QEYRİ ALZHEYMER DEMENTİYALAR

Qeyri-Alzheimer Demensiyalarının Növləri:

Vaskulyar Demensiya:

Vaskulyar demensiya, beyində qan dövranı problemləri səbəbindən meydana gəlir. Bu, beyin damarlarında zədələnmə və ya qan damarlarının daralması nəticəsində baş verir. Vaskulyar demensiyanın ən yaygın səbəbi, beyin damarlarında yaranan qanamadır və ya iskemik insultlar (beyinə qan axınının kəsilməsi).

Simptomlar: Yaddaş problemi, diqqət və mərkəzi əzələ funksiyalarında çətinliklər, ruhi dəyişikliklər (depressiya, qorxu, aqressiya), yürüyüşdə dəyişikliklər.

Səbəblər: Ürək xəstəlikləri, yüksək təzyiq, diabet, siqaret çəkmək, yüksək xolesterol.

Lewy Bədənli Demensiya:

Lewy bədənli demensiya, beyin hüceyrələrində Lewy cisimləri adı verilən anormal protein yığıntılarının olması ilə əlaqəli bir xəstəlikdir. Bu vəziyyət, Parkinson xəstəliyi ilə oxşar əlamətlər nümayiş etdirə bilər.

Simptomlar: Yaddaş problemi, həddindən artıq yorğunluq, təkrarlanan yuxu problemləri, halüsinasiyalar (görmə və eşitmə hallüsinasiyaları), tremor (titrəmə), hərəkət və koordinasiya çətinlikləri.

Səbəblər: Parkinson xəstəliyinə bənzər şəkildə beyin hüceyrələrində anormal zülalların toplanması.

Frontotemporal Demensiya (FTD):

Frontotemporal demensiya, beyinin ön və tərəf bölgələrindəki hüceyrələrin ölümü ilə əlaqədardır. Bu xəstəlik, xüsusilə gənc yaşda başlayan demensiya növüdür.

Simptomlar: Şəxsiyyət və davranış dəyişiklikləri (agressiya, əhval dəyişikliyi), sosial qaydalara riayət etməmək, dil və danışıq problemləri, qərar verməkdə çətinliklər, motor funksiyalarda problem (gəzinti və əzələ zəifliyi).

Səbəblər: Genetik amillər və beyin hüceyrələrində anormal protein toplanması.

Korsakoff Sindromu (Alkolik Demensiya):

Korsakoff sindromu, uzun müddət alkoqol istifadəsi ilə əlaqəli inkişaf edən bir demensiya növüdür. Bu vəziyyət, beyin strukturlarının, xüsusən də yaddaşla əlaqəli olan hippocampusun zədələnməsi ilə xarakterizə olunur.

Simptomlar: Qısa müddətli yaddaşın itkisi, təkrarlanan hekayələr və ya məlumatların unudulması, dezorientasiya, yeni məlumatları saxlamaqda çətinliklər.

Səbəblər: Alkoqol asılılığı və B1 vitamini (tiamin) çatışmazlığı.

Huntington Xəstəliyi:

Huntington xəstəliyi irsi bir pozğunluqdur və demensiya, motor problemlər və şəxsiyyət dəyişikliyi ilə müşayiət olunur. Bu, beyin hüceyrələrinin ölümünə və sinir hüceyrələrində genetik dəyişikliklərə səbəb olan bir xəstəlikdir.

Simptomlar: Hərəkət problemləri (təsadüfi hərəkətlər, titrəmələr), zehni funksiyalarının pozulması, davranış və şəxsiyyət dəyişiklikləri, depressiya və narahatlıq.

Səbəblər: Genetik amillər, xromosomların 4-cü cütündəki dəyişikliklər.

Creutzfeldt-Jakob Xəstəliyi (CJD):

Bu, nadir və ölümcül olan bir demensiya növüdür və "prion xəstəliyi" olaraq da bilinir. Prionlar, beyində zəhərli dəyişikliklərə səbəb olan anormal zülallardır.

Simptomlar: Yaddaş itkisi, koordinasiya problemləri, əzələ zəifliyi, düşüncə və qərar vermə çətinlikləri, görmə problemləri.

Səbəblər: Prionların beyin hüceyrələrində anormal dəyişikliklərə səbəb olması.

Normal Tədricən Yaddaş İtkisi:

Yaşlanma ilə əlaqədar olaraq bəzən insanlar yavaş-yavaş yaddaşlarını itirirlər, amma bu, Alzheimer və ya digər demensiya xəstəlikləri ilə müqayisədə daha az təsirli olur. Bu vəziyyət "yaşla bağlı yaddaş itkisi" adlanır və normal bir prosesdir.

Simptomlar: Vaxt-vaxtında unutqanlıq, lakin gündəlik həyat fəaliyyətlərini yerinə yetirməyə davam etmək.

Qeyri-Alzheimer Demensiyalarının Müalicəsi:

Qeyri-Alzheimer demensiyasının müalicəsi, bu xəstəliklərin səbəblərinə və növünə bağlı olaraq fərqlidir, amma ümumiyyətlə bu müalicələr simptomların yüngülləşdirilməsi və xəstənin həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması məqsədini güdür. Müalicə üsulları bunlardır:

Dərmanlar:

Kolinerjik dərmanlar (məsələn, donepezil) bəzi demensiya növlərində simptomları idarə etmək üçün istifadə edilə bilər, lakin bu dərmanlar hər xəstəyə uyğun deyil.

Dopamin agonistləri və ya antipsikotik dərmanlar: Lewy bədənli demensiya və Huntington xəstəliyi kimi vəziyyətlərdə istifadə edilir.

Antidepresanlar və anksiolitiklər: Depressiya və narahatlıq kimi psixoloji simptomları idarə etmək üçün istifadə edilə bilər.

Fiziki və Zehni Reabilitasiya:

Zehni stimullaşdırma və fiziki terapiya, demensiyanın irəliləməsini yavaşlatmağa və xəstənin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa kömək edir. Xəstələrə gündəlik fəaliyyətləri yerinə yetirməkdə dəstək olmaq, sosial əlaqələri qorumağa kömək edə bilər.

Sosial Dəstək və Ailə Terapiyası:

Demensiya xəstələrinin və onların ailələrinin dəstəyə ehtiyacı vardır. Ailə üzvlərinə necə dəstək olmağı və xəstənin həyatını necə yaxşılaşdırmağı öyrətmək çox vacibdir.

Nəticə:

Qeyri-Alzheimer demensiyası, Alzheimer xəstəliyindən fərqli olaraq bir çox səbəbdən inkişaf edə bilər, amma hər biri həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə təsir edir. Müalicə və dəstək, xəstələrin həyatlarını asanlaşdırmaq və simptomları yüngülləşdirmək üçün çox vacibdir. Xəstəliyin erkən mərhələlərində müalicə və terapiya ilə, demensiyanın irəliləməsini yavaşlatmaq və xəstənin sosial funksiyalarını qorumaq mümkündür.