Fibulyar (peroneal) sinir sıxılması
🔹 Peroneal Sinirin Anatomiyası
Peroneal sinir (n. peroneus communis):
N. ischiadicus (siyatik sinir)-dən ayrılır.
Diz səviyyəsində fibula sümüyünün yan başı (collum fibulae) üzərindən keçir – bu bölgə sinirin ən çox sıxıldığı və zədələndiyi yerdir.
Daha sonra iki budağa ayrılır:
N. peroneus superficialis (səthi) → ayaqüstünün əzələlərini və dərisini innervasiya edir.
N. peroneus profundus (dərin) → barmaqları və ayağı qaldıran əzələləri idarə edir.
🔸 Sıxılma (kompressiya) necə baş verir?
Səbəblərİzah
Fiziki təzyiqAyağını uzun müddət ayaq üstündə qatlayaraq oturmaq, sıx bandaj, gips, ayaq üstündə yatmaq
Zərbə və travmaDiz və ya dizin yan tərəfinə dəyən zərbələr, fibula başı ətrafında sınıqlar
Cərrahi müdaxilələr sonrasıDiz və ya ayaq əməliyyatları sonrası iatrogenik zədə
Kist və ya şişFibula başı ətrafında sinirə təzyiq edən formasiya
Arıqlama və əzələ atrofiyasıZəif toxumalar siniri daha az qoruyur – xüsusilə yaşlı və xroniki xəstələrdə
Uzunmüddətli immobilizasiyaGips, uzun müddət hərəkətsizlik, yataq xəstələri
🔹 Əlamətlər və Klinik Görünüş
✅ Əsas simptomlar:
Foot drop (ayaq düşməsi)
– Ayağı və ya barmaqları yuxarı qaldıra bilməmə → gəzərkən ayaq yerə sürtülür, insan dizini yuxarı qaldıraraq gəzər (steppage gait)
Ayağın yan və üst tərəfində keyimə, hiss azlığı
– Səthi peroneal sinir sahəsinə uyğun olaraq
Yanma, batma, iynələnmə hissi
– Xüsusilə ayaqüstündə və barmaqlarda
Əzələ zəifliyi və atrofiyası
– Uzun müddət davam edən sıxılmalarda görülür
Gecə artan və ya bəzi vəziyyətlərdə pisləşən ağrı
– Xroniki hallarda ola bilər
🔸 Diaqnoz
🧪 Klinik müayinə:
Ayağın dorsifleksiyasının (yuxarı qaldırma) və barmaq uzadılmasının zəifliyi
Hissiyat yoxlanışı: Ayaqüstündə və barmaqlarda keylik sahələrinin müəyyənləşdirilməsi
🔌 Elektromioqrafiya (EMG) və sinir keçiricilik testi:
Sinirin hansı səviyyədə və nə dərəcədə zədələndiyini göstərir
🖼 Görüntüləmə:
Ultrasəs və ya MRT – sinirin ətrafında kist, şiş və ya travmatik struktur olub-olmadığını təyin etmək üçün
🔹 Müalicə Yanaşmaları
✅ Konservativ (dərmansız və ya dərmanla):
Təzyiqin aradan qaldırılması
– Ayağın düzgün vəziyyətdə qalması, sıx paltarlardan və pozalardan uzaq durmaq
Bələdçi cihazlar (ortezlər)
– "Foot drop splint" və ya AFO (ankle-foot orthosis) ilə ayağın aşağı sarkmasının qarşısı alınır
Fizioterapiya və reabilitasiya
– Əzələləri gücləndirmək, koordinasiya və gedişi düzəltmək üçün
B12 və neyrotrofik vitaminlər
– Sinir yenilənməsini dəstəkləmək məqsədi ilə (məsələn: B1, B6, B12 kombinasiyası)
Ağrıkəsici və sinir stabilizatorları
– Pregabalin, gabapentin kimi dərmanlar nevropatik ağrılar üçün
✅ Cərrahi müalicə (aşağıdakı hallarda düşünülür):
3–6 ayda bərpa olunmayan sinir funksiyası
Ağır foot drop və funksional çətinlik
Görüntüləmədə siniri sıxan kist və ya şişin aşkarlanması
Travma sonrası sinirin kəsilməsi
🛠 Cərrahi dekompressiya və ya sinir rekonstruksiyası mümkündür.
🔸 Bərpa və Proqnoz
FaktorTəsir
Sıxılma müddətiNə qədər tez diaqnoz və müdaxilə edilərsə, bir o qədər yaxşı nəticə alınır
Yaş və ümumi sağlamlıqGənc və sağlam şəxslərdə bərpa daha yaxşıdır
Sinir zədəsinin dərəcəsiTam kəsik və ya ağır zədələrdə bərpa aylar çəkə bilər
Fizioterapiya və davamlılıqMütəmadi məşqlər bərpa prosesini gücləndirir
📌 Qısa nəticə:
Fibulyar sinir sıxılması, vaxtında müdaxilə edilərsə tamamilə sağalan bir vəziyyətdir.
Əlamətləri görən kimi nevroloq və ya ortopedik mütəxəssisə müraciət etmək sinirin daimi zədələnməsinin qarşısını alır.
Fiziki qoruma, reabilitasiya və lazım olduqda cərrahi müdaxilə ilə funksional həyat keyfiyyəti bərpa oluna bilər.