MULTİPL SKLEROZ (MS)

Multipl Sklerozun Əlamətləri:

MS, hər bir insanda fərqli şəkildə özünü göstərə bilər, çünki xəstəliyin təsir etdiyi sinir sahələri və şiddəti fərqli ola bilər. Bununla belə, MS-in ümumi əlamətləri bunlardır:

Hərəkət Problemləri:

Koordinasiya və balans problemləri, yerimədə çətinlik və əzələ zəifliyi MS xəstələrinin ən çox yaşadığı əlamətlərdir.

Xəstələr yeriməkdə çətinlik çəkə bilər və ya əllərinin titrəməsi (tremor) yaşaya bilərlər.

Görmə Problemləri:

MS, görmə sinirlərini zədələyə bilər və bu da görmə itkisinə, bulanık görmə və ya ikiqat görməyə səbəb ola bilər.

Optik nevrik adı verilən vəziyyət, MS-in görmə problemləri ilə əlaqəli ən çox rastlanan simptomlarından biridir.

Hissiyat Dəyişiklikləri:

MS-in səbəb olduğu sinir zədələnməsi, bədənin müxtəlif hissələrində uyuşma, tikanlama və ya ağrılar hiss etməyə səbəb ola bilər. Bəzən bu hisslər, əl və ayaqlarda və ya üzün bir tərəfində yaranır.

Əzələ və Sinir Ağrıları:

Xəstələrdə əzələ spazmları, ağrılar və bədən hərəkətini idarə etmədə çətinliklər müşahidə edilə bilər. Bu ağrılar çox vaxt sinir sistemi ilə əlaqəlidir.

Yorğunluq:

MS-in ən yaygın simptomlarından biri çox şiddətli yorğunluq hissidir. Bu yorğunluq, istirahət və yuxudan sonra belə keçməyən bir hal ala bilər.

Düşünmə və Xatırlama Problemləri:

MS, beynin bəzi sahələrini zədələyərək, yaddaş və diqqət problemləri yarada bilər. Bəzi xəstələr, fikir və düşüncə proseslərinin daha yavaşladığını və ya bir neçə işi eyni anda görməkdə çətinlik çəkdiklərini bildirirlər.

İdrar və Bağırsaq Problemləri:

MS, sidik saxlama və bağırsaq nəzarətində də problemlərə səbəb ola bilər. Bu, həmçinin dərhal tualet ehtiyacı hissi və ya digər əlamətlərlə müşayiət edilə bilər.

Depressiya və Anksiyete:

MS xəstələrinin bir çoxu, xəstəliklə bağlı psixoloji təzyiqlərlə üzləşirlər. Depressiya, anksiyete və digər emosional problemlər də MS-in nəticələrindən biridir.

Multipl Sklerozun Növləri:

MS-in bir neçə növü mövcuddur, hər biri fərqli simptomlar və gedişat nümayiş etdirir:

İlk Fasiləli (Relapsing-Remitting MS):

Bu ən yaygın MS növüdür. Xəstəlik dövrləri arasında şiddətli simptomlar (relaps) və yaxşılaşmalar (remission) yaşanır. Xəstələr, müəyyən bir müddət ərzində müsbət reaksiyalar göstərə bilərlər, amma simptomlar yenidən qayda ilə ortaya çıxır.

Proqressiv (Primary Progressive MS):

Bu növ MS-də simptomlar zamanla tədricən daha pisə gedir və yaxşılaşmalar müşahidə edilmir. Yavaş-yavaş bir çox fiziki və ya kognitiv (zehni) funksiyalar itirilir.

Sekonder Proqressiv MS:

İlk Fasiləli MS-in daha sonra proqressiv mərhələyə keçməsi nəticəsində yaranan bir növdür. Bu, ümumiyyətlə relaps dövründən sonra zamanla inkişaf edir və simptomlar daha davamlı və təkrarlanan hala gəlir.

Proqressiv-Relapsing MS:

Bu, nadir rastlanan bir növdür. Xəstələrdə zamanla pisə gedən proqressiv gedişat və bəzən relaps dövrləri müşahidə edilir. Yəni həm proqressiv dəyişikliklər, həm də dövrü olaraq şiddətli relapslar olur.

Multipl Sklerozun Səbəbləri:

MS-in dəqiq səbəbi məlum olmasa da, bir neçə faktor bu xəstəliyin inkişafına səbəb ola bilər:

İmmunitet Sistemi Problemləri:

MS, bədənin immun sisteminin miyelinə hücum etməsi ilə başlar. Miyelin, sinir hüceyrələrinin əhatə edən qoruyucu bir qatdır və onun zədələnməsi, sinir impulslarının düzgün şəkildə ötürülməsinə mane olur.

Genetik Amillər:

Ailədə MS xəstəliyi olan insanlarda bu xəstəliyə yoluxma riski bir qədər daha yüksəkdir. Amma, bu xəstəlik yalnız genetik səbəblərlə izah edilmir.

Ətraf Mühit Faktorları:

MS-in inkişafında ətraf mühitin təsiri də rol oynaya bilər. Məsələn, bəzi tədqiqatlar, soyuq iqlimi olan bölgələrdə yaşayan insanlarda MS-in daha çox olduğunu göstərmişdir.

Viruslar və İnfeksiyalar:

Bəzi viruslar və infeksiyalar da MS-in inkişafına təkan verə bilər. Xüsusilə, Epstein-Barr virusunun MS ilə əlaqəsi olduğu düşünülür.

Multipl Sklerozun Müalicəsi:

MS-in müalicəsi tamamilə xəstəliyi sağaltmasa da, simptomları idarə etmək və xəstəliyin gedişatını yavaşlatmaq mümkündür. Müalicə aşağıdakıları əhatə edir:

Dərmanlar:

Modifikasiyaedici dərmanlar: MS-in gedişatını yavaşlatmaq üçün istifadə olunur. Bu dərmanlar, immun sistemini nəzarət altına alaraq iltihabın qarşısını alır.

Steroidlər: Relaps zamanı iltihabı azaltmaq və şişkinliyi azaltmaq üçün istifadə olunur.

Simptomatik müalicə: MS-in səbəb olduğu müəyyən əlamətləri (ağrı, spastiklik, depressiya və s.) idarə etmək üçün fərqli dərmanlar istifadə olunur.

Fiziki Terapiya:

Əzələ zəifliyi, balans pozğunluğu və hərəkət çətinlikləri üçün fiziki terapiya çox vacibdir. Bu terapiya, hərəkət qabiliyyətini yaxşılaşdırmağa kömək edir.

İşlə və gündəlik fəaliyyətlə bağlı dəstək:

MS xəstələrinin həyat keyfiyyətini artırmaq üçün iş şəraiti və gündəlik fəaliyyətlərdə uyğunlaşma lazımdır. İstirahət, rahatlama və sosial dəstək bu xəstələr üçün vacibdir.

Psixoloji Dəstək:

MS, psixoloji sağlamlığı təsir edə bilər, bu səbəbdən psixoterapiya və dəstək qrupları faydalı ola bilər.

Nəticə:

Multipl skleroz (MS), həyat keyfiyyətini azaldan və bədənin müxtəlif funksiyalarını təsir edən bir xəstəlikdir. Lakin, doğru müalicə, fiziki terapiya və dəstək ilə MS-in təsirləri azaldıla və həyatın keyfiyyəti yaxşılaşdırıla bilər. Əgər MS diaqnozu qoyulubsa, müalicə planı hazırlamaq və mütəxəssis dəstəyi almaq çox vacibdir.