Onurğa Xəstəlikləri

Onurğa Xəstəliklərinin Əsas Növləri

1. Disk Yırtığı (Herniated Disk)

Səbəbi: Onurğa sütununun vertebraları arasındakı yumşaq diskaların zədələnməsi və ya yerdəyişməsi nəticəsində baş verir. Bu vəziyyətdə diskanın daxili jel bənzər materialı xaricə sızaraq onurğa sinirlərinə təzyiq göstərə bilər.

Simptomları: Ayaqlarda və ya qollarda ağrı, uyuşma və zəiflik. Çox vaxt bel və ya boyun ağrısı ilə başlayır və ayaqlara və ya qollara yayılır.

Müalicəsi: Fiziki terapiya, ağrıkəsici dərmanlar, steroid inyeksiyaları və bəzi hallarda cərrahi müdaxilə ilə müalicə edilir.

2. Osteoartrit (Onurğa Artrozu)

Səbəbi: Onurğa sütunundakı qığırdaqların aşınması nəticəsində yaranan degenerativ xəstəlikdir. Yaşlanma ilə əlaqəli olaraq qığırdaq toxuması zədələnir və bu da sümüklərin bir-biri üzərində sürtünməsinə səbəb olur.

Simptomları: Bel və ya boyun ağrısı, hərəkət zamanı sərtlik və hərəkət məhdudiyyəti.

Müalicəsi: Fiziki terapiya, qeyri-steroid antiinflamatuar dərmanlar (NSAİD), kortikosteroid inyeksiyaları və ağır hallarda cərrahiyyə tətbiq edilə bilər.

3. Onurğa Kanalının Daralması (Spinal Stenoz)

Səbəbi: Onurğa kanalının daralması nəticəsində onurğa beyninə və ya sinirlərə təzyiq göstərən bir vəziyyətdir. Yaşlanma ilə əlaqədar olaraq osteoartrit, disk yırtığı və ya sümük çıxıntıları səbəbindən baş verə bilər.

Simptomları: Ayaqlarda və ya qollarda zəiflik, ağrı və uyuşma. Xüsusilə gəzinti zamanı beldə və ya boyunda ağrı.

Müalicəsi: Fiziki terapiya, ağrıkəsicilər, steroid inyeksiyaları və ya cərrahiyyə ilə müalicə edilə bilər.

4. Siyatik Sinir Sıxılması (Sciatica)

Səbəbi: Siyatik sinir boyunca yaranan təzyiq və ya qıcıqlanma nəticəsində meydana gəlir. Çox vaxt beldə disk yırtığı və ya sümük çıxıntıları siyatik sinirə təzyiq göstərir.

Simptomları: Aşağı kürəkdən ayağa qədər yayılan kəskin və ya yanıcı ağrı, bəzən ayaqlarda zəiflik və uyuşma.

Müalicəsi: İstirahət, ağrıkəsici dərmanlar, fiziki terapiya və ağır hallarda cərrahi müdaxilə.

5. Onurğa Deformasiyaları (Skolioz, Kifoz, Lordoz)

Skolioz: Onurğa sütununun yan tərəfə əyilməsi vəziyyətidir. Əsasən uşaqlıq və yeniyetmə dövründə aşkarlanır.

Kifoz: Onurğanın yuxarı hissəsində həddindən artıq önə doğru əyilməsi ilə xarakterizə olunan bir vəziyyətdir (kambur görünüş).

Lordoz: Onurğanın aşağı hissəsində həddindən artıq arxa əyilmə ilə xarakterizə olunan vəziyyətdir (çox içəri doğru əyilmə).

Müalicəsi: Deformasiyanın şiddətindən asılı olaraq fiziki terapiya, korse və ya cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.

6. Spondilolistez

Səbəbi: Onurğa sümüklərindən birinin digərinin üzərinə sürüşməsi nəticəsində baş verən vəziyyətdir. Bu vəziyyət travma, doğuş qüsurları və ya yaşlanma ilə əlaqədar olaraq yarana bilər.

Simptomları: Bel ağrısı, ayaqlarda zəiflik və hərəkət zamanı ağrı.

Müalicəsi: Fiziki terapiya, ağrı kəsicilər və ciddi hallarda cərrahiyyə ilə müalicə edilir.

7. Onurğa Şişləri

Səbəbi: Onurğa sütunundakı toxumalardan və ya sinirlərdən qaynaqlanan şişlər. Bunlar xoşxassəli və ya bədxassəli ola bilər. Bədxassəli şişlər metastatik şişlər kimi digər orqanlardan yayıla bilər.

Simptomları: Bel və ya boyun ağrısı, hissiyat itkisi, hərəkət məhdudiyyəti və sinir funksiyalarında problemlər.

Müalicəsi: Cərrahiyyə, radioterapiya və ya kemoterapiya ilə müalicə edilir.

8. Osteoporoz

Səbəbi: Sümük toxumasının zəifləməsi və incəlməsi nəticəsində yaranan bir vəziyyətdir. Osteoporoz onurğa sümüklərinin asanlıqla qırılmasına səbəb ola bilər.

