MULTİPL SKLEROZ (MS)

Multipl Sklerozun Növləri

Relapsing-remitting MS (RRMS):

Bu, MS-in ən yaygın növüdür. Bu tipdə, xəstəlik periyodik olaraq kəskinləşir (relapslar) və sonra müvəqqəti olaraq yüngülləşir. Relapsların arasında xəstələrdə vəziyyətin yaxşılaşması və ya sabitləşməsi görülür. Bu növ, MS-in ilk dəfə aşkar edildiyi zaman ən çox rastlanır.

Secondary progressive MS (SPMS):

Bu növ, başlanğıcda relapsing-remitting MS şəklində başlayıb, zamanla daha da irəliləyir və proqressiv hala gəlir. Yəni, xəstənin vəziyyəti davamlı olaraq pisləşir və relapslar daha az görülür.

Primary progressive MS (PPMS):

Bu növ MS-in ilk mərhələsindən başlayaraq, davamlı pisləşmə ilə xarakterizə olunur. Bu tipdə relapslar və yaxşılaşmalar olmur, sadəcə xəstəlik vaxt keçdikcə daha da irəliləyir.

Progressive relapsing MS (PRMS):

Bu növ, relapsing-remitting MS-in daha nadir bir formasıdır. Burada xəstəlik proqressiv olaraq pisləşir, amma bəzən kəskinləşmələr (relapslar) da baş verir. Yəni, xəstənin vəziyyəti hər zaman pisləşir, amma bu pisləşmələr arasında da kəskin relapslar meydana gələ bilər.

Multipl Sklerozun Əlamətləri

MS-in əlamətləri çox dəyişkəndir və xəstədən xəstəyə fərqlənir. Xəstəliyin şiddəti və yerinə görə əlamətlər müxtəlif ola bilər. Ən yaygın əlamətlər bunlardır:

Əzələ zəifliyi:

Əzələlərdə zəiflik və ya sərtlik meydana gəlir. Bu, bədənin bir tərəfini daha çox təsir edə bilər və ya bədənin bütün hissələrində yayıla bilər.

Koordinasiya problemləri və əl işlərində çətinliklər:

Hərəkət etməkdə çətinliklər, əllərdə və ayaqlarda titrəyiş və bərkinmə (dizartri) yarana bilər. Gəzməkdə çətinliklər, ayaqların koordinasiyasını pozan zəifliklər görülə bilər.

Təkrarlanan göz problemi:

MS, gözlərdə bulanıq görmə, gözlərdə ağrı, göz hərəkətinin zəifləməsi (nistagmus) və göz nervi iltihabı (optik nevrid) kimi problemlərə yol aça bilər.

Hissiyat pozğunluqları:

Üzgünlük, yandırma, titrəmə və ya qarışıq hisslər kimi qeyri-adekvat hisslər meydana gələ bilər. Bu, xüsusilə üz, əllər və ayaqlarda yaygındır.

Narahatlıq, depresiya və anksiyete:

MS xəstələri çox vaxt psixoloji problemlərlə qarşılaşırlar. Yorğunluq, depressiya, anksiyete və ya mood dəyişiklikləri ola bilər. Bu psixoloji təsirlər, xəstənin gündəlik həyatını daha da çətinləşdirə bilər.

Yorğunluq:

Xəstələrdə, çox vaxt fiziki və zehni yorğunluq hissi yaranır ki, bu da bədənin istirahət etməsi ilə aradan getmir. Bu, MS-in ən çox görülən və yaygın əlamətlərindən biridir.

İdrar və bağırsaq problemləri:

MS, idrarın saxlanmasında çətinliklər (inkontinans), sıx təzyiq hissi və ya bağırsaq hərəkətləri ilə əlaqəli problemlər (konsipasiya) yarada bilər.

Multipl Sklerozun Səbəbləri

MS-in dəqiq səbəbi hələ müəyyən edilməyib, amma bəzi amillərin bu xəstəliyin inkişafında rol oynadığı düşünülür:

Genetik Faktorlar:

MS-də genetik meylin olduğu düşünülür. Əgər ailədə bu xəstəlik varsa, digər ailə üzvlərində də riski artırır.

İmmun sisteminin pozulması:

MS, bir autoimmun xəstəliyidir, yəni immune sistemin orqanizmə qarşı öz toxumalarına hücum etməsi ilə bağlıdır. MS-də immune sistem, miyelin təbəqəsini zədələyərək sinir hüceyrələrinin normal fəaliyyətini pozur.

Ətraf mühit faktoru:

MS-in daha çox soyuq iqlimlərdə yaşayan insanlarda rastlanması, xəstəliyin iqlim və ətraf mühit faktorları ilə əlaqəli olduğunu göstərə bilər. Əlavə olaraq, vitamin D çatışmazlığı da MS-in inkişafında rol oynaya bilər.

Viruslar:

Bəzi virusların, xüsusilə Epstein-Barr virusu (EBV), MS inkişafının riskini artırdığı düşünülür. Bu virus, bəzi insanlarda immune sistemin düzgün işləməməsinə səbəb ola bilər.

Multipl Sklerozun Müalicəsi

Hazırda MS-in tam müalicəsi yoxdur, lakin xəstəliyin irəliləməsini yavaşlatmaq və simptomları idarə etmək üçün müxtəlif müalicə üsulları mövcuddur:

Dərman müalicəsi:

İmmunosupressiv dərmanlar: Immune sistemin aktivliyini azaldaraq MS-in irəliləməsini yavaşlatmağa kömək edir.

Steroidlər: Relapslar zamanı iltihabları azaltmaq və simptomları yüngülləşdirmək üçün istifadə edilir.

Dərmanlar: Damar genişlədici dərmanlar, ağrı və spazmları azaltmaq üçün istifadə edilə bilər.

Fiziki terapiya:

Fiziki terapiya, əzələ zəifliyini gücləndirmək və koordinasiya problemlərini aradan qaldırmaq üçün istifadə olunur. Bu, xəstənin hərəkətlilik səviyyəsini yaxşılaşdırmağa kömək edir.

Psixoterapiya:

MS xəstələrində depressiya və anksiyete kimi psixoloji problemlər meydana çıxa bilər. Psixoterapiya, bu vəziyyətlərlə başa çıxmağa kömək edir.

Yemək və həyat tərzi dəyişiklikləri:

Balanslaşdırılmış pəhriz və aktiv həyat tərzi MS xəstələrinin sağlamlıq vəziyyətini yaxşılaşdıra bilər. Xüsusilə, omega-3 yağ turşuları və antioksidanlar ehtiva edən qidalar, sinir toxumalarını qorumağa kömək edə bilər.

Nəticə

Multipl skleroz (MS), mərkəzi sinir sistemini təsir edən və həyat keyfiyyətini azaldan xroniki bir xəstəlikdir. İmmun sisteminin orqanizmə qarşı öz toxumalarına hücum etməsi nəticəsində meydana gələn bu xəstəlik, müxtəlif simptomlara səbəb ola bilər və insanların hərəkət qabiliyyətini, psixi sağlamlığını və gündəlik həyatını təsir edə bilər. Lakin doğru müalicə və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə MS xəstələri daha yaxşı yaşama keyfiyyətinə sahib ola bilər.