Premenstrüel sindrom (PMS)

Premenstrüel Sindromun (PMS) Əlamətləri

PMS əlamətləri geniş bir spektrdə ola bilər və hər qadında fərqli şəkildə təzahür edə bilər. Əlamətlər fiziki, emosional və davranışsal olaraq üç əsas kateqoriyaya ayrılır:

1. Fiziki Əlamətlər:

Qarnın ağrıları və şişkinlik: PMS zamanı qarında şişkinlik və ağrılar ola bilər. Bu, menstruasiya dövründən əvvəl olan hormonal dəyişikliklərin nəticəsidir.

Baş ağrıları: Baş ağrıları və ya migren PMS-in tipik əlamətlərindəndir.

Sinə ağrısı (mastodiniya): Sinələrdə ağrı və həssaslıq hissi baş verə bilər.

Yorğunluq: Həddindən artıq yorğunluq, PMS-in ən çox yayılmış əlamətlərindəndir.

Qarışıq yuxu problemləri: Çətin yuxuya getmə və ya tez-tez oyanma.

Bədən çəkisinin artması: Bəzi qadınlar PMS dövründə su tutulması nəticəsində çəkilərində müvəqqəti artım yaşayır.

2. Emosional və Psixoloji Əlamətlər:

Əhval dəyişiklikləri: PMS ilə əlaqəli olan ən ümumi emosional əlamətlərdən biri əhval-ruhiyyə dəyişiklikləridir. Qadınlar kədərli, əsəbi və ya sinirli hiss edə bilərlər.

İrritabilite: Gündəlik vəziyyətlərə qarşı həssaslıq və sinirli olma.

Depressiya və anksiyete: PMS zamanı bəzi qadınlarda anksiyete və depresiya hissləri baş verə bilər.

Aşağı özünə inam: Özünə güvən və ya özünü aşağı hiss etmə kimi psixoloji simptomlar meydana gəlir.

3. Davranışsal Əlamətlər:

Yemək istəkləri: Şirin və ya yağlı qidalarə qarşı istəklərin artması.

Konsentrasiya çətinlikləri: Diqqət toplama və fokuslanmaqda çətinlik yaşanması.

Sosial çətinliklər: Əhval dəyişikliyi səbəbiylə sosial həyatın təsirlənməsi.

Premenstrüel Sindromun Səbəbləri

PMS-in dəqiq səbəbləri tam aydın olmasa da, bir neçə faktörün bu vəziyyətə təsir etdiyi düşünülür:

1. Hormonal Dəyişikliklər:

Menstruasiya dövrü zamanı estrogen və progesteron hormonlarının səviyyələrindəki dəyişikliklər, PMS əlamətlərini tetikleyebilir. Estrogen səviyyəsinin yüksək olduğu dövrlər, bəzi qadınlarda emosional və fiziki dəyişikliklərə səbəb ola bilər.

2. Serotonin Düzensizlikləri:

Serotonin, beyindəki bir kimyəvi maddədir və əhval-ruhiyyəni tənzimləyir. PMS zamanı serotonin səviyyələrindəki dəyişikliklər, depresyon, narahatlıq və digər emosional əlamətləri artıra bilər.

3. Beyin Kimyası:

PMS, beyin kimyası və neyrotransmitterlərin (serotonin, dopamin və norepinefrin kimi) balanssızlığı ilə əlaqəli ola bilər. Bu kimyəvi maddələr, emosional və fiziki reaksiyaları tənzimləyir.

4. Genetik Faktorlar:

PMS-in bəzən ailəvi bir xüsusiyyət olduğu düşünülür. Yəni, əgər qadının anası və ya bacısı PMS-dən əziyyət çəkirsə, onun da bu vəziyyətlə qarşılaşma ehtimalı daha yüksək ola bilər.

5. Ətraf Mühit və Yaşam Tərzi:

Stress, qeyri-sağlam qidalanma, yuxu pozuntuları və hərəkətsiz həyat tərzi PMS əlamətlərini şiddətləndirə bilər. Həmçinin, alkoqol və kofein kimi maddələr də əlamətləri daha da ağırlaşdıra bilər.

Premenstrüel Sindromun Müalicəsi

PMS-in müalicəsi, əlamətlərin şiddətinə və qadının ümumi sağlamlıq vəziyyətinə görə fərqli ola bilər. Müalicə, həm dərman terapiyasını, həm də həyat tərzi dəyişikliklərini əhatə edə bilər.

1. Dərmanlar:

Ağrı kəsicilər: İbuprofen kimi ağrı kəsicilər, qarın ağrısı və baş ağrılarını yüngülləşdirə bilər.

Antidepresanlar: PMS-dən əziyyət çəkən bəzi qadınlara, xüsusilə emosional simptomlar (depresyon, anksiyete) üçün antidepresan dərmanlar təyin edilə bilər.

Hormon müalicəsi: Hormon balansını tənzimləyən dərmanlar (doğum nəzarət həbləri və ya hormon terapiyası) istifadə edilə bilər.

Diüretik dərmanlar: Şişkinlik və su tutulumunu azaltmaq üçün diüretik dərmanlar istifadə edilə bilər.

Magnezium və B6 vitamini əlavələri: Bu maddələr, PMS simptomlarını yüngülləşdirmək üçün təklif edilə bilər.

2. Yaşam Tərzi Dəyişiklikləri:

Məşq: Fiziki fəaliyyət, endorfin istehsalını artıraraq əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdırır və bəzi fiziki əlamətləri (şişkinlik və yorğunluq) azaldır.

Düzgün qidalanma: Sağlam bir pəhriz, xüsusən də meyvə, tərəvəz və tam taxıllar kimi qidalar, PMS simptomlarını yüngülləşdirə bilər. Şəkər və duz istehlakını azaltmaq da faydalıdır.

Yuxu rejimi: Yaxşı bir yuxu rejimi, yuxusuzluğun və yorğunluğun qarşısını almağa kömək edir.

Stress idarəetməsi: Yoga, meditasiya və rahatlama texnikaları, stresin azaldılmasına və əhval-ruhiyyənin tənzimlənməsinə kömək edə bilər.

3. Təbii və Alternativ Yöntemlər:

Bitki əlavələri: Təbii bitki əlavələri, məsələn, şirniyyat çiçəyi (chamomile), çobanyastığı, yulaf və E vitamini kimi maddələr bəzi qadınlar üçün faydalı ola bilər.

Akupunktur: Akupunktur, bədənə enerji axışını tənzimləyərək PMS əlamətlərini azaldır.

Nəticə:

Premenstrüel sindrom (PMS), qadınların menstruasiya dövründən əvvəl yaşadıqları ümumi bir vəziyyətdir. Bu vəziyyət, çox zaman fiziki, emosional və davranışsal simptomlarla müşayiət olunur və müxtəlif şiddətlərdə olur. PMS-in müalicəsi, əlamətlərin şiddətinə bağlı olaraq fərdiləşdirilməli və həm dərman, həm də həyat tərzi dəyişiklikləri ilə yanaşılmalıdır. Hər hansı bir narahatlıq yaşandığında, həkimlə məsləhətləşmək və uyğun müalicə üsulunu tapmaq vacibdir.