusi məşqlər və gərilmə proqramları tətbiq olunur.
Aerobik Egzersiz: Yüngül aerobik məşqlər, yəni gəzinti, üzgüçülük və ya velosiped sürmə, əzələ gücünü artıraraq ağrı və yorğunluğu azalda bilər.
Yoga və Pilates: Əzələlərin gərilməsi və nəfəs alıb-vermə ilə bədənin rahatlamasını təmin edən məşqlər fibromiyalji simptomlarını yüngülləşdirə bilər.
Psixoloji Terapiya
Koqnitiv Davranış Terapiyası (KDT): Xəstələrin ağrı ilə başa çıxma mexanizmlərini və xəstəliyə uyğunlaşmalarını gücləndirən terapiyadır.
Meditasiya və Rahatlama Texnikaları: Meditasiya, nəfəs alma texnikaları və bədəndəki gərginliyi azaltmaq üçün nəzərdə tutulan metodlar.
Diyet və Yaşam Tərzi Dəyişiklikləri
Antioksidantlarla Zəngin Diyet: Sağlam qidalanmaq və antioksidantlarla zəngin olan qidaları istehlak etmək (meyvə və tərəvəz) bədənə dəstək ola bilər.
Kafein və Şəkərdən Uzaq Durmaq: Yorğunluğu artıran və yuxu keyfiyyətini aşağı salan kafein və şəkərdən qaçmaq.
Gecə Yuxusunu Düzgün Almaq: Yuxu rejimini təmin etmək və kifayət qədər yuxu almaq, yorğunluğu azaltmağa kömək edir.
Alternativ Müalicələr
Akupunktur: Bədənin müxtəlif nöqtələrinə iynələrin tətbiqi, ağrının azalmasına və bədən balansının qorunmasına kömək edə bilər.
Masaj Terapiyası: Əzələ gərginliyini və ağrını azaltmağa kömək edir.
Kiropraktik Müalicə: Sümüklərin və oynaqların düzəldilməsi, əzələ ağrılarını yüngülləşdirə bilər.
Fibromiyalji ilə Yaşamaq
Fibromiyalji uzunmüddətli bir xəstəlik olduğu üçün, xəstələrin xəstəlikləri ilə mübarizədə həyat keyfiyyətini qorumaq üçün özlərinə uyğun bir gündəlik plan qurması önəmlidir. Stressi idarə etmək, mütəmadi məşq etmək, balanslı qidalanmaq və yuxu rejiminə əməl etmək simptomların yüngülləşməsinə kömək edə bilər. Eyni zamanda, yaxınlardan və dəstək qruplarından emosional dəstək almaq da xəstəliyin mənəvi təsirlərini azaltmaq üçün faydalıdır.