Posttravmatik stress pozuntusu (PTSP)
Posttravmatik stress pozuntusu (PTSP), travmatik və ya şiddətli bir hadisədən sonra inkişaf edən ciddi bir ruh sağlamlığı pozuntusudur. PTSP, hərbi münaqişələr, təbii fəlakətlər, qəza baş vermələri, zorakılıq və ya başqa şiddətli və ya həyati təhdid edən hadisələr kimi bir çox fərqli şərtlərdən sonra yaranan bir reaksiya ola bilər. Bu pozuntunun əsas simptomları aşağıdakılardır:
- Travmatik Hadisənin Yenidən Yaşanması: Bu, adətən qorxunc xatirələrin, xüsusilə yuxular və ya qəfil "flashback" halı kimi yenidən yaşanmaları ilə xarakterizə olunur.
- Qaçınma və Hissizləşmə: PTSP-dən əziyyət çəkən şəxslər travmatik hadisə ilə əlaqədar yerlərdən, insanlardan, fəaliyyətlərdən və ya düşüncələrdən qaçmağa çalışa bilərlər. Həmçinin, hissiyyatlarını və maraqlarını itirmək kimi hissizləşmə halları da müşahidə oluna bilər.
- Həddən Artıq Qıcıqlanma və Həyəcan: Bu, asanlıqla qıcıqlanmaq, qəzəblənmək, yuxu pozuntuları, diqqət çətinlikləri və ya həddindən artıq qorxu və ya həyəcan kimi hallar şəklində özünü göstərə bilər.
- Duyğusal Olaraq Rəngsiz və Uzaq: PTSP-dən əziyyət çəkən insanlar tez-tez özlərini hissiz və ya ətrafdakı insanlardan uzaq hiss edə bilərlər.
PTSP-nin müalicəsi ümumiyyətlə psixoterapiya (məsələn, travma mərkəzli kognitiv-davranışçı terapiya), dərman müalicəsi və dəstək qruplarına qoşulmaq kimi müxtəlif yanaşmaları ehtiva edə bilər. Müalicənin məqsədi travmanın üzərində işləmək, simptomları idarə etmək və şəxsin normal həyatına qayıtmasına kömək etməkdir. PTSP-dən əziyyət çəkən şəxslərə dəstək olmaq və onlara qayğı göstərmək, onların sağalma prosesində əhəmiyyətli bir rol oynaya bilər.