Sümük iltihabları
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Sümük İltihabı (Osteomielit) Nədir?
Sümük iltihabı və ya tibbi adı ilə osteomielit, sümük toxumasının müxtəlif mikroorqanizmlər tərəfindən yoluxması nəticəsində yaranan ciddi bir infeksiyadır. Bu xəstəliyin əsas törədiciləri bakteriyalar, xüsusilə də Staphylococcus aureus adlı patogenlərdir. İnfeksiyanın sümüyə çatması və orada iltihab yaratması müxtəlif yollarla baş verə bilər.
Sümük İltihabının Yaranma Səbəbləri
Osteomielitin inkişaf etməsinə səbəb olan başlıca amillər infeksiyanın sümük toxumasına daxil olma yolundan asılıdır. Bu yollar aşağıdakı kimi təsnif edilir:
- Bakterial İnfeksiyalar: Sümük iltihabının ən geniş yayılmış səbəbi bakteriyalardır. Staphylococcus aureus bakteriyası qan dövranı vasitəsilə sümüyə çataraq infeksiya ocağı yaradır.
- Travmalar və Cərrahi Müdaxilələr: Sümük qırılması, açıq yaralar və ya ortopedik əməliyyatlar zamanı bakteriyaların birbaşa sümüyə daxil olması nəticəsində yaranır. Bu, travma sonrası osteomielit kimi tanınır.
- Qan Yolu ilə Yayılma (Hematogen): Bədənin digər nahiyələrindəki (sidik yolları, dəri və ya tənəffüs yolları) infeksiyalar qan axını ilə sümüyə keçə bilər.
- Yara İnfeksiyaları: Xüsusilə diabetli xəstələrdə rast gəlinən diabetik ayaq yaraları və ya uzun müddət yataq xəstəsi olanlarda yaranan dekubitus yaraları sümük iltihabı riskini artırır.
- Protezlər və Ortopedik Cihazlar: Sümüyə yerləşdirilən implantlar və ya protezlər əməliyyatdan sonra infeksiya mənbəyinə çevrilə bilər.
Osteomielitin Növləri
Sümük iltihabı infeksiyanın yerinə, yoluxma üsuluna və xəstəliyin davametmə müddətinə görə dörd əsas növə ayrılır:
1. Akut Osteomielit
Birdən-birə başlayan və şiddətli simptomlarla özünü göstərən qısamüddətli infeksiyadır. İnfeksiya sürətlə yayıldığı üçün təxirəsalınmaz müalicə tələb edir. Əsas əlamətləri şiddətli ağrı, qızdırma və nahiyədə qızartıdır.
2. Xroniki Osteomielit
İnfeksiyanın tam sağalmadığı hallarda yaranan və uzun müddət davam edən formadır. Sümükdə qalıcı zədələnməyə səbəb ola bilər. Simptomları arasında davamlı sümük ağrısı, yaralardan irin gəlməsi və yorğunluq yer alır.
3. Hematogen Osteomielit
Bakteriyaların qan vasitəsilə sümüyə yayılmasıdır. Bu növə daha çox uşaqlarda rast gəlinir və adətən femur (bud) və tibia (qamış) kimi uzun sümükləri zədələyir. Hərəkət məhdudiyyəti və şişkinliklə müşahidə olunur.
4. Vertebral Osteomielit
Onurğa sütunundakı fəqərələrin infeksiyasıdır. Nadir rast gəlinsə də, yaşlılarda və immun sistemi zəif olan şəxslərdə görülür. Onurğada kəskin ağrı və halsızlıq ən bariz əlamətləridir.
Sümük İltihabının Əsas Simptomları
Osteomielitin klinik mənzərəsi infeksiyanın şiddətinə görə dəyişsə də, ən çox rast gəlinən simptomlar aşağıdakı cədvəldə ümumiləşdirilmişdir:
| Simptom | Təsviri |
|---|---|
| Sümük Ağrısı | İnfeksiya nahiyəsində şiddətli və hərəkət zamanı artan davamlı ağrı. |
| Şişkinlik və Qızartı | İltihablı sümük üzərindəki dərinin isti, həssas, qırmızı və şişkin olması. |
| Yüksək Hərarət | Xüsusilə akut mərhələdə bədənin iltihaba verdiyi ümumi reaksiya (qızdırma). |
Sümük iltihabı ciddi fəsadlara yol aça biləcəyi üçün bu simptomlar müşahidə edildikdə mütəxəssis həkimə müraciət edilməsi zəruridir.
