Majör depressiya nədir?

Majör Depressiyanın Səbəbləri Nələrdir?

Majör depressiya, fərdin həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərən mürəkkəb bir psixi sağlamlıq vəziyyətidir. Bu vəziyyətin dəqiq səbəbləri tam olaraq bilinməsə də, mütəxəssislər müxtəlif faktorların bu prosesdə rol oynadığını qəbul edirlər. Ümumilikdə, depressiyanın inkişafı bioloji, psixoloji və sosial amillərin qarşılıqlı təsirinin nəticəsidir.

Bioloji və Genetik Faktorlar

Beyindəki kimyəvi balansın pozulması, xüsusilə serotonin, norepinefrin və dopamin kimi neyrotransmitterlərin səviyyəsindəki qeyri-stabillik majör depressiya ilə birbaşa əlaqələndirilir. Bundan əlavə, genetik meyllilik mühüm rol oynayır; ailə üzvlərində depressiya keçmişi olan şəxslərdə bu risk daha yüksəkdir.

Psixoloji və Sosial Amillər

Şəxsiyyət xüsusiyyətləri, xüsusilə aşağı özünəinam və özünü tənqid etməyə meyllilik depressiyaya yol açan əsas psixoloji faktorlardandır. Eyni zamanda, aşağıdakı sosial və ətraf mühit amilləri vəziyyəti tetikləyə bilər:

• Travmatik təcrübələr: İtki, zorakılıq, uşaq istismarı və ya uzunmüddətli stress.
• Sosial vəziyyət: İşsizlik, maddi çətinliklər və ya sosial təcrid.
• Böyük həyat hadisələri: Boşanma, yaxın birinin ölümü və ya iş itkisi.

Hormonal Dəyişikliklər

Vücuddakı hormonal balansın dəyişməsi də depressiyanın yaranmasına səbəb ola bilər. Xüsusilə hamiləlik, doğuşdan sonrakı dövr, menopauza və ya tiroid problemləri bu qrupa daxildir.

Majör Depressiyanın Simptomları

Majör depressiya diaqnozu üçün simptomlar adətən ən azı iki həftə davam etməli və gündəlik fəaliyyətlərə ciddi maneə törətməlidir. Bu vəziyyət əhval-ruhiyyədə, düşüncələrdə və fiziki davranışlarda davamlı mənfi dəyişikliklərlə özünü göstərir.

Əsas simptomlar aşağıdakılardır:

1. Daimi kədər və boşluq hissi: Uzunmüddətli ümidsizlik və emosional boşluq.
2. Maraq və həzz itirmə: Əvvəllər sevilən hobbi və fəaliyyətlərdən zövq ala bilməmək.
3. Enerji çatışmazlığı: Davamlı yorğunluq və gündəlik işləri görməkdə çətinlik.
4. Yuxu problemləri: Yuxusuzluq (insomniya) və ya həddindən artıq yuxululuq (hipersomniya).
5. İştah dəyişiklikləri: Çəki artımı və ya kəskin çəki itkisi.
6. Düşüncə və konsentrasiya çətinliyi: Qərar verməkdə çətinlik və diqqətin dağınıqlığı.
7. Özünütənqid və günahkarlıq: Özünü dəyərsiz hiss etmə və əsassız günahkarlıq hissləri.
8. İntihar düşüncələri: Özünə zərər vermə arzusu (bu halda dərhal tibbi yardım alınmalıdır).
9. Psixomotor dəyişikliklər: Hərəkətlərin yavaşlaması və ya həddindən artıq narahatlıq/həyəcan.

Majör Depressiya Diaqnozu Necə Qoyulur?

Diaqnoz prosesi peşəkar bir həkim və ya psixi sağlamlıq mütəxəssisi tərəfindən idarə olunur. Müayinə zamanı aşağıdakı meyarlar əsas götürülür:

• Simptomların Davamlılığı: Əlamətlərin ən azı iki həftə ərzində gündəlik həyata təsir etməsi.
• Simptomların Şiddəti: Vəziyyətin iş qabiliyyətini və funksionallığı əhəmiyyətli dərəcədə pozması.
• Psixoloji Müsahibə: Xəstənin əhval-ruhiyyəsinin və davranışlarının qiymətləndirilməsi, lazım gəldikdə testlərin tətbiqi.
• Fiziki Səbəblərin İstisnası: Tiroid problemləri və ya vitamin çatışmazlığı kimi fiziki xəstəliklərin yoxlanılması.

Majör Depressiyanın Müalicə Üsulları

Müalicə planı simptomların şiddətinə və xəstənin fərdi ehtiyaclarına uyğun olaraq hazırlanır. Effektiv müalicə üçün tətbiq edilən əsas metodlar aşağıdakı cədvəldə xülasə edilmişdir: