Menstruasiya pozuntusu
Menstruasiya Pozuntusunun Əlamətləri:
Həddindən artıq qanama (Menorajiya):
Menstruasiya dövrü zamanı qanama çox ağır və uzun müddətli ola bilər. Həddindən artıq qanama, qadının gündəlik həyatını çətinləşdirə bilər və anemiyaya (qan azlığı) səbəb ola bilər.
Bu vəziyyət, menstrual dövrün 7 gündən uzun müddət davam etməsi və ya normaldan çox qanama olması ilə xarakterizə olunur.
Menstruasiya olmaması (Amennoreya):
Menstruasiya dövrünün 3 və ya daha çox ay ərzində baş verməməsi sekonder amennoreya olaraq adlandırılır. İlk menstruasiya dövrü başlamamışsa, bu primar amennoreya adlanır.
Amennoreya müxtəlif səbəblərdən baş verə bilər, məsələn, hormonal dəyişikliklər, qidalanma pozğunluqları, stres, yüksək fiziki fəaliyyət və ya bəzi tibbi vəziyyətlər.
Menstruasiya dövrünün qeyri-müntəzəm olması (Oligomenoreya):
Menstruasiya dövrü 35 gündən uzun müddət arasında baş verirsə, bu oligomenoreya adlanır. Bu vəziyyət hormon dengesizlikləri, stress, piylənmə və digər tibbi vəziyyətlər səbəbindən meydana gələ bilər.
Ağrılı menstruasiya (Dismenoreya):
İlkin dismenoreya menstruasiya dövrü ilə əlaqəli olan, xüsusilə gənc qadınlarda baş verən ağrıdır. Bu, adətən menstruasiya başlamadan 1-2 gün əvvəl başlayır və menstruasiya dövrü ilə birlikdə davam edir.
Sekonder dismenoreya isə, adətən, yaşla artan, ya da bəzi tibbi vəziyyətlərdən (məsələn, endometrioz) qaynaqlanan ağrıdır.
Menstruasiya qanamasının az olması (Hipomenoreya):
Menstruasiya dövrü zamanı qanama normaldan daha az olduqda, bu hipomenoreya adlanır. Bu vəziyyət bəzi hormonal dəyişikliklərdən, stressdən və ya bədənin normal hormon səviyyələrinə cavab verə bilməməsindən qaynaqlana bilər.
Menstruasiya Pozuntularının Səbəbləri:
Hormonal Dəyişikliklər:
Menstruasiya pozuntuları çox vaxt hormonal dəyişikliklərdən irəli gəlir. Bəzi hormonların, məsələn, estrogen və progesteron səviyyələrinin nizamsızlığı, menstruasiya dövrünün dəyişməsinə səbəb ola bilər.
Bu cür dəyişikliklər, xüsusilə polikistik over sindromu (PCOS), təzə doğum və ya menopoz dövründə müşahidə edilə bilər.
Piylənmə və Qidalanma Problemləri:
Çox aşağı bədən çəki (anoreksiya nervoza kimi) və ya yüksək bədən çəki (obezite) menstruasiya dövrünü poza bilər. Bu vəziyyətlər hormonal balansı poza bilər.
Çox sərt və qeyri-balanser pəhrizlər və ya qidalanma çatışmazlıqları da menstruasiya pozuntularına səbəb ola bilər.
Stress və Psixoloji Faktörlər:
Yüksək stres və psixoloji gərginlik, hormonal sistemin tənzimlənməsinə təsir edərək menstruasiya dövründə dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Stress, xüsusilə uzun müddətli və ya intensiv olduğu zaman, hipotalamusda dəyişikliklərə yol açır və bu da menstruasiya pozuntularına səbəb ola bilər.
Polikistik Over Sindromu (PCOS):
Polikistik over sindromu, qadınlarda ən yaygın hormonal problemlərdən biridir. PCOS, yumurtalıqlarda çoxsaylı kiçik kistlərin yaranması ilə nəticələnir və bu, menstrual dövrün pozulmasına səbəb ola bilər.
PCOS həmçinin hormonal dəyişikliklərə səbəb olaraq, piylənmə, sızanaqlar, saç dökülməsi və digər simptomlarla birlikdə müşahidə edilə bilər.
Tibbi Vəziyyətlər və Xəstəliklər:
Endometrioz: Uterus iç təbəqəsinin normaldan fərqli olaraq başqa sahələrə yayılması, ağrılı menstruasiyaya və qeyri-müntəzəm dövrlərə səbəb ola bilər.
Tiroid problemləri: Tiroid hormonlarının balanssızlığı (həm tiroidin çox işləməsi, həm də az işləməsi), menstruasiya dövrünü poza bilər.
Diabetes mellitus: Yüksək qan şəkəri səviyyələri və insulin balanssızlığı menstruasiya dövrünə təsir göstərə bilər.
Menopoz və Perimenopoz:
Menopoz, qadının son menstruasiyasıdır və təxminən 50 yaşında baş verir. Menopoz dövründə menstruasiya tamamilə dayanır, amma perimenopoz (menopoz öncəsi dövr) zamanı qeyri-müntəzəm menstruasiya dövrləri və digər hormonal dəyişikliklər müşahidə edilə bilər.
İlaçlar və Tibbi Müalicələr:
Bəzi dərmanlar (antidepressanlar, doğum nəzarət həbləri, qan təzyiqi dərmanları və digər müalicələr) menstruasiya dövrünü poza bilər.
Menstruasiya Pozuntularının Müalicəsi:
Dərman Müalicəsi:
Hormon müalicələri: Menstruasiya pozuntularının çoxunda hormon müalicələri istifadə olunur. Məsələn, doğum nəzarət həbləri, progesteron və estrogen terapiyası.
Anti-inflamatuar dərmanlar (NSAİİ): Ağrılı menstruasiya və dismenoreya üçün istifadə olunur.
Metformin: Polikistik over sindromu (PCOS) olan qadınlar üçün istifadə edilə bilər.
Kirurgiya:
Bəzi hallarda, xüsusən endometrioz və ya myomlar (yazılı əzələ şişləri) varsa, əməliyyat müalicəsi tövsiyə edilə bilər.
Təhlükəsiz Qidalanma və Pəhriz:
Bədən çəkinizin normal aralıqda saxlanması və balanslı pəhrizlər menstrual dövrün nizamlı qalmasına kömək edə bilər. Aşağı çəki və ya yüksək çəki hormonal pozuntulara yol aça bilər.
Stress İdarəetmə və Psixoloji Dəstək:
Stressin idarə edilməsi və psixoloji dəstək almaq, menstruasiya dövrünün normallaşmasına kömək edə bilər. Yoga, meditasiya və digər rahatlama texnikaları faydalı ola bilər.
Əlavə Qeyri-Cərrahi Müalicələr:
Bitki mənşəli müalicələr (məsələn, çobanyastığı və ya adaçayı çayı) bəzi qadınlarda menstruasiya pozuntularının yüngülləşməsinə kömək edə bilər. Ancaq bu müalicələrə başlamazdan əvvəl həkimlə məsləhətləşmək vacibdir.
Nəticə:
Menstruasiya pozuntuları müxtəlif səbəblərdən meydana gəlir və bir çox halda müalicə edilə bilər. Lakin, menstruasiya dövründəki pozuntuların səbəbini müəyyən etmək vacibdir. Bu səbəbdən, menstrual dövründəki hər hansı bir dəyişiklik və ya pozulmalar barədə həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur. Həkim, uyğun müalicə üsulunu təyin edərək qadının sağlamlığını bərpa etməyə kömək edə bilər.