Revmatizmlər
Revmatizmin Əsas Növləri
Romatoid Artrit (RA):
Romatoid artrit, bədənin immun sisteminin öz oynaqlarına hücum etməsi nəticəsində yaranan bir otoimmün xəstəlikdir. Bu xəstəlik iltihaba, oynaq zədələnməsinə və ağrıya səbəb olur. Əllər, ayaqlar, dizlər və digər oynaqlar daha çox təsirlənir. RA həmçinin daxili orqanlara da təsir edə bilər.
Osteoartrit:
Osteoartrit, oynaqlardakı qığırdağın aşınması və tədricən pisləşməsi ilə xarakterizə olunur. Bu, oynaq ağrılarına, sərtliyə və hərəkət məhdudiyyətinə səbəb olur. Xüsusilə yaşlandıqca daha çox rast gəlinir və diz, kalça, əl və bel oynaqlarında tez-tez baş verir.
Ankilozan Spondilit:
Bu xroniki revmatik xəstəlik əsasən onurğa sütununu təsir edir və zamanla onurğanın sərtləşməsinə, əyilməsinə səbəb ola bilər. Ankilozan spondilitdə onurğa fəqərələri birləşir və bu, hərəkətliliyi məhdudlaşdırır. Ağrı və sərtlik əsasən beldə və boyunda hiss olunur.
Lupus (Sistemik Lupus Eritematoz - SLE):
Lupus otoimmün bir xəstəlikdir və bədəndəki bir çox toxuma və orqanları təsir edir. Lupuslu xəstələrdə oynaqlarda ağrı, şişkinlik və iltihab, həmçinin dəri, böyrəklər, ürək və ağciyərlər də zədələnə bilər.
Gut Xəstəliyi:
Gut, oynaqlarda sidik turşusunun kristallar şəklində yığılması nəticəsində meydana gələn bir xəstəlikdir. Xüsusilə ayaq baş barmağında qəfil və şiddətli ağrılara səbəb ola bilər. Gut hücumları ağrı, şişkinlik, qızartı və istilik ilə müşahidə olunur.
Sjögren Sindromu:
Bu otoimmün xəstəlik bədənin nəm ifraz edən vəziləri, xüsusilə gözyaşı və tüpürcək vəzilərini təsir edir. Nəticədə ağız və gözlərdə quruq hissi yaranır. Bəzən oynaq ağrısı və iltihabı da müşahidə olunur.
Psoriatik Artrit:
Psoriatik artrit, sedef xəstəliyi olan insanlarda inkişaf edən revmatik bir xəstəlikdir. Oynaqlarda ağrı, iltihab və sərtliyə səbəb olur. Xəstəlik əsasən əllər, ayaqlar və diz oynaqlarını təsir edir.
Fibromiyalji:
Fibromiyalji xroniki ağrı sindromu olub, bütün bədəndə yayılmış ağrılar, yorğunluq və yuxu problemləri ilə xarakterizə olunur. Xəstələrdə tez-tez əzələlərdə, bağlarda və oynaqlarda ağrılar hiss olunur.
Reaktiv Artrit:
Reaktiv artrit, bakterial infeksiya (xüsusilə sidik yolları və ya bağırsaq infeksiyaları) keçirdikdən sonra oynaqlarda iltihab və ağrı ilə müşahidə olunan bir xəstəlikdir. Adətən diz, ayaq biləkləri və ayaq oynaqlarını təsir edir.
Revmatizmin Səbəbləri
Revmatik xəstəliklərin səbəbləri tam olaraq bilinmir, lakin müxtəlif amillər bu xəstəliklərin yaranmasına təsir edə bilər:
Otoimmün Reaksiya:
Bədənin immun sistemi öz toxuma və orqanlarına qarşı hücum etdikdə otoimmün xəstəliklər (məsələn, romatoid artrit, lupus) yaranır. Bu vəziyyət oynaqların və digər orqanların iltihablanmasına səbəb olur.
Genetik Meyillilik:
Ailəsində revmatik xəstəliklər olan insanlar daha çox risk altındadır. Genetik faktorlar bu xəstəliklərin inkişafında mühüm rol oynayır.
Yaş və Cinsiyyət:
Bəzi revmatik xəstəliklər, məsələn, osteoartrit, yaşla daha çox yayılır. Romatoid artrit və lupus kimi otoimmün xəstəliklər isə daha çox qadınlarda müşahidə olunur.
İnfeksiyalar:
Bəzi bakterial və virus infeksiyaları reaktiv artrit kimi revmatik xəstəliklərin inkişafına səbəb ola bilər.
Yaralanmalar və Travmalar:
Oynaqlarda və ya əzələlərdə travma və ya zədə də revmatik ağrılara və iltihaba səbəb ola bilər.