Simptomları: Sümük qırıqları, bel və boyun ağrısı və kürəkdə deformasiya.

Müalicəsi: Kalsium və D vitamini əlavələri, fiziki terapiya və osteoporoz dərmanları ilə müalicə edilir.

9. Onurğa Beyni Travmaları

Səbəbi: Onurğa beyninin zədələnməsi nəticəsində sinir toxumalarında yaranan ciddi travmalar. Bu zədələr avtomobil qəzası, düşmə və ya idman travması kimi səbəblərlə meydana gələ bilər.

Simptomları: Hərəkət və hissiyat itkisi, əzələlərin iflici, sidik və nəcisin idarəsi ilə bağlı problemlər.

Müalicəsi: Fövqəladə tibbi yardım tələb edir. Reabilitasiya, cərrahiyyə və dərman müalicəsi uzunmüddətli idarəetmədə vacibdir.

Onurğa Xəstəliklərinin Diaqnozu

Onurğa xəstəliklərinin diaqnozu xəstənin tibbi tarixi və fiziki müayinəsi ilə başlayır. Aşağıdakı testlər dəqiq diaqnoz qoymaq üçün istifadə olunur:

Maqnitik Rezonans Tomoqrafiya (MRT): Onurğa və onurğa beynini daha dəqiq görmək üçün istifadə edilən əsas görüntüləmə üsuludur.

Kompüter Tomoqrafiyası (KT): Onurğa sümükləri və diskləri haqqında daha detallı məlumat verən başqa bir görüntüləmə üsuludur.

Rentgen: Onurğada deformasiya və ya sınıqların olub-olmadığını yoxlamaq üçün istifadə olunur.

Elektromiyografi (EMG): Sinir funksiyalarını yoxlamaq və sinirlərə təzyiq olub-olmadığını müəyyən etmək üçün istifadə edilən bir testdir.

Sümük Sıxlığı Testi (Densitometriya): Osteoporoz və sümük zəifliyini təyin etmək üçün istifadə olunur.

Onurğa Xəstəliklərinin Müalicəsi

Onurğa xəstəliklərinin müalicəsi xəstəliyin növünə, şiddətinə və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə görə dəyişir. Aşağıda onurğa xəstəlikləri üçün tətbiq olunan müalicə üsulları sıralanır:

1. Dərman Müalicəsi:

Ağrıkəsici və iltihabəleyhinə dərmanlar: Bel və boyun ağrısını idarə etmək üçün istifadə edilir.

Steroid inyeksiyaları: Şişlik və iltihabı azaltmaq üçün xüsusilə sinirlərə təzyiq göstərən hallarda istifadə edilir.

2. Fiziki Terapiya və Reabilitasiya:

Fiziki terapiya: Onurğanın hərəkətini yaxşılaşdırmaq, ağrını azaltmaq və əzələ gücünü artırmaq üçün tətbiq edilən müalicədir. Xüsusilə disk yırtığı, osteoartrit və spondilolistez kimi hallarda faydalıdır.

Reabilitasiya proqramları: Onurğa travmalarında və ya cərrahi əməliyyatlardan sonra xəstənin normal funksiyalarını bərpa etmək məqsədilə tətbiq edilir.

3. Cərrahi Müdaxilə:

Diskektomiya və ya Laminektomiya: Onurğa sinirlərinə təzyiq göstərən disk yırtığı və ya sümük çıxıntılarını aradan qaldırmaq üçün edilən əməliyyatlar.

Onurğa Füzyonu (Spinal Fusion): Hərəkət edən vertebraları birləşdirmək və onurğanın sabitliyini təmin etmək üçün tətbiq edilən əməliyyatdır.

Vertebroplasti və ya Kifoplasti: Osteoporoz nəticəsində yaranan onurğa qırıqlarını müalicə etmək üçün sümük sementi ilə edilən prosedurlardır.

4. Yaşam Tərzi Dəyişiklikləri:

Kilo vermək: Artıq çəki onurğaya əlavə təzyiq göstərə bilər, buna görə də kilo vermək ağrını və təzyiqi azalda bilər.

Düzgün duruş: Duruşun yaxşılaşdırılması və düzgün bədən mövqeyində oturmaq və ya dayanmaq onurğa problemlərinin qarşısını almağa kömək edə bilər.

Nəticə

Onurğa xəstəlikləri, həyat keyfiyyətinə təsir edən və müxtəlif sinir problemlərinə səbəb ola bilən ciddi vəziyyətlərdir. Erkən diaqnoz və müalicə çox vacibdir, çünki müalicəsiz qalarsa bu xəstəliklər hərəkət məhdudiyyəti, xroniki ağrı və digər sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər. Müalicə üsulları xəstəliyin növünə və şiddətinə görə dəyişir, və dərman müalicəsindən cərrahi əməliyyata qədər geniş spektri əhatə edir.