Fibulyar (peroneal) sinir sıxılması
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Peroneal Sinirin Anatomiyası və Funksiyası
Peroneal sinir (n. peroneus communis), bədənimizin ən uzun siniri olan n. ischiadicus (siyatik sinir)-dən ayrılan mühüm bir şaxədir. Bu sinir, diz səviyyəsində fibula sümüyünün yan başı (collum fibulae) üzərindən keçir ki, bu bölgə sinirin xarici təsirlərə ən açıq olduğu və sıxılma riskinin ən yüksək olduğu nöqtədir. Peroneal sinir anatomik olaraq iki əsas budağa ayrılır:
- N. peroneus superficialis (səthi): Ayaqüstü nahiyənin əzələlərini və dərisinin hissiyyatını təmin edir.
- N. peroneus profundus (dərin): Barmaqların və ayağın yuxarı qaldırılmasını idarə edən əzələlərin funksiyasına cavabdehdir.
Peroneal Sinir Sıxılmasının Səbəbləri
Sinir sıxılması və ya kompressiyası müxtəlif daxili və xarici faktorlar nəticəsində meydana gələ bilər. Aşağıdakı cədvəldə bu vəziyyətə səbəb olan amillər və onların izahı verilmişdir:
| Səbəblər | İzahı |
|---|---|
| Fiziki təzyiq | Uzun müddət ayaq üstündə qatlayaraq oturmaq, sıx bandaj, gips və ya əlverişsiz vəziyyətdə yatmaq |
| Zərbə və travma | Diz nahiyəsinə dəyən zərbələr və fibula başı ətrafındakı sümük sınıqları |
| Cərrahi müdaxilələr | Diz və ya ayaq əməliyyatlarından sonra yaranan iatrogenik zədələr |
| Kist və ya şişlər | Fibula başı ətrafında sinirə birbaşa təzyiq edən patoloji formasiyalar |
| Arıqlama və atrofiya | Zəif toxumaların siniri qoruya bilməməsi (xüsusilə yaşlı və xroniki xəstələrdə) |
| İmmobilizasiya | Gips tətbiqi, uzunmüddətli hərəkətsizlik və ya yataq xəstəsi olmaq |
Əlamətlər və Klinik Görünüş
Peroneal sinir zədələnməsinin ən xarakterik əlaməti foot drop (ayaq düşməsi) halıdır. Bu vəziyyətdə xəstə ayağını və ya barmaqlarını yuxarı qaldıra bilmir, nəticədə gəzərkən ayaq yerə sürtülür. İnsan bu vəziyyəti kompensasiya etmək üçün dizini daha yuxarı qaldıraraq gəzir ki, bu da tibbdə steppage gait adlanır. Digər mühüm simptomlar aşağıdakılardır:
- Ayağın yan və üst tərəfində keyimə və hiss azlığı
- Ayaqüstü və barmaqlarda yanma, batma və iynələnmə hissi
- Uzunmüddətli sıxılmalarda müşahidə olunan əzələ zəifliyi və atrofiyası
- Xroniki hallarda gecələr artan və ya müəyyən pozalarda pisləşən ağrılar
Diaqnostika Üsulları
Doğru diaqnozun qoyulması müalicə planının effektivliyi üçün həlledicidir. Müayinə prosesi bir neçə mərhələdən ibarətdir:
Klinik Müayinə
Həkim tərəfindən ayağın dorsifleksiyası (yuxarı qaldırma) və barmaqların hərəkət qabiliyyəti yoxlanılır. Eyni zamanda, ayaqüstü və barmaqlardakı hissiyat səviyyəsi müəyyən edilir.
Elektrofizioloji Testlər
Elektromioqrafiya (EMG) və sinir keçiricilik testləri vasitəsilə sinirin hansı səviyyədə və nə dərəcədə zədələndiyi dəqiq şəkildə təyin olunur.
Görüntüləmə Metodları
Ultrasəs və ya MRT müayinəsi sinir ətrafında sıxılmaya səbəb ola biləcək kist, şiş və ya travmatik strukturların aşkarlanması üçün tətbiq edilir.
Müalicə Yanaşmaları
Peroneal sinir sıxılmasının müalicəsi zədənin dərəcəsindən asılı olaraq konservativ və ya cərrahi yolla aparılır.
Konservativ Müalicə
İlkin mərhələdə təzyiqin aradan qaldırılması üçün ayağın düzgün vəziyyətdə saxlanılması və sıx geyimlərdən qaçınılması tövsiyə olunur. Foot drop splint və ya AFO (ankle-foot orthosis) kimi ortezlər ayağın aşağı sarkmasının qarşısını alır. Fizioterapiya və reabilitasiya seansları əzələləri gücləndirməyə kömək edir. Tibbi olaraq, sinir yenilənməsini dəstəkləyən B12 və neyrotrofik vitaminlər, həmçinin nevropatik ağrılar üçün pregabalin və gabapentin kimi preparatlar istifadə olunur.
Cərrahi Müalicə
Əgər konservativ üsullar 3–6 ay ərzində nəticə verməzsə, ağır funksional pozuntular davam edərsə və ya görüntüləmədə siniri sıxan bir kütlə aşkarlanarsa, cərrahi müdaxilə gündəmə gəlir. Bu zaman cərrahi dekompressiya və ya sinir rekonstruksiyası əməliyyatları icra olunur.
Bərpa Prosesi və Proqnoz
Bərpa müddəti bir neçə əsas faktordan asılıdır. Aşağıdakı cədvəl proqnoza təsir edən amilləri göstərir:
| Faktor | Bərpaya Təsiri |
|---|---|
| Sıxılma müddəti | Tez diaqnoz və müdaxilə daha yaxşı nəticə verir |
| Yaş və sağlamlıq | Gənc və sağlam şəxslərdə bərpa prosesi daha sürətlidir |
| Zədənin dərəcəsi | Tam kəsik və ya ağır zədələrdə bərpa aylar çəkə bilər |
| Fizioterapiya | Mütəmadi məşqlər bərpa prosesini əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirir |
Nəticə olaraq, peroneal sinir sıxılması vaxtında müdaxilə edildikdə tamamilə sağala bilən bir vəziyyətdir. Simptomlar müşahidə edildiyi halda dərhal nevroloq və ya ortoped mütəxəssisinə müraciət etmək, sinirin daimi zədələnməsinin qarşısını almaq və həyat keyfiyyətini bərpa etmək üçün zəruridir.
