Özünə zərər
Özünə zərərin ümumi formaları
Bıçaq və ya kəskin əşyalarla dərini kəsmək və ya cızmaq.
Bədənə zərbə vurmaq və ya divara başla vurmaq.
Dırnaqlarla dərini dırmalamaq.
Yanıq və ya soyuqla bədənə zərər vermək (məsələn, siqaretlə yandırmaq).
Saç yolmaq və ya dırnaq yemək kimi zərərverici vərdişlər.
Özünə zərərin psixoloji səbəbləri
Duyğusal boşalma ehtiyacı: Fərd özünü ifadə etməkdə çətinlik çəkir və emosional ağrını fiziki ağrıya çevirməklə rahatlıq tapmağa çalışır.
Stress və anksiyete: Yüksək dərəcədə narahatlıq, gərginlik və ya depressiya vəziyyətləri.
Travma və ya zorakılıq keçmişi: Fiziki və ya emosional travmalar, uşaq ikən yaşanan istismar halları.
Özünü cəzalandırma ehtiyacı: Özünü dəyərsiz hiss edən fərdlərdə özünü cəzalandırma davranışı formalaşa bilər.
Təklik və anlaşılmamaq hissi.
Özünə zərərin riskləri
Fiziki yaralanmalar və infeksiyalar.
Daimi izlərin və bədən zədələrinin qalması.
Psixoloji vəziyyətin ağırlaşması (depressiya, TSSB və ya anksiyete artışı).
Uzunmüddətli emosional və sosial təcrid.
Özünə zərərin siqnallarını necə tanımaq olar?
Gizlədilən yaralar və ya bədən izləri.
Uzunqollu paltarların isti havada belə geyinilməsi.
Tez-tez kədərli, əsəbi və ya gərgin hiss etmək.
“Özümü hiss etmək üçün başqa yolum yoxdur” kimi ifadələr işlətmək.
Özünə zərərlə necə mübarizə aparmaq olar?
1. Emosiyaları alternativ üsullarla ifadə etmək
Rəsm, yazı yazmaq, musiqi dinləmək və ya idman kimi sağlam emosional boşalma yollarını təşviq edin.
2. Dəstəkləyici münasibət qurmaq
Fərdin özünü dinlənilmiş və qəbul edilmiş hiss etməsinə kömək edin.
Tənqid və ya günahlandırma olmadan yanaşın.
3. Peşəkar psixoloji dəstək
Psixoterapiya (xüsusilə Koqnitiv-Davranışçı Terapiya və Dialektik Davranış Terapiyası) ilə özünə zərər davranışları ilə işləmək mümkündür.
4. Narahatlığı tənzimləmə bacarıqlarını inkişaf etdirmək
Fərd stres və güclü duyğularla sağlam yollarla başa çıxma texnikalarını öyrənməlidir.
5. Təcili yardım
Özünə zərər həyati təhlükə yaratdığı hallarda dərhal həkim və ya psixiatra müraciət edilməlidir.
Unutma:
Özünə zərər bir “dəlicə davranış” deyil, kökündə dərin emosional ehtiyac və ağrı yatan bir siqnaldır və yardım almaqla aradan qaldırıla bilər.