Sümük iltihabları
Sümük iltihabının səbəbləri:
Osteomielitin səbəbi adətən sümüyə daxil olan mikroorqanizmlərdir. Ən çox rast gəlinən patogenlər bakteriyalar, xüsusilə də Staphylococcus aureus bakteriyasıdır. Sümük iltihabının yaranmasına səbəb olan başlıca yollar aşağıdakılardır:
1. Bakterial infeksiya:
Sümük iltihabına ən çox bakteriyalar səbəb olur. Xüsusilə Staphylococcus aureus bakteriyası osteomielitin ən çox rast gəlinən səbəbidir. Bu bakteriyalar qan dövranı vasitəsilə sümüyə çataraq orada infeksiyaya səbəb ola bilər.
2. Travmalar və cərrahi müdaxilələr:
Sümük qırılması, açıq yaralar və ya sümük əməliyyatları nəticəsində sümüyə bakteriyaların birbaşa girməsi sümük infeksiyasına səbəb ola bilər. Bu vəziyyət travma sonrası və ya cərrahi müdaxilədən sonra yaranan osteomielit kimi tanınır.
3. Qan yolu ilə yayılma (hematogen osteomielit):
Bakteriyalar bədəndəki başqa bir infeksiyadan qan vasitəsilə sümüyə yayıla bilər. Məsələn, bədəndə mövcud olan sidik yolları infeksiyası, dəri infeksiyaları və ya tənəffüs yolları infeksiyaları bakteriyaların qan axını vasitəsilə sümüyə çatmasına səbəb ola bilər.
4. Yara infeksiyaları:
Yaralar, xüsusilə dərin və uzun müddət sağalmayan yaralar, sümüyə infeksiya yoluxmasına səbəb ola bilər. Diabetli xəstələrdə diabetik ayaq yaraları və ya yataq yaraları (dekubitus yaraları) sümük iltihabına səbəb ola biləcək risklər arasındadır.
5. Protezlər və ortopedik cihazlar:
Sümüyə qoyulmuş ortopedik implantlar və ya protezlər infeksiyaya səbəb ola bilər. Bu infeksiyalar adətən cərrahiyyə sonrası əmələ gəlir və protez infeksiyası olaraq tanınır.
Sümük iltihabının növləri:
Osteomielit müxtəlif formalarda baş verə bilər və xəstəliyin növü infeksiyanın yerinə, yoluxma yoluna və davametmə müddətinə görə dəyişə bilər. Əsas növləri aşağıdakılardır:
1. Akut osteomielit:
Akut osteomielit birdən-birə başlayan, şiddətli simptomlarla müşayiət olunan və qısa müddətli olan sümük infeksiyasıdır. Bu vəziyyətdə infeksiya çox sürətlə yayılır və dərhal müalicə tələb edir.
Simptomlar: Şiddətli sümük ağrısı, qızdırma, şişkinlik və infeksiyanın olduğu nahiyədə qızartı.
2. Xroniki osteomielit:
Xroniki osteomielit uzun müddət davam edən və sümükdə qalıcı zədələnməyə səbəb ola bilən sümük infeksiyasıdır. Xroniki osteomielit adətən sümüyün içərisindəki infeksiyanın tam sağalmadığı hallarda meydana gəlir və təkrar epizodlarla baş verə bilər.
Simptomlar: Yüngül, lakin davamlı sümük ağrısı, yaralardan irin axması, qızdırma və yorğunluq.
3. Hematogen osteomielit:
Hematogen osteomielit bakteriyaların qan dövranı vasitəsilə sümüyə yayılması nəticəsində yaranır. Bu forma daha çox uşaqlarda müşahidə olunur və ən çox uzun sümüklərdə (femur, tibia) meydana gəlir.
Simptomlar: Qızdırma, sümük ağrısı, şişkinlik və uşaqlarda hərəkət məhdudiyyəti.
4. Vertebral osteomielit:
Vertebral osteomielit, onurğa sütunundakı sümüklərin (onurğa fəqərələrinin) infeksiyasıdır. Bu vəziyyət nadir olsa da, yaşlı insanlarda və ya immun sistemi zəif olan şəxslərdə rast gəlinir.
Simptomlar: Onurğada ağrı, hərəkət məhdudiyyəti, qızdırma və halsızlıq.
Sümük iltihabının simptomları:
Osteomielitin simptomları xəstəliyin növünə, infeksiyanın yerinə və şiddətinə bağlı olaraq dəyişə bilər. Əsas simptomlar aşağıdakılardır:
Sümük ağrısı:
İnfeksiyanın olduğu sümüklərdə şiddətli və davamlı ağrı hiss edilir. Ağrı infeksiya irəlilədikcə daha da artar və hərəkət zamanı daha çox hiss olunar.
Şişkinlik və qızartı:
İnfeksiyalı sümük ətrafında şişkinlik, qızartı və iltihab müşahidə oluna bilər. Sümük üzərindəki dəri isti və həssas ola bilər.
Yüksək hərarət (qızdırma):
Akut osteomielitdə qızdırma çox yaygındır. Bakterial infeksiya bədəndə ümumi iltihabi reaksiyaya səbəb olduğu üçün qızdırma müşahidə edilə bilər.