İdrarın azalması və ya artması
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
İdrar Miqdarının Azalması: Oliquriya və Anuriya Nədir?
İnsan orqanizmində böyrək funksiyalarının və maye balansının ən mühüm göstəricilərindən biri gündəlik ifraz olunan idrar miqdarıdır. Tibbi dildə idrarın azalması iki əsas terminlə ifadə edilir: Oliquriya, gündəlik idrar miqdarının 400 millilitrdən az olmasıdır. Anuriya isə daha ciddi bir vəziyyət olub, idrarın demək olar ki, tamamilə dayanması və gündəlik miqdarın 100 millilitrin altına düşməsi deməkdir.
İdrarın Azalmasının Əsas Səbəbləri
İdrar miqdarının qəfil və ya tədricən azalması bədəndəki müxtəlif patoloji proseslərin xəbərçisi ola bilər. Bu vəziyyətə səbəb olan amillər aşağıdakılardır:
- Kəskin Böyrək Zədələnməsi (KBZ): Böyrək funksiyalarının qəfil pozulmasıdır. Travmalar, infeksiyalar, toksik dərman təsirləri və ya qan axınının azalması buna yol açır.
- Dehidrasiya (Susuzlaşma): Diareya, qusma və ya həddindən artıq tərləmə nəticəsində yaranan ciddi maye itkisi böyrəklərə təzyiq göstərərək idrarı azaldır.
- Böyrək Daşları: Sidik yollarında yaranan daşlar sidik axınını mexaniki olaraq bloklaya bilər.
- Şok və Aşağı Qan Təzyiqi: Qan dövranının zəifləməsi böyrəklərin filtrasiya qabiliyyətini birbaşa aşağı salır.
- Ürək-Damar Problemləri: Xüsusilə ürək çatışmazlığı böyrəklərə gedən qan miqdarını azaldır.
- Sepsis (Şiddətli İnfeksiyalar): Orqanizmdə yayılan infeksiyalar böyrək funksiyasını tamamilə poza bilər.
İdrar Azalmasının Simptomları
Bu vəziyyət yalnız idrar miqdarının azalması ilə deyil, həm də aşağıdakı simptomlarla müşayiət olunur:
- Üz və ayaqlarda yaranan şişkinlik (ödem)
- Xroniki yorğunluq və zəiflik hissi
- Nəfəs darlığı və yüksək qan təzyiqi
- İdrarın qanlı və ya bulanıq olması
Müalicə Metodları
| Vəziyyət | Tətbiq Olunan Müalicə |
|---|---|
| Dehidrasiya | İntravenoz (damardaxili) maye və elektrolit bərpası |
| Böyrək Çatışmazlığı | Qanın süzülməsi üçün Dializ |
| Tıxanma (Daş və s.) | Cərrahi müdaxilə və ya kateter tətbiqi |
| Xəstəliklər | Ürək və ya böyrək üçün spesifik dərman müalicəsi |
İdrar Miqdarının Artması: Poliuriya
Poliuriya, gündəlik idrar miqdarının normadan həddindən artıq çox olması və adətən gündə 3 litrdən yuxarı çıxması vəziyyətidir. Bu hal bədənin maye balansının pozulduğunu göstərir.
İdrarın Artmasına Səbəb Olan Amillər
- Şəkərli Diabet: Qanda yüksək qlükoza böyrəklərin daha çöx su ifraz etməsinə səbəb olur.
- Diabetik İnsipidus: Antidiuretik hormonun (ADH) çatışmazlığı və ya işləməməsi nəticəsində böyrəklər suyu saxlaya bilmir.
- Artıq Maye Qəbulu: Polidipsiya (həddindən artıq su içmə) idrar miqdarını təbii olaraq artırır.
- Dərmanlar (Diuretiklər): Sidikqovucu dərmanlar bədəndən artıq mayeni kənarlaşdırmaq üçün istifadə edilir.
- Kofein və Alkoqol: Bu maddələr sidikqovucu təsir göstərərək müvəqqəti artıma səbəb olur.
- Böyrək Problemləri: Bəzi xroniki böyrək xəstəlikləri mayenin bədəndə saxlanılma mexanizmini pozur.
Poliuriyanın Simptomları
- Gündəlik 3 litrdən çox idrar ifrazı
- Güclü susuzluq hissi (polidipsiya)
- Gecə tez-tez sidiyə çıxmaq (nokturia)
- Ağız quruluğu və quru dəri kimi susuzlaşma əlamətləri
Nəticə və Tibbi Müdaxilə
İdrar miqdarındakı hər hansı kəskin dəyişiklik (azalma və ya artma) böyrək funksiyaları, hormonal balans və ya elektrolit tənzimlənməsində ciddi bir problemin işarəsidir. Vaxtında diaqnoz və səbəbə yönəlik müalicə ilə böyrəklərin işini normallaşdırmaq və daha ağır fəsadların qarşısını almaq mümkündür. Bu simptomlarla qarşılaşdıqda mütləq mütəxəssis həkimə müraciət edilməlidir.
