Özünə zərər

Özünə Zərər Vermə Hərəkətləri:

Fiziki Özünə Zərər Vermə:

Özünə zərər vermə, bıçaqla kəsilmə, dəriyə yandırıcı maddələr sürtülməsi, yüngül zədələnmələr və ya başqa yollarla bədənə fiziki zərər vurulması ilə özünü göstərə bilər. Bu vəziyyət, insanın güclü emosional ağrını və ya psixoloji təzyiqi yüngülləşdirmək məqsədilə etdikləri bir davranışdır.

Psixoloji Özünə Zərər Vermə:

İnsanlar, psixoloji olaraq özlərinə narsistik təhqirlər, özünə pis danışmaq və ya özlərini təcrid etmək kimi üsullarla zərər verə bilərlər. Bu vəziyyət, özünə dəyər verməmək və ya özünü heç bir sosial əlaqədə olmadan qəbul etmə kimi düşüncələrlə əlaqələndirilir.

Qida Davranışları ilə Özünə Zərər Vermə:

Anoreksiya nervoza, bulimiya nervoza və ya qlütensiz pəhriz kimi pozğunluqlar da bəzən özünə zərər vermə davranışları arasında yer alır. İnsanlar, öz bədənlərini qorumaq və ya daha cazibədar görünmək məqsədilə aşırı pəhriz saxlayır və ya yeməyi qəsdən tərk edirlər.

Özünə Zərər Verməkdəki Səbəblər:

Duygusal Ağrı və Boşluq Hissi:

Özünə zərər vermək, çox vaxt emosional boşluq, hiss edilən təzyiq və ya ağrıdan qaçış məqsədilə edilir. Bir çox insan bu cür hərəkətlərlə, emosional olaraq yaşadıqları ağrıları fiziki ağrıya çevirərək daha asan idarə etməyə çalışır.

Özünə Həsəd və Narsistik Hisslər:

İnsanlar, bəzən özünə inamsızlıq, öz dəyərini az qiymətləndirmək və ya narsistik hisslər ilə özlərinə zərər verirlər. Sosial müqayisələr və düşüncələr onları öz bədənlərini və düşüncələrini mənfi şəkildə qəbul etməyə sürükləyir.

Sosial Təcrid və İzolyasiya:

Tənhalıq və sosial əlaqələrin olmaması, özünə zərər verməyi təşviq edən əsas faktorlardan biridir. İnsanlar bəzən özlərini cəmiyyətdən qəbul edilməyən və ya boş hiss edirlər, buna görə də özlərinə zərər verməyi bir üsul kimi seçirlər.

Düşüncə və Təzyiq ilə Mübarizə:

Özünə zərər vermək, bəzən, müxtəlif stresslərlə və ya təsadüfi zorluqlarla mübarizə etmək üçün bir vasitə olur. İnsanlar, psixoloji travmalar və ya keçmiş travmaların təsiri altında bu kimi davranışlara yönələ bilərlər.

Özünə Zərər Vermənin Psixoloji Təsirləri:

Düşük Özünə Hörmət:

Özünə zərər vermək, insanın özünə olan hörmətini və öz dəyərini azalmasına səbəb ola bilər. Bu, psixoloji olaraq özünü kiçik hiss etməyə və həyatın mənasız olduğunu düşünməyə gətirib çıxara bilər.

Duygusal Düşüş və Depressiya:

Özünə zərər vermə, adətən, depressiya, anksiyete və digər emosional pozğunluqlarla əlaqəlidir. İnsanlar bu davranışlarla öz negativ duyğularını daha yaxşı idarə etməyə çalışır, amma bu vəziyyət ağır psixoloji təsirlərə səbəb olur.

Ağır Sosial İzolasiya:

Özünə zərər vermə, insanların sosial əlaqələrini və gündəlik həyatlarını mənfi təsir edə bilər. Həm də bu davranışın gizli və ya çəkilmə ilə həyata keçirilməsi, daha da təcrid edilməyə və yardım almağa çətinlik yaratmağa səbəb olur.

Özünə Zərər Vermənin Müalicəsi:

Psixoterapiya (Terapik Müdaxilə):

Özünə zərər vermə davranışının müalicəsi üçün psixoterapiya çox önəmlidir. Koqnitiv Davranış Terapiyası (CBT), dialektik davranış terapiyası (DBT) və trauma mərkəzli terapiya özünə zərər vermə davranışlarını idarə etməyə kömək edə bilər.

Dialektik davranış terapiyası (DBT), özünə zərər vermə davranışlarının əsas səbəblərini anlamaq və bu davranışları dəyişdirmək üçün çox təsirli bir üsuldur.

Medikamentoz Müalicə:

Antidepressanlar, anksiyolitiklər və ya stabilizatorlar kimi dərmanlar, özünə zərər vermə ilə əlaqəli olan psixoloji pozğunluqları idarə etməyə kömək edə bilər.

Bu dərmanlar, psixoloji narahatlıq və emosional dalğalanmaları azaldır, buna görə də insanın özünə zərər verməsini asanlaşdıran təzyiqləri azaltmağa kömək edir.

Sosial Dəstək və Ailə Yardımı:

Ailə və dostların dəstəyi, özünə zərər vermə davranışlarını azaltmaqda əhəmiyyətli rol oynayır. Sosial dəstək, özünə zərər vermənin qarşısını almağa kömək edən bir faktordur.

Sosial bacarıqların öyrədilməsi, insanın emosional problemləri paylaşmaq və onlarla daha yaxşı başa çıxmaq üçün mühüm bir vasitədir.

Zehinlilik və Meditasiya:

Zehinlilik (mindfulness) və relaksasiya texnikaları, özünə zərər vermə davranışları ilə başa çıxmaq üçün yaxşı bir yol ola bilər. Bu texnikalar, insanın emosional vəziyyətini idarə etməsinə və stresi azaltmasına kömək edir.

Son Söz:

Özünə zərər vermək ciddi bir psixoloji problemdir və uzun müddət davam edən bu davranış, insanın fiziki və psixoloji sağlamlığını zədələyə bilər. Psixoterapiya, medikamentoz müalicə, sosial dəstək və zehinlilik kimi yanaşmalar özünə zərər vermə davranışlarının qarşısını almağa və insanın həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa kömək edə bilər. Özünə zərər verməyi təkrarlayan insanlar, müalicə almaq üçün mütəxəssislərdən kömək almalıdır.