Onurğanın sınıqları və onurğanın qeyri-sabitliyi
📌 Onurğa sınıqları necə baş verir?
SəbəbAçıklama
🚗 Travmalar (qəza, yıxılma)En çox səbəb – yüksəkdən yıxılma, yol qəzası
🦴 OsteoporozYaşlılarda ən yaygın səbəb – zəif sümük quruluşu
🦠 Şişlər və infeksiyalarSümük toxumasını zəiflədir, spontan sınıq yaradır
💣 Patoloji sınıqlarZəif sümükdə minimal təzyiq belə sınığa səbəb olur
📍 Sınıq növləri
Sınıq tipiİzah
🔹 Kompressiya sınığıFəqərə ön tərəfdən yastılanır – əsasən osteoporozla
🔸 Partlayıcı sınıqFəqərə parçalara bölünür, sinir kanalı təzyiq altında qalır
🔺 Flexion-distraction sınığı (Chance sınığı)Ani əyilmə-hərəkətdə (avtomobil qəzası) – arxa strukturlar zədələnir
❌ Transvers proses sınıqlarıƏzələ birləşməli çıxıntılar zədələnir – adətən sabit olur
🚨 Onurğa qeyri-sabitliyi nədir?
Qeyri-sabitlik, onurğanın normal yük daşıma və hərəkət qabiliyyətinin pozulmasıdır. Yəni:
Fəqərələr bir-birinə qeyri-sabit hərəkət edir
Sinirlərə və onurğa beyninə təzyiq arta bilər
Bəzi hallarda xəstə hərəkət etdikcə ağrı artır, hətta iflicə qədər gedə bilər
⚠️ Əlamətlər
SimptomAçıqlama
⚡ Bel, boyun və ya kürək ağrısıHərəkətlə artır
🦵 Ətraflarda uyuşma, zəiflik, karalmaSinir sıxılması nəticəsində
🚷 Hərəkət məhdudluğu və qeyri-sabit hissiXüsusilə əyilərkən və dönərkən
🤕 Təzyiq artdıqca şiddətlənən ağrıHətta dincələndə keçmir
❗ İdrar və nəcis saxlaya bilməməAğır hallarda onurğa beyni zədələnməsi
🧪 Diaqnostika
MüayinəAçıqlama
📸 Rəqəmsal RentgenSümük strukturlarında sınıqları aşkarlayır
🧲 MRTOnurğa beyni, sinir kökləri və yumşaq toxumalar
📟 KT (kompüter tomoqrafiyası)Partlayıcı sınıqlar və sümük detalları üçün əvəzolunmazdır
🔩 Dinamik rentgen (fleksiya/ekstansiya)Qeyri-sabitliyi göstərmək üçün
🩺 Müalicə yolları
1. Konservativ (əməliyyatsız)
🟢 Yüngül sınıqlar və sabit hallar üçün
Kəmər və ya ortez istifadəsi (korsaj, boyunluk)
Yataq istirahəti (3–6 həftə)
Kalsium + D vitamini dəstəyi (osteoporoz varsa)
Fizioterapiya – əzələlərin gücləndirilməsi
2. Cərrahi müdaxilə
🔴 Sinir sıxılması, partlayıcı sınıq, qeyri-sabitlik və iflic riski varsa
Əməliyyatİzah
🔩 Spinal füzyon (vidalı sabitləşdirmə)Fəqərələrə titan vintlər və çubuqlarla sabitlik verilir
🦴 Vertebroplastika / kifoplastikaSınıq fəqərəyə sement yeridilərək dayanıqlıq təmin edilir (osteoporotik sınıqlarda)
⚙️ Dekompresiya əməliyyatıSinir sıxılması varsa kanal genişləndirilir
🧠 Sinir monitorinqi ilə müdaxiləCərrahiyyə zamanı sinirlərin qorunması üçün EMG izləməsi
💡 Əməliyyatdan sonra nə gözlənilir?
Bərpa mərhələsiTədbir
🛏️ İlk həftəİstirahət, hərəkət məhdudiyyəti
🚶 2–4-cü həftələrYüngül gəzintilər, fizioterapevt nəzarəti
🧘♀️ 1–3 ayDuruş korreksiyası, əzələ bərpası məşqləri
✅ 3 aydan sonraNormal fəaliyyətə dönüş (idman və ağır işlər hələ məhdud)
⚖️ Sınıq vs Qeyri-sabitlik – Fərqlər
ÖzəllikSınıqQeyri-sabitlik
BaşlanmaAni travma / osteoporozSınıq sonrası və ya xronik gedişlə
ƏlamətAğrı, şişlik, məhdudluqDönəndə artan ağrı, qeyri-sabitlik hissi
DiaqnostikaKT, MRTFleksiya-ekstansiya rentgen
MüalicəSınıq bərpasıSabitləşdirmə və əzələ bərpası
✅ Nəticə olaraq:
Onurğa sınıqları vaxtında aşkarlanıb müalicə olunmazsa, daimi sinir zədələnməsi və iflic riski yaradır
Qeyri-sabitlik, onurğa funksiyasını pozur və həyat keyfiyyətini aşağı salır
Cərrahiyyə qərarı fərdi olaraq, sümük vəziyyəti, sinir zədələnməsi və yaş faktoru ilə verilir