Pankreasda kütlə
Pankreasda kütlənin mümkün səbəbləri
Pankreasın xərçəng törəmələri:
Adenokarsinoma: Pankreas xərçənglərinin ən yaygın formasıdır və adətən pankreasın baş nahiyəsində yaranır.
Endokrin şişlər: Pankreasın hormon ifraz edən hissəsindən qaynaqlanır. Bunlara insulinoma, glukagonoma və ya gastrinoma daxildir.
Sistitadenokarsinoma: Daha nadir, lakin xoşxassəli və ya bədxassəli forma ala bilən kist şişləri.
Xoşxassəli kütlələr:
Pankreatik kistlər: Maye ilə dolu boşluqlar. Bunlar bəzən heç bir zərər yaratmır, lakin böyüdükcə əlamətlərə səbəb ola bilər.
Pseudokist: Kəskin və ya xroniki pankreatitdən sonra inkişaf edən toxuma qalıqlarından yaranır.
Pankreatit (iltihab):
Xroniki pankreatit səbəbindən pankreas toxumasında sərtləşmə və ya böyümə baş verə bilər ki, bu da kütlə kimi hiss olunur.
Kalsifikasiyalar: İltihab səbəbindən pankreas toxumasında sərt, kütləvari strukturlar yarana bilər.
Pankreas absesi: İnfeksiya nəticəsində yaranan irinlə dolu kütlə.
Metastatik şişlər: Pankreas xaricindəki bir şişdən (məsələn, ağciyər və ya süd vəzi xərçəngi) pankreasa yayılan xərçəng hüceyrələri.
Pankreasda kütlənin simptomları
Qarının yuxarı hissəsində ağrı (bəzən bel nahiyəsinə yayılan).
Həzm problemləri (iştahasızlıq, həzmsizlik, arıqlama).
Sarılıq: Dərinin və göz ağlarının saralması (xüsusilə pankreas başında kütlə varsa).
Qusma və ürəkbulanma.
Qarında şişkinlik və ya kütlə hissi.
Nəcis və sidikdə rəng dəyişiklikləri (tünd sidik, açıq rəngli nəcis).
Diaqnostika
Pankreasda kütlənin diaqnozu dəqiq təsdiqlənməsi üçün müxtəlif görüntüləmə və laborator analizlər tələb olunur:
Görüntüləmə üsulları:
Ultrasəs: Kütlənin mövcudluğunu müəyyənləşdirmək üçün ilkin üsuldur.
KT (Kompyuter Tomoqrafiyası): Kütlənin ölçüsü, yerləşməsi və xüsusiyyətlərini təyin edir.
MRİ (Maqnit Rezonans Görüntüləmə): Yumşaq toxuma strukturlarını daha ətraflı göstərir.
Endoskopik ultrasəs: Kütlənin biopsiya ilə birgə müayinəsi üçün effektivdir.
Laborator analizlər:
CA 19-9: Xərçəng törəmələrinin aşkarlanmasında istifadə olunan bir marker.
Amilaza və lipaza: Pankreatit və ya digər iltihabi prosesləri göstərən fermentlər.
Biopsiya: Kütlənin xoşxassəli və ya bədxassəli olduğunu təsdiqləmək üçün toxuma nümunəsinin götürülməsi.
Müalicə yanaşmaları
Pankreasda kütlənin müalicəsi səbəbindən və xəstənin ümumi vəziyyətindən asılıdır:
Xoşxassəli kütlələr:
Kiçik və simptom verməyənlər izlənilə bilər.
Böyük və ya simptomatik olanlar cərrahi yolla çıxarılır.
Pankreatik kistlər və pseudokistlər:
Pseudokistlər drenaj edilir.
Cərrahi müdaxilə kist böyüyürsə və ya xərçəng riski varsa aparılır.
Xərçəng törəmələri:
Cərrahiyyə: Whipple əməliyyatı (pankreasın baş nahiyəsində törəmə varsa).
Kimyaterapiya və radiasiya terapiyası: Əməliyyat edilə bilməyən hallarda.
Hormon müalicəsi: Endokrin şişlər üçün.
Pankreatit: Əsas səbəbin aradan qaldırılması, pəhriz dəyişiklikləri və ya dərman müalicəsi ilə müalicə edilir.
Proqnoz və izləmə
Proqnoz kütlənin növündən və erkən aşkarlanmasından asılıdır.
Xərçəng halında erkən diaqnoz və müalicə xəstənin sağ qalma müddətini artırır.
Xoşxassəli kütlələr adətən yaxşı proqnoza malikdir.
Hər hansı şübhəli əlamət zamanı həkimə müraciət etmək vacibdir. Erkən diaqnoz xəstəliyin müalicə imkanlarını artırır.