Orta qulağın iltihabı (otitis media)

Otitis Medianın Növləri

Otitis medianın bir neçə növü mövcuddur, hər biri fərqli şəkildə inkişaf edir və müalicə tələb edir:

1. Akut otitis media (AOM)

Nədir?: Akut otitis media, orta qulağın qəfil iltihabı və infeksiyası ilə meydana gəlir. Bu növ infeksiya adətən ani olaraq baş verir və kəskin simptomlarla müşayiət olunur.

Səbəbi: Bakterial və ya viral infeksiyalar AOM-un əsas səbəbidir. Burun və boğazdakı infeksiyalar (məsələn, soyuqdəymə, qrip) Eustach borusu vasitəsilə orta qulağa yayıla bilər.

Simptomlar:

Qulaqda ağrı (xüsusilə yatan zaman)

Qulaqdan axıntı

Eşitmədə azalma

Qızdırma

Uşaqlarda narahatlıq və ağlama

Müalicə: Əksər hallarda AOM öz-özünə keçə bilər. Lakin bakterial infeksiyalardan şübhələnildikdə antibiotiklər təyin edilir. Ağrını yüngülləşdirmək üçün ağrıkəsicilər də istifadə edilə bilər.

2. Effuziyalı otitis media (EOM)

Nədir?: Effuziyalı otitis media, orta qulaqda mayenin yığılması ilə xarakterizə olunur. Bu növ otitis mediada iltihab olmaya bilər, lakin mayenin yığılması eşitmədə problemlərə səbəb ola bilər.

Səbəbi: AOM-dan sonra orta qulaqda mayenin qalması və ya Eustach borusunun düzgün işləməməsi nəticəsində meydana gələ bilər.

Simptomlar:

Eşitmədə azalma və ya zəif eşitmə

Qulaqda doluluq hissi

Ağrı olmadan narahatlıq

Müalicə: EOM tez-tez öz-özünə həll ola bilər. Lakin bəzən maye uzun müddət qala bilər və bu zaman tibbi müdaxilə tələb oluna bilər. Əgər maye çox uzun müddət qalırsa, qulağa ventilyasiya borusu yerləşdirmək üçün cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.

3. Kronik otitis media

Nədir?: Kronik otitis media uzun müddət davam edən və təkrarlanan infeksiyalarla müşayiət olunan bir vəziyyətdir. Orta qulaqda mayenin uzun müddət qalması və qulaq pərdəsinin zədələnməsi bu vəziyyətə səbəb ola bilər.

Səbəbi: Eustach borusunun uzunmüddətli tıxanması, təkrarlanan infeksiyalar və qulaq pərdəsində yaranan deşilmələr (perforasiya) kronik otitis media yarada bilər.

Simptomlar:

Qulaqdan davamlı axıntı

Eşitmə itkisi

Qulaq pərdəsində zədələnmə

Yüngül ağrı

Müalicə: Kronik otitis media üçün antibiotiklər və bəzən cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. Qulaq pərdəsində yaranan zədələri düzəltmək üçün cərrahiyyə lazım ola bilər.

Otitis Medianın Səbəbləri

Orta qulaq infeksiyalarının səbəbləri müxtəlif ola bilər, lakin ən geniş yayılmış səbəblər bunlardır:

Bakterial və viral infeksiyalar: Soyuqdəymə, qrip və ya digər tənəffüs yolu infeksiyaları Eustach borusuna təsir edərək orta qulağa infeksiya yayılmasına səbəb ola bilər. Bakteriyalar arasında Streptococcus pneumoniae və Haemophilus influenzae bu infeksiyaların əsas səbəbkarlarındandır.

Eustach borusunun tıxanması: Eustach borusu burun, boğaz və orta qulaq arasında əlaqə yaradır. Bu boru düzgün işləmədikdə və ya tıxandıqda orta qulaqda maye yığılır və bu da infeksiya riskini artırır.

Allergiyalar: Allergik rinit Eustach borusunun iltihabına səbəb olaraq otitis media riskini artırır.

Ailədə otitis media tarixi: Genetik meyillik otitis medianın yaranma riskini artıran amillərdən biridir.

Otitis Medianın Risk Faktorları

Orta qulaq infeksiyalarına səbəb ola biləcək bəzi risk faktorları mövcuddur:

Uşaqlar: Uşaqların Eustach boruları böyüklərə nisbətən daha qısa və düz olduğundan infeksiyaya daha çox meyllidirlər. Həmçinin, uşaqların immun sistemi tam inkişaf etmədiyi üçün infeksiyalara daha həssasdırlar.

