Kəskin Revmatik Qızdırma (KRQ) Haqqında Nə Bilmək Lazımdır?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Kəskin Revmatik Qızdırma (KRQ) Nədir və Niyə Yaranır?
Kəskin revmatik qızdırma (KRQ), xüsusilə uşaqlar və gənclər arasında rast gəlinən, A qrupu beta-hemolitik streptokok bakteriyasının törətdiyi boğaz infeksiyasından sonra inkişaf edən ciddi bir xəstəlikdir. Bu vəziyyət, bakteriyanın bəzi zülallarının insan toxumalarına bənzəməsi səbəbindən immun sisteminin səhvən bədənin öz toxumalarına hücum etməsi nəticəsində yaranan otoimmün bir reaksiyadır. Adətən bakterial infeksiyadan 2-4 həftə sonra özünü büruzə verir.
KRQ-in Əsas Səbəbləri və Risk Faktorları
Xəstəliyin inkişafında həm mikrobioloji, həm də ekoloji faktorlar mühüm rol oynayır. KRQ-in yaranma səbəbləri aşağıdakılardır:
- Müalicə edilməmiş streptokok infeksiyası: Boğaz infeksiyasının vaxtında və ya düzgün müalicə olunmaması əsas səbəbdir.
- Genetik meyillilik: Ailə tarixində KRQ keçmişi olan şəxslərdə risk daha yüksəkdir.
- Zəif immun sistemi: Bədənin müqavimətinin aşağı olması prosesi sürətləndirir.
- Gigiyena və sosial şərait: Sanitariya problemləri olan və aşağı sosial-iqtisadi vəziyyətə malik bölgələrdə xəstəliyə daha çox rast gəlinir.
Kəskin Revmatik Qızdırmanın Əlamətləri
KRQ-in simptomları infeksiyadan müəyyən müddət sonra ortaya çıxır və əsasən ürək, oynaqlar, dəri və sinir sistemini hədəf alır. Əlamətlər dörd əsas qrupda təsnif edilir:
1. Ürək Problemləri (Revmatik Kardit)
Ürək toxumalarının iltihablanması ən ciddi fəsadlardan biridir. Mitral və aortal qapaqların iltihabı, ürək döyüntüsündə nizamsızlıq, sinə ağrısı, nəfəs darlığı və xroniki yorğunluq kimi əlamətlərlə müşahidə olunur.
2. Oynaq Ağrıları və Şişkinlik (Poliartrit)
Diz, dirsək, çiyin və bilək kimi böyük oynaqlarda kəskin iltihab yaranır. Bu ağrıların ən xarakterik xüsusiyyəti miqrasiya edici olmasıdır; yəni ağrı bir oynaqdan digərinə keçir.
3. Sinir Sistemi Problemləri (Sydenham Xoreyası)
"Revmatik xorea" kimi də bilinən bu vəziyyət, əl-qol və üz əzələlərində nəzarətsiz hərəkətlər və titrəmələrlə özünü göstərir. Eyni zamanda emosional qeyri-sabitlik və yazı qabiliyyətinin pozulması kimi davranış dəyişiklikləri yarana bilər.
4. Dəri Dəyişiklikləri
- Eritema marginatum: Dəri səthində yaranan solğun qırmızı rəngli səpkilər.
- Subkutan düyünlər: Sümük çıxıntılarının üzərində formalaşan sərt və ağrısız düyünlər.
KRQ Diaqnozu Necə Qoyulur?
Diaqnoz prosesi klinik müayinə, laborator testlər və Jones Kriteriyaları əsasında aparılır. Diaqnoz üçün ən azı iki əsas kriteriyanın olması və keçirilmiş streptokok infeksiyasının sübutu vacibdir.
| Jones Kriteriyaları (Əsas) | İkinci Dərəcəli Kriteriyalar |
|---|---|
| Revmatik kardit (Ürək zədələnməsi) | Qızdırma (38°C və daha yüksək) |
| Poliartrit (Oynaq iltihabı) | ESR və CRP (İltihab markerləri) yüksəkliyi |
| Sydenham xoreyası | EKQ-də müşahidə olunan dəyişikliklər |
| Eritema marginatum (Səpkilər) | Əvvəlki KRQ tarixçəsi |
| Dərialtı düyünlər | - |
Laborator müayinələr:
- ASO testi: Streptokok infeksiyasına qarşı anticisimləri yoxlayır.
- CRP və ESR: Bədəndəki ümumi iltihab səviyyəsini ölçür.
- EKQ və Exokardioqrafiya: Ürək qapaqlarının vəziyyətini qiymətləndirir.
Müalicə Metodları və Profilaktika
KRQ müalicəsinin əsas məqsədi infeksiyanı tamamilə aradan qaldırmaq, iltihabı azaltmaq və ürək fəsadlarını minimuma endirməkdir.
- Antibiotik Müalicəsi: Bakteriyanı məhv etmək üçün penisilin əsaslı dərmanlar istifadə olunur. Xəstəliyin təkrarlanmaması üçün profilaktik penisilin inyeksiyaları (adətən 5-10 il müddətində) tövsiyə edilir.
- İltihabəleyhinə Dərmanlar: Oynaq ağrılarını azaltmaq üçün ibuprofen və ya naproksen, ağır hallarda isə kortikosteroidlər (Prednizolon) təyin edilir.
- Ürək Dəstəyi: Ürək zədələnməsi olan xəstələr mütəmadi kardioloji nəzarətdə saxlanılmalıdır. Ciddi qapaq zədələnmələrində cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.
Xəstəlikdən Qorunma Yolları
- Boğaz infeksiyalarını vaxtında və həkim nəzarəti ilə tam müalicə edin.
- Antibiotik kursunu yarımçıq qoymayın.
- Ailədə KRQ keçmişi varsa, erkən müayinələrə diqqət yetirin.
- Şəxsi gigiyena qaydalarına ciddi əməl edin.
Nəticə: Kəskin revmatik qızdırma vaxtında müdaxilə edilmədikdə qalıcı ürək xəstəliklərinə yol aça bilən ciddi bir vəziyyətdir. Boğaz ağrısı zamanı streptokok testindən keçmək və erkən müalicəyə başlamaq həyati əhəmiyyət kəsb edir.
