Birgə bağlarda burkulma və əzilmələr
Burkulmalar və Əzilmələrin Əsas Fərqi
Burkulma: Bir oynağın bağlarının zədələnməsi ilə baş verir. Bu, bağların həddindən artıq gərilməsi və ya yırtılması nəticəsində meydana gəlir. Burkulma ən çox ayaq biləyi, diz, bilək və baş barmaqda baş verir.
Əzilmə: Əzələ və ya tendona zərər dəyir. Bu vəziyyət əzələlərin həddindən artıq uzanması və ya qıvrılması nəticəsində yaranır. Əzilmələr ən çox bel, boyun və ayaqlarda baş verir.
Burkulmaların Səbəbləri
Burkulmalar bağların zədələnməsi ilə nəticələnir və əsasən aşağıdakı səbəblərdən qaynaqlanır:
Ani Hərəkətlər və Dönmələr:
Bir oynağın qeyri-adekvat hərəkəti, yanlış dönmə və ya sürüşmə zamanı ani bir hərəkət bağların gərilməsinə və zədələnməsinə səbəb ola bilər.
Düşmə və Sürüşmə:
Düşmə zamanı bədənin qeyri-düzgün mövqedə yerə dəyərək bir oynağın burkulması baş verə bilər.
İdman Zədələri:
Futbol, basketbol və ya tennis kimi idman növlərində sıçrayış, dönmə və ani dayanmalar ayaq biləklərinin və dizlərin burkulması riskini artırır.
Çətin Hərəkətlər:
Qeyri-düzgün ağırlıq qaldırma və ya qeyri-adi hərəkətlər (məsələn, bir yüklə yerdən qalxmaq) burkulmalara səbəb ola bilər.
Əzilmələrin Səbəbləri
Əzilmələr əzələ və ya tendona zərər verdikdə baş verir və əsas səbəblər bunlardır:
Həddindən Artıq Gərilmə:
Bir əzələ və ya tendonun gərgin vəziyyətdə uzun müddət qaldığı və ya həddindən artıq gücə məruz qaldığı zaman əzilmə baş verə bilər.
Yanlış Hərəkətlər:
İdman zamanı və ya fiziki fəaliyyətlərdə yanlış hərəkətlər əzələlərin zədələnməsinə səbəb ola bilər. Bu zədə bel, çiyin, boyun və qollarda daha çox müşahidə edilir.
Əzələ Yüklənməsi:
Uzun müddətli və ya həddindən artıq gərgin fiziki fəaliyyət əzələlərə və ya tendonlara zərər verə bilər. Bu, xüsusilə məşq etməyən insanlarda daha çox baş verir.
Burkulma və Əzilmələrin Dərəcələri
Bu zədələr müxtəlif şiddətlərdə baş verə bilər və ümumiyyətlə üç dərəcədə təsnif edilir:
I Dərəcə (Yüngül):
Burkulmalarda bağlar və əzələlər az miqdarda gərilir və ya zədələnir. Ağrı və şişkinlik minimaldır, hərəkət məhdudiyyəti çox az olur.
II Dərəcə (Orta):
Bağlar qismən yırtılmış ola bilər. Ağrı daha şiddətlidir, şişkinlik, göyərmə və hərəkət məhdudiyyəti müşahidə olunur. Əzilmələrdə isə əzələ və ya tendon zədələnməsi daha aydın olur.
III Dərəcə (Ağır):
Bağların tam yırtılması və ya əzələ və ya tendona ciddi zədələnmələr baş verir. Şiddətli ağrı, şişkinlik, göyərmə və tam hərəkətsizlik meydana gəlir. Bu hallarda cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.
Burkulma və Əzilmələrin Müalicəsi
Burkulma və əzilmələrin müalicəsi zədənin şiddətinə bağlı olaraq dəyişir. Yüngül hallarda evdə konservativ müalicə kifayət edə bilər, ağır hallarda isə cərrahi müdaxilə lazım ola bilər. Əsas müalicə üsulları bunlardır:
1. Konservativ Müalicə (R.I.C.E Metodu)
R (Rest - İstirahət):
Zədələnmiş bölgəni istirahət etdirmək və hərəkətdən uzaq tutmaq lazımdır. Oynaq və əzələlərə daha çox zərər verməmək üçün zədəli bölgə qorunmalıdır.
I (Ice - Buz):
Buz tətbiqi şişkinliyi və ağrını azaltmağa kömək edir. Buzu bir dəsmala bükərək zədələnmiş bölgəyə 15-20 dəqiqə ərzində tətbiq etmək məsləhətdir.
C (Compression - Kompressiya):
Kompressiya bağları zədələnmiş bölgəni dəstəkləyir və şişkinliyin azalmasına kömək edir. Elastik sarğılar istifadə edilə bilər.
E (Elevation - Qaldırma):
Zədələnmiş bölgəni ürək səviyyəsindən yuxarıda saxlamaq şişkinliyi azaltmağa kömək edir.
2. Ağrıkəsicilər və İltihab Azaldıcı Dərmanlar
Nonsteroid antiinflamatuar dərmanlar (NSAİD), ağrını və iltihabı azaltmaq üçün istifadə edilə bilər. İbuprofen və ya naproksen kimi dərmanlar şişkinliyi azaldır.
3. Fiziki Terapiya
Fiziki terapiya əzələləri gücləndirmək, hərəkətliliyi bərpa etmək və zədədən sonra tam sağalmağı təmin etmək üçün istifadə edilir. Xüsusi məşqlər və hərəkət proqramları hərəkət qabiliyyətini artırmağa kömək edir.
4. Cərrahi Müdaxilə
Ağır burkulmalar və ya tam bağ yırtılmaları cərrahi müdaxilə tələb edə bilər. Bağların təmiri və ya əzələ rekonstruksiyası əməliyyatı lazım ola bilər.
Burkulma və Əzilmələrin Qarşısının Alınması
Bu zədələrin qarşısını almaq üçün bəzi tədbirlər görülə bilər:
İsinmə və Soyuma:
İdman və fiziki fəaliyyətlərdən əvvəl isinmə məşqləri etmək əzələləri və bağları zədələrdən qoruyar.
Düzgün İdman Texnikalarından İstifadə:
İdman zamanı düzgün texnika və formadan istifadə etmək vacibdir. Bu, zədələnmə riskini azaldır.
Əzələ Gücləndirici Məşqlər:
Əzələləri gücləndirən məşqlər oynaqlara əlavə dəstək verir və bağların zədələnmə riskini azaldır.
Qoruyucu Avadanlıqlar:
İdman zamanı qoruyucu avadanlıqlardan (məsələn, dizliklər, biləkliklər) istifadə etmək zədələrdən qorunmağa kömək edir.
Nəticə
Burkulma və əzilmələr bağlar, əzələlər və tendonların zədələnmələri ilə nəticələnir və erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə sağala bilər. Profilaktik tədbirlər bu zədələrin qarşısını almağa və oynaqların və əzələlərin sağlamlığını qorumağa kömək edir.