karpal tunel sindromu
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Karpal Tunel Sindromu Nədir?
Karpal tunel, bilək nahiyəsində yerləşən dar bir keçiddir. Bu anatomik tunelin daxilindən median sinir və barmaqların hərəkətini təmin edən 9 ədəd vətər keçir. Bu dar bölgədə müxtəlif səbəblərdən təzyiq artdıqda median sinir sıxılmağa başlayır və nəticədə Karpal Tunel Sindromu (KTS) adlanan xəstəlik yaranır.
Karpal Tunel Sindromunun Əsas Səbəbləri
Karpal tunel sindromunun inkişafına bir çox amil təsir edə bilər. Aşağıdakı cədvəldə bu sindromun yaranma səbəbləri və onların təsviri qeyd olunmuşdur:
| Səbəb | Təsviri |
|---|---|
| Təkrarlayan hərəkətlər | Kompüter, siçan, telefon istifadəsi, tikiş və musiqi alətləri ilə bağlı hərəkətlər. |
| Yanlış ergonomika | Biləyi uzun müddət bükülü və ya gərgin vəziyyətdə saxlamaq. |
| Hormonal dəyişikliklər | Hamiləlik dövründə yaranan ödem səbəbiylə sinir sıxılması. |
| Xroniki xəstəliklər | Hipotiroidizm, şəkərli diabet və revmatoid artrit kimi sinir funksiyasını pozan hallar. |
| Travmalar | Bilək sınıqları və ya zədələnmələri nəticəsində yaranan anatomik darlıq. |
KTS-in Əlamətləri və Simptomları
Karpal tunel sindromu özünü müxtəlif sensor və motor pozuntuları ilə büruzə verir. Xüsusilə baş barmaq, şəhadət barmağı və orta barmaqda uyuşma və karıxma hissi ən çox rast gəlinən əlamətlərdir. Digər simptomlar aşağıdakılardır:
- Gecə və ya səhər saatlarında əllərdə yanma və sızlama hissi.
- Əşyaları tutmaqda, yazmaqda çətinlik və əşyaların tez-tez əldən düşməsi.
- Bilək nahiyəsindən barmaqlara doğru yayılan kəskin ağrılar.
- Gecələr yuxudan oyanaraq əlləri silkələmə ehtiyacı.
Önəmli qeyd: Əgər qolun kiçik barmağı (5-ci barmaq) bu prosesdən təsirlənmirsə, bu, vəziyyətin məhz KTS olduğunun tipik göstəricisidir.
Diaqnoz Necə Qoyulur?
Karpal tunel sindromunun dəqiq diaqnozu üçün həkim tərəfindən həm fiziki testlər, həm də instrumental müayinələr aparılır:
Fiziki Testlər
- Phalen testi: Biləklərin qarşı-qarşıya bükülərək gözlədilməsi.
- Tinel testi: Bilək nahiyəsinə yüngül vuruşlar etdikdə barmaqlara "elektrik" hissinin yayılması.
İnstrumental Müayinələr
- EMG / ENMG (Elektromioqrafiya): Median sinirin ötürmə sürətinin ölçülməsi üçün qızıl standartdır.
- USM və ya MRT: Yumşaq toxumalardakı ödemi və ya struktur darlığı araşdırmaq üçün istifadə olunur.
Müalicə Yolları
Karpal tunel sindromunun müalicəsi xəstəliyin mərhələsinə görə üç əsas qrupa bölünür:
1. Konservativ Müalicə
İlkin mərhələdə tətbiq olunan bu üsullar əl yüklənməsini azaltmağa yönəlmişdir. Bilək istirahəti, xüsusilə gecələr taxılan ortopedik atel (splint) və gündə 2–3 dəfə tətbiq edilən buz kompresləri olduqca effektivdir. Ağrını azaltmaq üçün NSAİİ dərmanlar (ibuprofen, naproksen) tövsiyə edilə bilər.
2. Fizioterapiya və İnyeksiyalar
Fizioterapiya çərçivəsində ultrasəs, lazer, TENS və sinir mobilizasiyası tətbiq olunur. Əməliyyatsız nəticə alınmayan hallarda kortikosteroid inyeksiyası və ya daha müasir bir yanaşma olan PRP inyeksiyası həyata keçirilə bilər.
3. Cərrahi Müalicə
Əgər 3–6 aylıq konservativ müalicə nəticə vermirsə, əzələlərdə gücsüzlük və atrofiya (ərimə) müşahidə olunursa, cərrahi müdaxilə qaçılmazdır. Karpal tunelin açılması (dekompressiya) əməliyyatı riskin az, effektivliyin isə yüksək olduğu bir prosedurdur.
Ev Şəraitində Məşqlər və Profilaktika
Sindromun qarşısını almaq və ya simptomları yüngülləşdirmək üçün aşağıdakı məşqlər və profilaktik tədbirlər tövsiyə olunur:
- Məşqlər: Median sinir gərməsi, bilək fleksor-ekstensor gərmələri və sinir sürüşdürmə hərəkətləri.
- Ergonomika: Klaviatura və siçan səviyyəsini biləklə eyni hündürlükdə saxlayın.
- İstirahət: İş zamanı əlləri tez-tez dincəldin və yumşaq ergonomik dayaqlar istifadə edin.
Nə Zaman Həkimə Müraciət Etməli?
Gecələr uyuşma hissi ilə oyanırsınızsa, əşyaları əlinizdən salmağa başlamısınızsa və ya əlamətlər 2 həftədən çox davam edirsə, vaxt itirmədən mütəxəssisə müraciət etməlisiniz. Əldə yaranan gücsüzlük və əzələ əriməsi ciddi fəsadların göstəricisidir.
