Kəskin Revmatik Qızdırma (KRQ) Haqqında Nə Bilmək Lazımdır?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Kəskin Revmatik Qızdırma (KRQ) Nədir və Niyə Yaranır?
Kəskin Revmatik Qızdırma (KRQ), xüsusilə A qrupu beta-hemolitik streptokok bakteriyalarının səbəb olduğu boğaz infeksiyalarından sonra inkişaf edən ciddi bir fəsadlaşmadır. Bakteriyanın tərkibindəki bəzi zülallar insan toxumalarına bənzədiyi üçün immun sistemi səhvən bədənin öz hüceyrələrinə hücum edir. Bu vəziyyət orqanizmdə otoimmün reaksiyaya yol açaraq müxtəlif orqanların zədələnməsinə səbəb olur.
KRQ-in yaranma riskini artıran əsas amillər aşağıdakılardır:
- Müalicə edilməmiş və ya yarımçıq qalmış streptokok boğaz infeksiyaları.
- Genetik meyillilik (ailə tarixində KRQ keçmişinin olması).
- İmmun sisteminin zəifləmiş olması.
- Sanitariya və gigiyena qaydalarına əməl edilməməsi (aşağı sosial-iqtisadi bölgələrdə daha çox rast gəlinir).
Önəmli Qeyd: KRQ adətən bakterial infeksiyadan 2-4 həftə sonra inkişaf etməyə başlayır.
Kəskin Revmatik Qızdırmanın Əsas Əlamətləri
KRQ-in simptomları streptokok infeksiyasından sonra üzə çıxır və əsasən ürək, oynaqlar, dəri və sinir sistemini hədəf alır. Əlamətləri dörd əsas qrupda təsnif etmək mümkündür:
1. Ürək Problemləri (Revmatik Kardit)
Ürək qapaqlarının, xüsusilə mitral və aortal qapaqların iltihabı ən ciddi fəsadlardan biridir. Bu zaman xəstədə ürək döyüntüsünün sürətlənməsi, nizamsızlıq, sinə ağrısı, nəfəs darlığı və ümumi halsızlıq müşahidə olunur.
2. Oynaq Ağrıları və Şişkinlik (Poliartrit)
Diz, dirsək, çiyin və bilək kimi böyük oynaqlarda iltihab yaranır. Bu ağrıların ən xarakterik xüsusiyyəti miqrasiya etməsidir; yəni ağrı bir oynaqdan digərinə keçir. Oynaqda şişkinlik və hərəkət məhdudiyyəti nəzərə çarpır.
3. Sinir Sistemi Problemləri (Sydenham Xoreyası)
"Revmatik Xorea" olaraq da bilinən bu vəziyyət, əl-qol və üz əzələlərində qeyri-iradi, nəzarətsiz hərəkətlərlə özünü göstərir. Bundan əlavə, emosional qeyri-sabitlik, əsəbilik, danışığın yavaşlaması və yazı qabiliyyətinin pozulması kimi davranış dəyişiklikləri yarana bilər.
4. Dəri Dəyişiklikləri
- Eritema marginatum: Dərinin üst qatında yaranan solğun qırmızı rəngli səpkilər.
- Subkutan düyünlər: Sümük çıxıntılarının üzərində formalaşan sərt və ağrısız düyünlər.
KRQ Diaqnozu Necə Qoyulur? (Jones Kriteriyaları)
KRQ diaqnozu klinik əlamətlər, laborator analizlər və tibbi müayinələr əsasında qoyulur. Həkimlər bu prosesdə Jones Kriteriyalarından istifadə edirlər.
| Kriteriya Növü | Əlamətlər |
|---|---|
| Əsas Kriteriyalar | Revmatik kardit, Poliartrit, Sydenham xoreyası, Eritema marginatum, Dərialtı düyünlər |
| İkinci Dərəcəli Kriteriyalar | 38°C-dən yüksək qızdırma, ESR və CRP yüksəkliyi, EKG dəyişiklikləri, Əvvəlki KRQ tarixi |
Diaqnoz üçün ən azı iki əsas kriteriyanın olması və keçirilmiş streptokok infeksiyasının laborator yolla təsdiqlənməsi vacibdir. Bu məqsədlə ASO (Antistreptolizin O), CRP, ESR testləri və ürək qapaqlarını yoxlamaq üçün Exokardioqrafiya tətbiq edilir.
Kəskin Revmatik Qızdırmanın Müalicə Üsulları
Müalicənin əsas məqsədi bakteriyanı məhv etmək, iltihabı azaltmaq və ürək fəsadlarının qarşısını almaqdır.
- Antibiotik Müalicəsi: Streptokok bakteriyasını tamamilə təmizləmək üçün penisilin əsaslı preparatlar istifadə olunur. Xəstəliyin təkrarlanmaması üçün profilaktik penisilin inyeksiyaları 5-10 il müddətində davam etdirilə bilər.
- İltihabəleyhinə Dərmanlar: Oynaq ağrılarını azaltmaq üçün ibuprofen və ya naproksen kimi dərmanlar, ağır hallarda isə kortikosteroidlər (Prednizolon) təyin edilir.
- Ürək Dəstəkləyici Müalicə: Ürək zədələnməsi olan xəstələr mütəmadi kardioloji nəzarətdə saxlanılmalıdır. Ciddi qapaq zədələnmələrində cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.
KRQ-dən Qorunma Yolları və Nəticə
Kəskin revmatik qızdırmanın qarşısını almağın ən effektiv yolu boğaz infeksiyalarını vaxtında müalicə etməkdir. Antibiotiklər həkimin təyin etdiyi müddət ərzində tam istifadə edilməlidir. Xüsusilə ailəsində KRQ keçmişi olan şəxslər boğaz ağrısı zamanı mütləq streptokok testindən keçməlidirlər.
Unutmayın ki, vaxtında müdaxilə edilməyən KRQ ömür boyu davam edən revmatik ürək xəstəliklərinə səbəb ola bilər. Sağlamlığınızı qorumaq üçün gigiyena qaydalarına əməl edin və ilk simptomlarda mütəxəssisə müraciət edin.