Revmatizmin Simptomları
Revmatik xəstəliklərin simptomları xəstəliyin növündən və şiddətindən asılı olaraq dəyişə bilər. Əsas simptomlar aşağıdakılardır:
Oynaq Ağrısı və Şişkinlik:
Oynaq ağrısı və şişkinlik revmatik xəstəliklərin əsas simptomudur. Bu ağrılar xroniki və ya kəskin ola bilər.
Sərtlik:
Xüsusilə səhər saatlarında oynaqlarda sərtlik və hərəkət məhdudiyyəti müşahidə olunur. Romatoid artrit və ankilozan spondilit kimi xəstəliklərdə bu simptom daha nəzərə çarpandır.
Yorğunluq:
Xroniki revmatik xəstəliklər, xüsusilə lupus və fibromiyalji, yorğunluğa səbəb ola bilər.
Hərəkət Məhdudiyyəti:
Oynaqlardakı ağrı və iltihab hərəkətləri məhdudlaşdıra bilər.
İltihab:
Oynaqların və əzələlərin iltihabı revmatik xəstəliklərdə tez-tez müşahidə olunur. İltihab qızartı, şişkinlik və istilik hissi ilə müşayiət oluna bilər.
Dəri Dəyişiklikləri:
Lupus və psoriatik artrit kimi xəstəliklərdə dəri səpgiləri və ya qızartı müşahidə oluna bilər.
Revmatizmin Diaqnostikası
Revmatizmin diaqnozu üçün bir neçə üsul və testdən istifadə edilir:
Fiziki Müayinə:
Həkim oynaqlarda və əzələlərdə ağrı, sərtlik və şişkinlik kimi simptomları qiymətləndirir.
Qan Testləri:
Romatoid artrit və lupus kimi otoimmün xəstəlikləri aşkar etmək üçün qan testləri aparılır. Romatoid faktor, anti-CCP, ANA və ESR kimi testlər bu xəstəliklərin müəyyən edilməsində istifadə olunur.
Görüntü Müayinələri:
Rentgen: Oynaqlarda hər hansı struktur zədələnmələri və ya artrit izlərini göstərmək üçün istifadə edilir.
Maqnit Rezonans Tomoqrafiyası (MRT) və Kompüter Tomoqrafiyası (CT): Oynaq və yumşaq toxumaların detallı görüntüləri təmin edilir.
Oynaq Mayesi Analizi:
Gut və infeksiyalı artrit kimi xəstəlikləri aşkar etmək üçün oynaq mayesindən nümunə götürülə bilər.
Revmatizmin Müalicəsi
Revmatik xəstəliklərin müalicəsi xəstəliyin növündən və şiddətindən asılı olaraq dəyişir. Müalicənin əsas məqsədi iltihabı azaltmaq, ağrını idarə etmək və oynaqların funksiyasını qorumaqdır:
1. Dərman Müalicəsi
Nonsteroid Antiinflamatuar Dərmanlar (NSAİD):
Bu dərmanlar iltihabı və ağrını azaltmaq üçün istifadə edilir.
Kortikosteroidlər:
Güclü iltihab azaldıcı təsirə malikdirlər və ciddi iltihab hallarında təyin edilə bilər.
Antirevmatik Dərmanlar (DMARDs):
Romatoid artrit kimi otoimmün xəstəliklərin müalicəsində xəstəliyin gedişatını dəyişdirən dərmanlardır. Metotreksat və ya bioloji preparatlar kimi dərmanlar istifadə edilə bilər.
Sidik Turşusunu Azaldan Dərmanlar:
Gut xəstəliyində sidik turşusunun səviyyəsini azaltmaq üçün istifadə edilir.
2. Fiziki Terapiya
Fiziki terapiya və xüsusi məşqlər oynaq hərəkətini yaxşılaşdırmaq, əzələləri gücləndirmək və sərtliyi azaltmaq üçün vacibdir.
3. Cərrahi Müdaxilə
Ağır oynaq zədələnmələri zamanı cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. Oynaq əvəzləmə əməliyyatı ciddi artrit hallarında tətbiq edilə bilər.
Revmatizmin Qarşısının Alınması
Revmatizmin tam qarşısını almaq mümkün olmasa da, bəzi tədbirlər xəstəliyin yaranma riskini azalda bilər:
Fiziki Aktivlik:
Müntəzəm fiziki fəaliyyət oynaq hərəkətliliyini qorumaq və əzələləri gücləndirmək üçün vacibdir.
Sağlam Qidalanma:
Antioksidantlarla zəngin bir pəhriz, xüsusilə meyvə, tərəvəz və omega-3 yağ turşuları, iltihab riskini azalda bilər.
İdeal Çəkinin Qorunması:
Artıq çəki oynaqlara əlavə təzyiq yaradır və xüsusilə osteoartrit riskini artırır.
Nəticə
Revmatik xəstəliklər çox geniş bir spektri əhatə edir və hər biri fərqli simptomlar və müalicə tələbləri ilə xarakterizə olunur. Erkən diaqnoz və müalicə ilə bu xəstəliklərin yaratdığı ağırlaşmaların qarşısını almaq və xəstənin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq mümkündür.