Meningit
Səbəblər
Meningit müxtəlif patogenlərdən qaynaqlana bilər:
1. Bakterial Meningit
Bakterial meningit, ən ciddi növü olaraq, müalicə edilmədikdə həyati təhlükə yarada bilər.
Neisseria meningitidis: Meningokok meningiti.
Streptococcus pneumoniae: Pnevmokok meningiti.
Haemophilus influenzae: Haemophilus meningiti (peyvendlərin sayəsində daha az rast gəlinir).
Listeria monocytogenes: Xüsusilə yaşlılarda, immun sistemi zəif olanlarda və hamilə qadınlarda.
2. Viral Meningit
Viral meningit daha yayğındır və adətən daha yüngül keçir.
Enteroviruslar: Ən yaygın səbəb.
Herpes simplex virusu: Herpes meningiti.
Varicella zoster virusu: Su çiçəyi və zona virusu.
Mumps virusu: Qızılca virusu.
3. Göbələk Meningiti
Göbələk meningiti nadirdir və adətən immun sistemi zəif olan insanlarda rast gəlinir.
Cryptococcus: Ən yaygın göbələk səbəbi.
Histoplasma: Bəzi bölgələrdə rast gəlinir.
Coccidioides: Cənub-qərbi ABŞ-da daha yaygındır.
4. Parazitar Meningit
Çox nadirdir və parazitlərin səbəb olduğu iltihabdan qaynaqlanır.
Naegleria fowleri: "Beyin yeyən amöba" kimi tanınır.
Simptomlar
Meningitin simptomları ani başlaya bilər və xəstənin yaşına və səbəb olan patogena görə dəyişə bilər. Əsas simptomlar aşağıdakılardır:
Yüksək qızdırma
Şiddətli baş ağrısı
Boyun sərtliyi
İşığa həssaslıq (fotofobi)
Bulantı və qusma
Şüur bulanıqlığı və yuxululuq
Dəri səpgiləri (meningokok meningitində)
Diaqnoz
Meningitin diaqnozu tez bir zamanda qoyulmalı və müalicə başlanmalıdır. Diaqnoz üçün aşağıdakı testlər və müayinə metodlarından istifadə olunur:
Fiziki müayinə: Boyun sərtliyi, şüur səviyyəsi və digər simptomların qiymətləndirilməsi.
Lomber ponksiyon (spinal tap): Beyin onurğa mayesinin (CSF) analizi. CSF-dəki dəyişikliklərə əsasən iltihabın növü müəyyən edilir.
Qan testləri: İltihab göstəriciləri və patogenlərin müəyyən edilməsi.
Görüntüləmə testləri: Kompüter tomoqrafiyası (KT) və ya maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT) ilə beyin və onurğa beyninin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi.
Müalicə
Meningitin müalicəsi səbəb olan patogena və xəstənin vəziyyətinə bağlı olaraq dəyişir:
1. Bakterial Meningit
Antibiotiklər: Tez bir zamanda başlanmalı və intravenöz yolla (damardan) verilməlidir. Məsələn, seftriakson, vankomisin.
Kortikosteroidlər: İltihabı azaltmaq və komplikasiyaları önləmək üçün.
2. Viral Meningit
Simptomatik müalicə: Ağrıkəsicilər, antipiretiklər və maye qəbulunun artırılması.
Antiviral dərmanlar: Herpes virusu səbəb olduqda (məsələn, asiklovir).
3. Göbələk və Parazitar Meningit
Antifungal dərmanlar: Göbələk infeksiyaları üçün (məsələn, amfoterisin B).
Antiparazitik dərmanlar: Parazit infeksiyaları üçün.
Profilaktika
Meningitin qarşısını almaq üçün aşağıdakı tədbirlər görülə bilər:
Peyvəndlər: Meningokok, pnevmokok və Haemophilus influenzae tip B (Hib) peyvəndləri.
Yaxşı gigiyena: Əllərin müntəzəm yuyulması və şəxsi gigiyenaya diqqət.
Yoluxucu şəxslərdən uzaq durmaq: Xüsusilə qapalı məkanlarda yayılma riski yüksəkdir.
Fəsadlar
Meningit müalicə edilmədikdə və ya düzgün idarə edilmədikdə ciddi fəsadlar yarana bilər:
Beyin zədələnməsi
Eşitmə itkisi
Öyrənmə çətinlikləri və inkişaf geriliyi
Görmə problemləri
Epileptik tutmalar
Böyrək çatışmazlığı
Ölüm
Meningit ciddi və təcili tibbi müdaxilə tələb edən bir vəziyyətdir. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə fəsadların qarşısı alınaraq xəstənin həyat keyfiyyəti qoruna bilər. Əgər meningit əlamətləri yaşayırsınızsa və ya bu vəziyyətdən şübhələnirsinizsə, dərhal həkimə müraciət etmək vacibdir.