karpal tunel sindromu
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Karpal Tunel Nədir?
Karpal tunel, bilək nahiyəsində yerləşən dar bir keçiddir. Bu anatomik tunelin daxilindən median sinir və cəmi 9 ədəd vətər keçir. Bu dar bölgədə müxtəlif səbəblərdən təzyiq artdıqda median sinir sıxılmağa başlayır ki, bu vəziyyət tibbdə Karpal Tunel Sindromu (KTS) olaraq adlandırılır.
Karpal Tunel Sindromunun Əsas Səbəbləri
Karpal tunel sindromunun yaranmasına həm gündəlik vərdişlər, həm də bəzi tibbi faktorlar yol aça bilər. Aşağıdakı cədvəldə bu sindromun əsas səbəbləri və onların təsviri qeyd edilmişdir:
| Səbəb | Təsviri |
|---|---|
| Təkrarlayan əl-bilək hərəkətləri | Kompüter, siçan, telefon istifadəsi, əl işi, tikiş və musiqi alətləri ilə məşğuliyyət. |
| Duruş pozuntusu və yanlış ergonomika | Biləyi uzun müddət bükülü və ya gərgin vəziyyətdə saxlamaq. |
| Hamiləlik və hormonal dəyişikliklər | Orqanizmdə yaranan ödem səbəbiylə sinir sıxılması. |
| Xroniki xəstəliklər | Hipotiroidizm, şəkərli diabet və revmatoid artrit kimi sinir funksiyalarını pozan xəstəliklər. |
| Travma və ya bilək sınıqları | Bilək nahiyəsində yaranan anatomik darlıqlar. |
Karpal Tunel Sindromunun Əlamətləri
KTS-in simptomları adətən tədricən başlayır və zamanla şiddətlənir. Ən xarakterik xüsusiyyəti, qolun kiçik barmağının (5-ci barmaq) təsirlənməməsidir; bu, diaqnoz üçün tipik bir göstəricidir. Digər əlamətlər isə aşağıdakılardır:
- Baş barmaq, şəhadət barmağı və orta barmaqda uyuşma və karıxma hissi.
- Gecə və ya səhər saatlarında əllərdə yanma və sızlama hissi.
- Əşyaları tutmaqda, yazmaqda çətinlik və əşyaların tez-tez əldən salınması.
- Biləkdən barmaqlara doğru yayılan kəskin ağrılar.
- Gecələr yuxudan oyanaraq əlləri silkələmə ehtiyacı.
Diaqnoz Necə Qoyulur?
Peşəkar diaqnoz üçün həkim tərəfindən fiziki testlər və instrumental müayinələr aparılır. İlk mərhələdə Phalen testi (biləkləri qarşı-qarşıya bükmək) və Tinel testi (biləyə vurduqda elektrik hissinin yayılması) tətbiq olunur.
Daha dəqiq nəticə üçün EMG / ENMG (Elektromioqrafiya) vasitəsilə median sinirin ötürmə sürəti ölçülür. Struktur darlıqları və yumşaq toxumalardakı ödemi araşdırmaq üçün isə USM və ya MRT müayinələrindən istifadə edilir.
Müalicə Yolları
Karpal tunel sindromunun müalicəsi xəstəliyin mərhələsinə görə üç əsas qrupa bölünür:
1. Konservativ Müalicə
İlkin mərhələdə tətbiq olunan bu üsul xəstənin həyat tərzini tənzimləməyə yönəlmişdir:
- Bilək istirahəti: Əli həddindən artıq yüklənmədən qorumaq.
- Ortopedik atel (splint): Xüsusilə gecə saatlarında biləyi sabit saxlamaq üçün istifadə olunur.
- Buz tətbiqi: Gündə 2–3 dəfə 15 dəqiqə ərzində tətbiq edilməlidir.
- Dərman müalicəsi: İltihab və ağrını azaltmaq üçün NSAİİ (ibuprofen, naproksen) qrupu dərmanlar.
- Fizioterapiya: Ultrasəs, lazer, TENS, manual terapiya və sinir mobilizasiyası.
2. Əlavə Müalicə Üsulları
Konservativ üsullar kifayət etmədikdə kortikosteroid inyeksiyası və ya daha müasir bir yanaşma olan PRP inyeksiyası tətbiq edilə bilər.
3. Cərrahi Müalicə
Əgər 3–6 aylıq müalicəyə baxmayaraq yaxşılaşma yoxdursa, əzələ gücsüzlüyü və atrofiya yaranıbsa, karpal tunelin açılması əməliyyatı (dekompressiya) tətbiq olunur. Bu, effektivliyi yüksək və riski az olan bir prosedurdur.
Ev Şəraitində Edilə Biləcək Məşqlər
Simptomları yüngülləşdirmək üçün aşağıdakı məşqlər tövsiyə olunur:
- Median sinir gərməsi: Əli düz saxlayıb barmaqları 15 saniyə arxaya çəkmək.
- Bilək fleksor və ekstensor gərməsi: Əli daxilə və xaricə doğru bükərək dartmaq.
- Sinir sürüşdürmə: Baş barmaq açıq vəziyyətdə əli geriyə hərəkət etdirmək.
- Gücləndirmə: Stress topu və ya qum torbası ilə yumşaq sıxma hərəkətləri.
Profilaktika və Qorunma Yolları
KTS-dən qorunmaq üçün iş mühitində ergonomik qaydalara əməl edilməlidir:
- Klaviatura və siçan biləklə eyni səviyyədə olmalıdır.
- İş zamanı əllər tez-tez dincəldilməli və silkələnməlidir.
- Uzun müddət telefon və toxunma ekranlı cihazlardan istifadə azaldılmalıdır.
- Gündəlik 5 dəqiqəlik bilək gərmə məşqləri edilməlidir.
Nə Zaman Həkimə Müraciət Etməli?
Əgər əllərdəki uyuşma gecə yuxudan oyadırsa, əşyaları əlinizdən salmağa başlamısınızsa və simptomlar 2 həftədən çox davam edirsə, vaxt itirmədən mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir. Xüsusilə əzələ əriməsi və gücsüzlük müşahidə olunursa, müalicəyə dərhal başlanmalıdır.
