Kəskin Revmatik Qızdırma (KRQ) Haqqında Nə Bilmək Lazımdır?
1. KRQ-in Əsas Səbəbləri Nələrdir?
KRQ A qrupu beta-hemolitik streptokok bakteriyası ilə yaranan boğaz infeksiyasından sonra inkişaf edir. Bakteriyanın bəzi zülalları insan toxumalarına bənzədiyi üçün immun sistemi səhvən öz bədəninə hücum edir və bu, otoimmün reaksiyaya səbəb olur.
🚨 Xəstəliyin yaranma səbəbləri:
✅ Müalicə edilməmiş və ya gecikdirilmiş streptokok boğaz infeksiyası
✅ Genetik meyillilik (ailədə KRQ keçmişi varsa, risk arta bilər)
✅ Zəif immun sistemi
✅ Sanitariya və gigiyena problemləri (aşağı sosial-iqtisadi vəziyyəti olan bölgələrdə daha çox rast gəlinir)
📌 İpucu: KRQ bakterial infeksiyadan sonra 2-4 həftə ərzində inkişaf edə bilər.
2. KRQ-in Əlamətləri Nələrdir?
KRQ-in əlamətləri streptokok infeksiyasından sonra ortaya çıxır və əsasən ürək, oynaqlar, dəri və sinir sistemini təsir edir.
🔴 A. Ürək Problemləri (Revmatik Kardit)
Ürək qapaqlarının iltihabı (xüsusilə mitral və aortal qapaqlar)
Ürək döyüntüsündə sürətlənmə və nizamsızlıq
Sinə ağrısı və nəfəs darlığı
Yorğunluq və halsızlıq
🔴 B. Oynaq Ağrıları və Şişkinlik (Poliartrit)
Böyük oynaqlarda (diz, dirsək, çiyin, bilək) iltihab və ağrı
Oynaq şişkinliyi və hərəkət zamanı ağrının artması
Oynaq simptomlarının bir-bir yerini dəyişməsi (məsələn, əvvəl diz, sonra çiyin ağrısı)
🔴 C. Sinir Sistemi Problemləri (Sydenham Xoreyası – "Revmatik Xorea")
Nəzarətsiz əzələ hərəkətləri (əl-qol və üz əzələlərində titrəmə, qeyri-iradi hərəkətlər)
Davranış dəyişiklikləri (emosional qeyri-sabitlik, əsəbilik)
Yavaş danışma və yazı qabiliyyətinin azalması
🔴 D. Dəri Dəyişiklikləri
Eritema marginatum – Dərinin üst qatında solğun qırmızı rəngli səpkilər
Subkutan düyünlər – Sümük çıxıntılarının üzərində sərt, ağrısız düyünlər
📌 İpucu: Əgər boğaz infeksiyasından sonra bu əlamətlər yaranırsa, dərhal həkimə müraciət etmək vacibdir!
3. KRQ-in Diaqnozu Necə Qoyulur?
KRQ diaqnozu klinik əlamətlər, laborator testlər və tibbi müayinə əsasında qoyulur.
✅ Jones Kriteriyaları (KRQ diaqnozunda əsas meyarlar)
Əsas kriteriyalar:
✔ Ürək zədələnməsi (Revmatik kardit)
✔ Böyük oynaqlarda ağrı və şişkinlik (Poliartrit)
✔ Nəzarətsiz hərəkətlər (Sydenham xoreyası)
✔ Dəri səpkiləri (Eritema marginatum)
✔ Dərialtı düyünlər
İkinci dərəcəli kriteriyalar:
✔ Qızdırma (38°C və ya daha yüksək)
✔ ESR və CRP kimi iltihab markerlərinin yüksəlməsi
✔ EKG-də dəyişikliklər
✔ Əvvəlki KRQ tarixçəsi
Laborator testlər:
🔬 ASO (Antistreptolizin O) testi – Streptokok infeksiyasına qarşı anticisimlərin yüksək olub-olmadığını göstərir.
🔬 CRP və ESR testləri – Bədəndə iltihabın olub-olmadığını təyin edir.
🔬 EKQ və Exokardioqrafiya – Ürək qapaqlarında zədələnmə olub-olmadığını yoxlayır.
📌 İpucu: KRQ diaqnozu üçün ən azı iki əsas kriteriyanın olması və streptokok infeksiyası keçirmiş olmaq vacibdir.
4. KRQ-in Müalicəsi Necə Aparılır?
KRQ müalicəsi streptokok bakteriyasının aradan qaldırılması, iltihabın azaldılması və ürək fəsadlarının qarşısının alınması məqsədi daşıyır.
✅ A. Antibiotik Müalicəsi
Penisilin əsaslı antibiotiklər streptokok bakteriyasını məhv etmək üçün istifadə edilir.
Daimi antibiotik müalicəsi (profilaktik penisilin inyeksiyaları) KRQ təkrarlanmasının qarşısını almaq üçün tövsiyə olunur.
📌 İpucu: KRQ keçirmiş insanlara 5-10 il ərzində davamlı antibiotik müalicəsi tövsiyə edilir.
✅ B. İltihabəleyhinə Dərmanlar
İbuprofen və naproksen kimi qeyri-steroid iltihabəleyhinə dərmanlar oynaq ağrılarını azaldır.
Ağır hallarda kortikosteroidlər (Prednizolon) istifadə edilə bilər.
✅ C. Ürək Dəstəkləyici Müalicə
Ürək zədələnməsi olan xəstələrdə mütəmadi kardioloji nəzarət vacibdir.
Ağır revmatik ürək xəstəliyi hallarında ürək qapağı əməliyyatı tələb oluna bilər.
5. KRQ-in Qarşısını Necə Almaq Olar?
✅ Boğaz infeksiyalarını vaxtında və tam müalicə edin.
✅ Antibiotiklər həkimin təyin etdiyi müddət ərzində istifadə edilməlidir.
✅ Ailədə KRQ keçmişi olan insanlarda erkən müayinələr aparılmalıdır.
✅ Sanitariya və gigiyenaya diqqət yetirin (streptokok infeksiyalarından qorunmaq üçün).
📌 İpucu: Boğaz ağrısı zamanı həkimə müraciət edib streptokok testindən keçmək vacibdir!
6. Nəticə: KRQ Nə Qədər Ciddidir?
✔ Kəskin revmatik qızdırma vaxtında müalicə edilməzsə, ürək xəstəliklərinə səbəb ola bilər.
✔ Əsas hədəf streptokok infeksiyalarının erkən müalicəsi və KRQ-in təkrarlanmamasıdır.
✔ Revmatik ürək xəstəliyi inkişaf edərsə, ömür boyu tibbi nəzarət tələb oluna bilər.
📌 Unutmayın: Boğaz infeksiyalarını vaxtında müalicə etməklə KRQ-in qarşısını almaq mümkündür! ❤️😊