Soyuq fəsillər: Soyuq havalarda tənəffüs yolu infeksiyaları daha çox yayılır və bu da otitis medianın inkişafına şərait yaradır.

Allergiyalar: Allergik rinit və digər allergiyalar Eustach borusunu təsir edərək otitis media riskini artırır.

Siqaret tüstüsü: Pasif siqaret tüstüsünə məruz qalmaq tənəffüs yollarının və qulaqların iltihablanmasına səbəb ola bilər.

Ana südü ilə qidalanmamaq: Ana südü ilə qidalanmayan körpələrdə otitis media riski daha yüksək ola bilər. Ana südü uşağın immun sistemini gücləndirir.

Otitis Medianın Diaqnozu

Otitis medianın diaqnozu adətən qulaq müayinəsi və simptomlara əsaslanaraq qoyulur. Həkimlər diaqnoz qoymaq üçün aşağıdakı üsullardan istifadə edə bilərlər:

Otoskopiya: Həkim otoskop adlı bir alətlə qulaq kanalına baxaraq qulaq pərdəsini və orta qulağı qiymətləndirir. İltihab, qızartı və ya qulaq pərdəsində şişkinlik diaqnozun göstəricisi ola bilər.

Timpanometriya: Bu test vasitəsilə qulaq pərdəsinin hərəkətliliyi qiymətləndirilir. Orta qulaqda maye yığılması qulaq pərdəsinin hərəkətini məhdudlaşdıra bilər.

Havayolu keçiriciliyi testi: Eşitmədə problemlərin olub-olmadığını müəyyən etmək üçün istifadə edilə bilər.

Otitis Medianın Müalicəsi

Otitis medianın müalicəsi infeksiyanın növünə və şiddətinə görə dəyişir. Aşağıda müalicə metodları verilmişdir:

1. Viral infeksiyaların müalicəsi

Simptomatik müalicə: Viral otitis media adətən öz-özünə sağalır. Bu halda ağrını və qızdırmanı azaltmaq üçün ağrıkəsicilər (ibuprofen, parasetamol) istifadə edilə bilər.

Bol maye qəbulu: Xüsusilə uşaqlar üçün bol maye qəbulu vacibdir.

2. Bakterial infeksiyaların müalicəsi

Antibiotiklər: Bakterial infeksiyalar üçün antibiotiklər təyin oluna bilər. Xüsusilə kiçik uşaqlar və şiddətli simptomları olan böyüklər üçün antibiotiklərlə müalicə lazım ola bilər. Antibiotik müalicəsi adətən 7-10 gün davam edir.

3. Cərrahi müdaxilə

Myringotomiya və ventilyasiya boruları: Kronik otitis media və ya təkrarlanan infeksiyalarda qulaq pərdəsinə kiçik bir dəlik açılır və mayenin çıxması üçün ventilyasiya borusu yerləşdirilir. Bu borular orta qulaqda mayenin yığılmasının qarşısını alır və infeksiyanın təkrarlanma ehtimalını azaldır.

Adenoidlərin çıxarılması: Uşaqlarda təkrarlanan otitis media hallarında burun-udlaqda yerləşən adenoid toxuması çıxarıla bilər.

Otitis Medianın Profilaktikası

Otitis medianın qarşısını almaq üçün bəzi tədbirlər görülə bilər:

Uşaqları pasif siqaret tüstüsündən qorumaq: Siqaret tüstüsü uşaqlarda tənəffüs yollarına və qulaqlara zərər verə bilər.

Ana südü ilə qidalanma: Körpələri ana südü ilə qidalandırmaq onların immun sistemini gücləndirərək infeksiyaların qarşısını ala bilər.

Əl gigiyenasına riayət etmək: Uşaqları və özünüzü tənəffüs yolu infeksiyalarından qorumaq üçün əlləri tez-tez yumaq vacibdir.

Allergiyaların idarə edilməsi: Allergik riniti olan uşaqlarda allergiyanın müalicəsi otitis media riskini azalda bilər.

Nəticə

Otitis media (orta qulağın iltihabı), xüsusilə uşaqlarda geniş yayılmış və narahatlıq yaradan bir xəstəlikdir. Əksər hallarda bu infeksiyalar öz-özünə sağalır, lakin bəzi hallarda antibiotiklər və ya cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə otitis medianın ağırlaşmalarının qarşısını almağa kömək edir. Profilaktik tədbirlərə riayət edərək infeksiya riskini azaltmaq mümkündür.