İdrarın azalması və ya artması
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
İdrar Miqdarında Dəyişikliklər: Oliquriya və Anuriya Nədir?
İdrar miqdarının normal səviyyədən kəskin şəkildə uzaqlaşması orqanizmdə gedən müxtəlif fizioloji və ya patoloji proseslərin göstəricisidir. Tibbi praktikada gündəlik idrar miqdarının azalması oliquriya, demək olar ki, tamamilə dayanması isə anuriya adlandırılır. Bu vəziyyətlər böyrək funksiyalarının və ümumi sağlamlıq vəziyyətinin qiymətləndirilməsində kritik əhəmiyyət kəsb edir.
| Vəziyyət | Gündəlik İdrar Miqdarı |
|---|---|
| Oliquriya | 400 millilitrdən az |
| Anuriya | 100 millilitrdən az |
İdrarın Azalmasının Əsas Səbəbləri
İdrar ifrazının azalması həm böyrəyin özü ilə bağlı problemlərdən, həm də sistemik faktorlardan qaynaqlana bilər. Bu vəziyyətin yaranmasına səbəb olan əsas amillər aşağıdakılardır:
1. Kəskin Böyrək Zədələnməsi (KBZ)
Kəskin böyrək zədələnməsi, böyrək funksiyalarının qəfil pozulması nəticəsində idrarın kəskin azalmasına yol açır. Bu patologiya travmalar, infeksiyalar, toksik dərman təsirləri və ya böyrəklərə gedən qan axınının zəifləməsi səbəbindən inkişaf edə bilər.
2. Dehidrasiya və Şok Vəziyyətləri
Bədənin həddindən artıq maye itirməsi (dehidrasiya) böyrəklərə düşən təzyiqi artıraraq idrar istehsalını azaldır. Eyni zamanda, şok və aşağı qan təzyiqi qan dövranını zəiflədərək böyrəklərin filtrasiya qabiliyyətini məhdudlaşdırır.
3. Böyrək Daşları və Tıxanmalar
Sidik yollarında və ya böyrəklərdə yaranan daşlar, sidik axınını mexaniki şəkildə bloklaya bilər. Bu blokada idrarın miqdarının azalmasına və ya tamamilə dayanmasına səbəb olan ciddi bir faktordur.
4. Ürək-Damar Problemləri və Sepsis
Ürək çatışmazlığı kimi vəziyyətlərdə ürək böyrəklərə yetərli qan pompalaya bilmir, bu da idrarın azalması ilə nəticələnir. Bundan əlavə, sepsis (şiddətli infeksiyalar) orqanizmdə yayılaraq böyrək funksiyalarını birbaşa sıradan çıxara bilər.
İdrar Azalmasının Simptomları və Müalicə Üsulları
İdrar miqdarının azalması ilə yanaşı xəstələrdə bir sıra müşayiətedici simptomlar müşahidə olunur. Bunlara üz və ayaqlarda şişkinlik, yorğunluq, nəfəs darlığı, yüksək qan təzyiqi və qanlı/bulanıq idrar daxildir.
Bu vəziyyətin müalicəsi birbaşa yaranma səbəbinə yönəldilir:
- Maye Bərpası: Dehidrasiya hallarında intravenoz maye və elektrolitlərin bərpası təmin edilir.
- Dializ: Böyrəklər funksiyasını tamamilə itirdikdə qanı süzmək üçün tətbiq olunur.
- Cərrahi Müdaxilə: Böyrək daşları və ya tıxanmalar kateter və ya əməliyyatla aradan qaldırılır.
- Dərman Müalicəsi: Ürək çatışmazlığı və ya KBZ zamanı müvafiq preparatlardan istifadə olunur.
İdrarın Artması: Poliuriya Nədir?
Poliuriya, gündəlik idrar miqdarının 3 litrdən çox olması vəziyyətidir. Bu hal bədənin maye balansının pozulduğunu və ya hormonal disbalansın mövcudluğunu göstərir.
Poliuriyanın Səbəbləri
- Şəkərli Diabet: Qanda qlükozanın yüksəlməsi böyrəklərin artıq suyu xaric etməsinə səbəb olur.
- Diabetik İnsipidus: Antidiuretik hormonun (ADH) çatışmazlığı və ya təsirinin pozulması nəticəsində yaranır.
- Diuretiklər və Maddələr: Sidikqovucu dərmanlar, kofein və alkoqol idrar ifrazını sürətləndirir.
- Artıq Maye Qəbulu: Həddindən artıq su içmək (polidipsiya) birbaşa idrar miqdarını artırır.
Poliuriyanın Simptomları və İdarə Olunması
Poliuriya zamanı xəstələrdə güclü susuzluq, gecə tez-tez sidiyə çıxma (nokturia), ağız quruluğu və yorğunluq kimi əlamətlər görünür. Müalicə prosesində şəkərli diabetin idarə olunması, ADH əvəzedici terapiya və ya maye qəbulunun tənzimlənməsi kimi üsullardan istifadə edilir.
Nəticə olaraq, idrar miqdarındakı hər hansı kəskin dəyişiklik bədənin elektrolit və maye balansındakı ciddi bir problemin xəbərçisidir. Vaxtında diaqnoz və peşəkar tibbi müdaxilə böyrək sağlamlığının qorunması üçün mütləqdir.
