Kəskin bronxit

Kəskin bronxitin səbəbləri:

Viral infeksiyalar:

Kəskin bronxitin əsas səbəbi viruslardır. Ən çox rast gəlinən viruslar qrip virusları (influenza), parainfluenza, respirator sinsitial virus və rinoviruslardır. Bu viruslar bronxların daxili səthini iltihablandırır.

Bakterial infeksiyalar:

Nadir hallarda bronxit bakteriyalardan da qaynaqlana bilər. Bakterial infeksiyalar bronxitə səbəb olduqda adətən daha ağır simptomlar yaranır.

Hava çirkliliyi və siqaret tüstüsü:

Hava çirkliliyi, tütün tüstüsü və digər kimyəvi qıcıqlandırıcılar bronxları zədələyərək bronxitin yaranmasına kömək edə bilər. Siqaret çəkənlər və ya passiv siqaret tüstüsünə məruz qalanlar kəskin bronxit riski altında ola bilər.

Qıcıqlandırıcı maddələr və allergenlər:

Duman, kimyəvi maddələr və toz kimi qıcıqlandırıcılar bronxların iltihablanmasına səbəb ola bilər. Allergik reaksiyalar da bəzən bronxları qıcıqlandıraraq bronxitə səbəb ola bilər.

Kəskin bronxitin simptomları:

Kəskin bronxitin əsas simptomları adətən soyuqdəymə və ya qripin simptomları ilə başlayır və daha sonra bronxitin spesifik əlamətləri ortaya çıxır. Əsas simptomlar aşağıdakılardır:

Öskürək: İlk başlarda quru, daha sonra bəlğəmli öskürək müşahidə olunur. Öskürək bəzən bir neçə həftə davam edə bilər.

Bəlğəm: Öskürək zamanı ağ, sarımtıl və ya yaşıl rəngli bəlğəm ifraz oluna bilər.

Nəfəs darlığı: Bronxlar iltihablandıqda nəfəs alma çətinləşə bilər. Bu xüsusilə fiziki aktivlik zamanı hiss olunur.

Sinədə təzyiq və ya ağrı: Bəlğəm yığıldıqca və bronxlar daraldıqca sinədə təzyiq və ya ağrı hiss edilə bilər.

Xırıltılı nəfəs (wheezing): Bronxların daralması nəticəsində nəfəs alarkən hırıltılı səslər eşidilə bilər.

Yorğunluq: Bədən infeksiyaya qarşı mübarizə apardığı üçün ümumi yorğunluq hissi müşahidə oluna bilər.

Aşağı dərəcəli qızdırma: Bəzən yüngül qızdırma da müşahidə edilə bilər, lakin yüksək qızdırma nadir hallarda olur.

Kəskin bronxit və pnevmoniya arasındakı fərqlər:

Bronxit: Kəskin bronxit ağciyərlərdəki hava yollarının (bronxların) iltihabıdır. Əsas simptomlar öskürək və bəlğəmdir. Bronxlar daha çox təsirləndiyi üçün kəskin bronxit adətən daha yüngül keçir.

Pnevmoniya: Pnevmoniya isə ağciyərlərdəki hava kisəciklərinin (alveolların) infeksiyasıdır və ciddi tənəffüs problemlərinə səbəb ola bilər. Pnevmoniya zamanı yüksək qızdırma, titrəmə və nəfəs darlığı daha çox müşahidə olunur.

Diaqnostika:

Kəskin bronxit diaqnozu adətən xəstənin simptomlarına və həkimin fiziki müayinəsinə əsasən qoyulur. Müayinə zamanı həkim xəstənin sinəsini dinləyərək xırıltılı səs və ya tənəffüs çətinliklərini aşkar edə bilər. Diaqnozun təsdiqlənməsi və digər ciddi xəstəlikləri (məsələn, pnevmoniya) istisna etmək üçün bəzi testlər tətbiq edilə bilər:

Rentgen: Ağciyərlərin rentgen müayinəsi bronxitin pnevmoniyadan fərqləndirilməsi üçün istifadə edilə bilər.

Bəlğəm testi: Bəlğəmdən nümunə götürülərək infeksiyanın bakterial və ya viral olduğunu müəyyən etmək üçün laboratoriya testləri aparıla bilər.

