Osteoporoza vahid yanaşma
🔹 Osteoporoz nədir?
Osteoporoz – sümüklərin sıxlığının və elastikliyinin azalması ilə xarakterizə olunan, sümükləri kövrək və sınmağa meyilli edən xroniki metabolik bir xəstəlikdir. Əsasən yaşlı qadınlarda və menopoz sonrası dövrdə yaygındır, lakin kişilərdə və gənclərdə də görülə bilər.
🔹 Vahid yanaşmanın əsas elementləri
1. Risk faktorlarının qiymətləndirilməsi
Yaş (xüsusilə > 65 yaş)
Menopoz sonrası qadınlar
Ailə anamnezi (ana və ya bacıda sınıq keçmişi)
Az bədən çəkisi və zəif bədən quruluşu
Siqaret və alkoqol istifadəsi
Fiziki passivlik
Kalsium və D vitamini çatışmazlığı
Kortikosteroid istifadəsi (məsələn, prednizolon)
Xroniki xəstəliklər (revmatoid artrit, böyrək xəstəlikləri, hipertiroidizm)
➡ Bu faktorlara əsasən FRAX skoru ilə 10 illik sınıq riski təyin oluna bilər.
2. Diaqnostika
Sümük mineral sıxlığının ölçülməsi (DEXA test) – ən əsas diaqnostik üsuldur.
T-score:
Normal: ≥ -1
Osteopeniya: -1 ilə -2.5 arası
Osteoporoz: ≤ -2.5
Qan analizləri:
Kalsium, fosfor, D vitamini
PTH (paratiroid hormonu)
Qara ciyər və böyrək funksiyası
Tiroid testləri
3. Dərman müalicəsi
Müalicə fərdi riskə və sümük sıxlığına əsasən planlaşdırılır.
Əsas dərman qrupları:
Bifosfonatlar (alendronat, risedronat) – sümük rezorbsiyasını azaldır
Denosumab – osteoklast aktivliyini bloklayan antikor
Raloksifen – estrogen reseptor modulyatoru (qadınlarda)
Teriparatid – anabolik (sümük qurucusu) hormon
Hormonal terapiya (seçilmiş menopoz sonrası qadınlar üçün)
4. Qidalanma və həyat tərzi dəyişiklikləri
✅ Kalsium:
Gündəlik ehtiyac: 1000–1200 mg
Süd, qatıq, pendir, badam, yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər
✅ D vitamini:
Gündəlik ehtiyac: 800–1000 IU
Günəş işığı, yumurta sarısı, balıq yağı, əlavələr
✅ Zülal:
Sümük kütləsinin qorunması üçün vacibdir
✅ Fiziki aktivlik:
Çəki daşıyan məşqlər (gəzinti, yüngül qaçış, pilates)
Tarazlıq məşqləri (yıxılma riskini azaltmaq üçün)
🚫 Siqaret və alkoqol istifadəsi sümük itkisinin artmasına səbəb olur
5. Fizioterapiya və Reabilitasiya
Sümük möhkəmlənməsi və tarazlıq üçün xüsusi proqramlar
Əzələ gücləndirmə
Refleks və koordinasiya təlimləri
Ev mühitində təhlükəsizlik tədbirləri (yıxılmaların qarşısı üçün)
6. Qarşısının alınması strategiyaları
Menopoz dövründən etibarən sümük sağlamlığının müntəzəm izlənməsi
Risk faktorları olan insanlar üçün erkən skrininq və müdaxilə
Dərman və hormon istifadəsinə diqqət
Ailə həkimi, revmatoloq, endokrinoloq və fizioterapevtin birgə çalışması
🔹 Nəticə
Osteoporoza vahid yanaşma, sadəcə sümüyü möhkəmləndirməklə bitmir – bu yanaşma fiziki, psixoloji və sosial aspektləri də əhatə edir. Ən uğurlu nəticə, pasiyentin də fəal iştirakı, mütəxəssislərarası koordinasiya və davamlı təqib ilə əldə edilir.