Majör depressiya nədir?

Majör Depressiyanın Səbəbləri

Majör depressiyanın dəqiq səbəbləri tam məlum deyil, lakin bir çox faktorlar bu vəziyyətin inkişafına töhfə verə bilər. Əsas səbəblər bioloji, psixoloji və sosial amillərin qarışığı ola bilər. Aşağıda bu faktorlar göstərilib:

Bioloji Faktorlar:

Beyində kimyəvi maddələrin, xüsusən serotonin, norepinefrin və dopamin kimi neyrotransmitterlərin səviyyəsindəki balanssızlıq majör depressiya ilə əlaqələndirilir.

Ailə üzvlərində depressiya olan insanlarda depressiyaya tutulma riski daha yüksəkdir. Genetik faktorlar majör depressiya riskini artıra bilər.

Psixoloji Faktorlar:

Şəxsiyyət xüsusiyyətləri, xüsusilə aşağı özünəinam və özünü tənqid etməyə meyilli olmaq, depressiyaya yol aça bilər.

Çətin və ya travmatik həyat təcrübələri (məsələn, itki, zorakılıq, uşaq istismarı və ya uzunmüddətli stress) majör depressiyanın inkişafına səbəb ola bilər.

Sosial və Ətraf Mühit Faktorları:

İşsiz qalmaq, maddi problemlər və ya sosial təcrid kimi sosial vəziyyətlər depressiya riskini artıra bilər.

Böyük həyat hadisələri (məsələn, boşanma, iş itkisi, yaxın birinin ölümü) depressiyanın tetikleyicisi ola bilər.

Hormonal Dəyişikliklər:

Hormonal dəyişikliklər (məsələn, hamiləlik, doğuşdan sonra, menopauza və ya tiroid problemləri) bəzi insanlarda depressiyaya səbəb ola bilər.

Majör Depressiyanın Simptomları

Majör depressiya əhval-ruhiyyədə, düşüncələrdə və davranışlarda davamlı və mənfi dəyişikliklərlə müşayiət olunur. Simptomlar adətən ən azı iki həftə davam edir və gündəlik fəaliyyətlərə ciddi təsir göstərir. Əsas simptomlar aşağıdakılardır:

Daimi Kədər və Boşluq Hissi:

Depressiya zamanı insan uzun müddət davam edən kədər, ümidsizlik və ya boşluq hissi yaşayır.

Maraq və Həzz İtirmə:

Daha əvvəl maraq göstərilən fəaliyyətlərə qarşı həvəsin və marağın itirilməsi. Depressiyalı insanlar hobbilərindən və sosial fəaliyyətlərdən həzz ala bilmirlər.

Enerji Çatışmazlığı və Yorğunluq:

Gündəlik fəaliyyətlərdə enerjinin olmaması və davamlı olaraq yorğunluq hissi.

Yuxu Problemləri:

Majör depressiya yuxusuzluğa (insomniya) və ya həddindən artıq yuxuya (hipersomniya) səbəb ola bilər.

İştah və Çəki Dəyişiklikləri:

İştahın artması və ya azalması, nəticədə çəki artımı və ya itkisi müşahidə oluna bilər.

Düşüncə və Konsentrasiya Çətinliyi:

Depressiyalı insanlar qərar verməkdə çətinlik çəkə bilər, düşüncələrində yavaşlama, diqqət və konsentrasiya problemləri yaşaya bilərlər.

Özünütənqid və Günahkarlıq Hissləri:

Depressiyada olan insanlar özlərini dəyərsiz hiss edə və həddindən artıq günahkarlıq hissi yaşaya bilərlər.

İntihar Düşüncələri və ya Özünə Zərər Vermə:

Şiddətli hallarda insanlar intihar düşüncələri və ya özünə zərər vermə arzuları yaşaya bilərlər. Bu vəziyyətdə dərhal tibbi yardım axtarılmalıdır.

Psixomotor Yavaşlama və ya Həyəcanlanma:

Bəzi insanlarda psixomotor fəaliyyətin (hərəkətlərin və düşüncələrin) yavaşlaması, bəzilərində isə həyəcan və narahatlıq müşahidə oluna bilər.

Majör Depressiyanın Diaqnozu

Majör depressiya diaqnozu həkim və ya psixi sağlamlıq mütəxəssisi tərəfindən xəstənin simptomları və tibbi tarixçəsi əsasında qoyulur. Diaqnoz üçün aşağıdakılar vacibdir:

Simptomların Davamlılığı:

Simptomlar ən azı iki həftə ərzində gündəlik fəaliyyətlərə təsir edəcək dərəcədə ciddi olmalıdır.

Simptomların Şiddəti:

Simptomlar xəstənin həyat keyfiyyətini və iş qabiliyyətini əhəmiyyətli dərəcədə pozmalı və funksional problemlərə səbəb olmalıdır.

Psixoloji Müsahibə:

Həkim psixoloji müsahibə keçirərək xəstənin əhval-ruhiyyəsini, düşüncələrini və davranışlarını qiymətləndirir. Bəzi hallarda xüsusi sorğu anketləri və ya psixoloji testlər də istifadə edilə bilər.

Digər Sağlamlıq Problemlərinin İstisna Edilməsi:

Bəzi fiziki xəstəliklər (məsələn, tiroid problemləri, vitamin çatışmazlıqları və ya beyin zədələri) depressiya ilə oxşar simptomlar yarada bilər. Həkim diaqnoz qoyarkən bu səbəbləri də nəzərə alır.

Majör Depressiyanın Müalicəsi

Majör depressiyanın müalicəsi simptomların şiddətinə və xəstənin ehtiyaclarına görə fərdiləşdirilə bilər. Əsas müalicə üsulları aşağıdakılardır:

1. Antidepresant Dərmanlar:

Antidepresantlar beynin kimyəvi balansını bərpa etmək üçün istifadə edilə bilər. Bu dərmanlar serotoninin, norepinefrinin və dopaminin səviyyəsini tənzimləyir. Seçici serotonin geri alım inhibitorları (SSRİ), serotonin-norepinefrin geri alım inhibitorları (SNRİ) və trisiklik antidepresantlar geniş istifadə olunan dərman qruplarıdır.

2. Psixoterapiya:

Koqnitiv davranış terapiyası (KDT) və interpersonal terapiya (IPT) majör depressiyanın müalicəsində çox təsirlidir. Bu terapiya növləri insanların mənfi düşüncə və davranışlarını dəyişməsinə, problemlərlə daha effektiv başa çıxma bacarıqları inkişaf etdirməsinə kömək edir.

3. Elektrokonvulsiv Terapiya (EKT):

Şiddətli və ya dərman müalicəsinə cavab verməyən depressiya hallarında EKT istifadə edilə bilər. Bu müalicə beyin kimyasını dəyişdirərək əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdırır.

4. Fiziki Aktivlik və Sağlam Yaşayış Tərzi:

Mütəmadi fiziki fəaliyyət endorfinlərin ifrazını artıraraq əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdırmağa kömək edir. Sağlam qidalanma, yuxu rejiminin qorunması və stres idarəsi də depressiyanın müalicəsində vacibdir.

5. Sosial Dəstək:

Depressiyada olan insanların ailə və dost dəstəyinə ehtiyacı var. Sosial dəstək insanın özünü daha az təcrid olunmuş hiss etməsinə və emosional rifahın artmasına kömək edir.