Piy vəzi (Lipoma)
Lipomanın Xüsusiyyətləri
Yumşaq və elastik:
Dəri altında asanlıqla hərəkət edən, yumşaq bir kütlə kimi hiss olunur.
Ağrısız:
Çox vaxt ağrıya səbəb olmur, lakin ətrafdakı sinirlərə təzyiq göstərərsə, narahatlıq yarada bilər.
Yavaş böyümə:
Lipomalar adətən yavaş böyüyür və bədənin müxtəlif yerlərində inkişaf edə bilər.
Böyük və ya kiçik ölçü:
Ölçüləri bir neçə millimetrdən 10 santimetr və daha çox ola bilər.
Bədən bölgələri:
Ən çox boyun, çiyin, bel, qollar, bud və qarın bölgəsində rast gəlinir.
Lipomanın Səbəbləri
Lipomanın dəqiq səbəbi məlum deyil, lakin bəzi faktorlar onun yaranmasını təşviq edə bilər:
Genetik meyillilik:
Ailədə lipoma tarixi varsa, risk daha yüksəkdir.
Travma:
Dərinin və ya yumşaq toxumaların zədələnməsi lipomanın yaranmasını tətikləyə bilər.
Yaş:
Adətən 40-60 yaş arası insanlarda daha çox rast gəlinir.
Metabolik xəstəliklər:
Rəngli hüceyrələrin (yağ toxuması hüceyrələrinin) inkişafı ilə əlaqəli ola bilər.
Nadir genetik xəstəliklər:
Məsələn, Madelung xəstəliyi və ya Lipomatoz.
Lipomanın Əlamətləri
Görünən və ya hiss olunan kütlə:
Yumşaq, yavaş böyüyən və ağrısız bir qabarıqlıq.
Narahatlıq və ya ağrı:
Əgər lipoma sinirlərə və ya əzələ toxumasına təzyiq göstərirsə, ağrı və ya narahatlıq hissi yarada bilər.
Kozmetik narahatlıq:
Xüsusilə üz, boyun və ya görünən digər yerlərdə olduqda estetik problemlərə səbəb ola bilər.
Lipomanın Diaqnozu
Lipomanın diaqnozu adətən fiziki müayinə ilə qoyulur. Lazım olduqda əlavə testlər tələb oluna bilər:
Fiziki müayinə:
Həkim lipomanın ölçüsü, forması və hərəkətliliyini qiymətləndirir.
Görüntüləmə müayinələri:
Ultrasonoqrafiya: Kütlənin piy toxumasından ibarət olduğunu təsdiqləyir.
Maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT): Daha dəqiq görüntü təmin edir.
Kompyuter tomoqrafiyası (KT): Xüsusilə şübhəli hallarda istifadə edilir.
Biopsiya:
Lipomanın xərçəngli olmadığını təsdiqləmək üçün kiçik bir toxuma nümunəsi götürülə bilər.
Lipomanın Müalicəsi
Lipomalar adətən müalicə tələb etmir, xüsusilə də ağrısız və kiçik ölçüdə olduqda. Lakin bəzi hallarda müdaxilə lazım ola bilər:
1. Cərrahi müdaxilə:
Lipoma ağrı yaradırsa, sürətlə böyüyürsə və ya kosmetik narahatlığa səbəb olursa, cərrahi yolla çıxarıla bilər.
Əməliyyat yerli anesteziya ilə həyata keçirilir və adətən sadə bir prosedurdur.
2. Liposaksiya (yağ sorulması):
Daha az invaziv bir metod olub lipomanın içindəki yağ toxumasını çıxarmaq üçün istifadə edilir.
3. İltihab əleyhinə müalicə:
Lipoma ətrafında iltihab yaranarsa, dərmanlar istifadə edilə bilər.
Lipomanın Fəsadları
Lipomalar çox vaxt zərərsiz olsa da, nadir hallarda aşağıdakı fəsadlar meydana çıxa bilər:
Xərçəngə çevrilmə:
Çox nadir hallarda lipoma liposarkoma adlanan xərçəngli forma keçə bilər. Bu, sürətli böyümə, sərtlik və ağrı ilə müşahidə olunur.
Sinir zədələnməsi:
Lipoma sinirə təzyiq göstərərsə, uyuşma və ya ağrı yarada bilər.
Evdə Tədbirlər və Təqib
Narahatlıq yoxdursa: Lipoma kiçikdirsə və narahatlıq yaratmırsa, sadəcə izlənməsi kifayətdir.
Dəyişikliklərə diqqət yetirin:
Ölçüsündə, formasında və ya ağrı səviyyəsində dəyişikliklər müşahidə edildikdə həkimə müraciət edin.
Sağlam həyat tərzi:
Balanslı qidalanma və müntəzəm fiziki aktivlik ümumi sağlamlığı dəstəkləyir.
Hansı Hallarda Həkimə Müraciət Etmək Lazımdır?
Lipoma sürətlə böyüyürsə.
Kütlə sərt və hərəkətsizdirsə.
Lipoma ağrı və ya narahatlıq yaradırsa.
Dəridə infeksiya və ya qızartı müşahidə olunursa.
Lipomalar adətən təhlükəsizdir və sadəcə izləmə tələb edir. Lakin hər hansı dəyişiklik və ya narahatlıq müşahidə edildikdə mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir. Xəstənin həyat keyfiyyətinə təsir edən hallarda sadə tibbi müdaxilələr problemin həllinə kömək edə bilər.