Qan testləri: Ağciyərlərdə iltihabın olub-olmadığını və bədənin infeksiya ilə necə mübarizə apardığını müəyyən etmək üçün qan testləri edilə bilər.

Müalicə:

Kəskin bronxitin müalicəsi əsasən simptomları yüngülləşdirməyə və xəstənin rahatlığını təmin etməyə yönəlib. Əksər hallarda bronxit öz-özünə sağalır və xüsusi müalicə tələb olunmur, lakin bəzi hallarda müalicə tətbiq oluna bilər:

Ağrı kəsicilər və qızdırma salıcılar:

Parasetamol və ya ibuprofen kimi dərmanlar öskürək, qızdırma və sinə ağrısını yüngülləşdirmək üçün istifadə edilə bilər.

Bol maye qəbulu:

Bədəndə maye səviyyəsini yüksək saxlamaq bəlğəmin mayeləşməsinə kömək edir və öskürəyi asanlaşdırır.

İstirahət:

Kəskin bronxit dövründə istirahət etmək vacibdir. Bədənin infeksiya ilə mübarizə aparması üçün kifayət qədər dincəlmək lazımdır.

Öskürək dərmanları:

Yüngül hallarda öskürəyi yüngülləşdirmək üçün öskürək şərbətləri və ya öskürək basdırıcı dərmanlar təyin oluna bilər. Lakin bəlğəmli öskürək zamanı bu dərmanlar bəlğəmi çıxarmağı çətinləşdirə bilər.

Antibiotiklər:

Kəskin bronxit əksər hallarda viral olduğundan antibiotiklər adətən lazım olmur. Lakin infeksiyanın bakterial olduğundan şübhələnilirsə və ya xəstənin immun sistemi zəifdirsə, həkim antibiotik müalicəsi təyin edə bilər.

Bronxodilatatorlar:

Əgər xəstə nəfəs darlığı və ya hırıltılı nəfəs alırsa, bronxodilatatorlar (ağciyərləri genişləndirən dərmanlar) təyin edilə bilər. Bu dərmanlar bronxları genişləndirərək hava yollarını açır və nəfəs almanı asanlaşdırır.

Qarşısının alınması:

Kəskin bronxitin qarşısını almaq üçün aşağıdakı tədbirlər görülə bilər:

Siqareti tərgitmək: Siqaret bronxit və digər ağciyər xəstəliklərinin yaranma riskini artırır. Siqaret çəkənlər və ya passiv siqaret tüstüsünə məruz qalanlar bronxitə daha çox meyllidirlər.

Əlləri tez-tez yumaq: Virusların yayılmasının qarşısını almaq üçün əllərin təmizliyi vacibdir. Xüsusilə qrip mövsümündə bu qaydaya diqqət yetirmək lazımdır.

Qrip və pnevmoniya peyvəndləri: Qrip və pnevmoniya peyvəndləri bronxit riskini azaltmaq üçün effektivdir, xüsusilə yüksək risk qrupunda olan yaşlılar və xroniki xəstəlikləri olan şəxslər üçün tövsiyə edilir.

Hava çirkliliyindən qaçmaq: Hava çirkliliyi olan yerlərdən mümkün qədər uzaq durmaq və ya evdə hava təmizləyici cihazlardan istifadə etmək bronxit riskini azalda bilər.

İmmuniteti gücləndirmək: Sağlam qidalanma, idman və yetərli miqdarda istirahət immun sistemini gücləndirir və tənəffüs yolu infeksiyalarına qarşı bədəni daha yaxşı qoruyur.

Proqnoz:

Kəskin bronxit əksər hallarda öz-özünə yaxşılaşır və ciddi fəsadlara səbəb olmur. Adətən simptomlar bir neçə gün ərzində azalır, lakin öskürək 2-3 həftə, bəzən isə daha uzun müddət davam edə bilər. Siqaret çəkmək, astma və ya xroniki ağciyər xəstəlikləri olan insanlar üçün bronxitin bəzən daha uzun müddətli fəsadlara səbəb olması mümkündür.

Əgər kəskin bronxitin simptomları daha ağır olarsa və ya 2 həftədən çox davam edərsə, həkimə müraciət edilməlidir.