Şəxsiyyət pozğunluqları

Şəxsiyyət pozğunluqları insanın düşüncələrində, hisslərində və davranışlarında sabit və dərin sapma ilə xarakterizə olunan psixiatrik pozğunluqlardır. Bu pozğunluqlar çox vaxt yeniyetməlik və ya erkən yetkinlik dövründə başlayır və insanın sosial və peşə fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. DSM-5-ə (Amerika Psixiatriya Assosiasiyasının Psixi Bozuklukların Diaqnostik və Statistik Təlimatına) görə, şəxsiyyət pozğunluqları üç qrupa bölünür:

Süni intellekt ilə təkmiləşdirilmiş versiya

Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır

Şəxsiyyət Pozğunluqları və Onların Təsnifatı

Şəxsiyyət pozğunluqları, fərdin daxili yaşantılarında və davranışlarında cəmiyyətin gözləntilərindən kəskin şəkildə kənara çıxan, davamlı və geniş yayılmış nümunələrdir. Bu vəziyyətlər adətən üç əsas qrupda təsnif edilir: eksantrik, emosional (dramatik) və narahat şəxsiyyət pozğunluqları. Hər bir qrup özünəməxsus simptomlar və sosial qarşılıqlı təsir formaları ilə xarakterizə olunur.

Eksantrik Şəxsiyyət Pozğunluqları

Bu qrupa daxil olan pozğunluqlar əsasən qeyri-adi düşüncə tərzi və sosial təcrid olunma meylləri ilə seçilir. Bu kateqoriyada üç əsas növ fərqləndirilir:

Paranoid şəxsiyyət pozğunluğu: Başqalarının niyyətlərini davamlı olaraq səhv şərh etmək, əsassız şübhə və inamsızlıq nümayiş etdirmək əsas əlamətlərdir.
Şizoid şəxsiyyət pozğunluğu: Bu fərdlər sosial əlaqələrdən həzz almır, emosional soyuqluq və emosional ifadənin olmaması ilə xarakterizə olunurlar.
Şizotipal şəxsiyyət pozğunluğu: Qeyri-adi düşüncə və davranışlar, qəribə inanclar, fərqli danışıq tərzi və sosial izolyasiya ilə müşahidə olunur.

Emosional və Davranış (Dramatik) Şəxsiyyət Pozğunluqları

Bu qrupdakı pozğunluqlar emosional qeyri-sabitlik və dramatik davranış nümunələri ilə özünü büruzə verir. Cəmiyyət daxilində ən çox diqqət çəkən qruplardan biridir.

Antisosial və Borderline Pozğunluqlar

Antisosial şəxsiyyət pozğunluğu olan şəxslər cəmiyyətin normalarına uyğunlaşa bilmir, başqalarının hüquqlarına etinasızlıq göstərir və qeyri-qanuni davranışlara meylli olurlar. Borderline şəxsiyyət pozğunluğu isə qeyri-sabit münasibətlər, emosional partlayışlar, özünə zərər vermə meyli və dərin tərk edilmə qorxusu ilə xarakterizə olunur.

Histrionik və Narsisistik Pozğunluqlar

Histrionik şəxsiyyət pozğunluğu daimi təsdiq ehtiyacı, emosional dramatizasiya və diqqəti cəlb etmək istəyi ilə tanınır. Narsisistik şəxsiyyət pozğunluğu isə özünü hədsiz yüksəltmə, empatiyanın olmaması və başqalarını istismar etmə meyilləri ilə fərqlənir.

Narahat Şəxsiyyət Pozğunluqları

Qorxu və yüksək narahatlıq səviyyəsi ilə müşayiət olunan bu qrup, fərdin gündəlik qərarlarına və nizam-intizamına birbaşa təsir edir.

Pozğunluq Növü	Əsas Əlamətlər
Asılı şəxsiyyət pozğunluğu	Qərar verməkdə çətinlik, başqalarından hədsiz asılılıq və ayrılmaq qorxusu.
Obsesif-Kompulsiv şəxsiyyət pozğunluğu	Mükəmməllik, davranışlara nəzarət etmə istəyi, hədsiz nizam-intizam.

Şəxsiyyət Pozğunluqlarının Müalicəsi və İdarəetməsi

Şəxsiyyət pozğunluqlarının müalicəsi çox vaxt çətin və uzunmüddətli bir proses tələb edir. Müalicə planı fərdin ehtiyaclarına və mövcud simptomlarına uyğun olaraq fərdiləşdirilməlidir.

Psixoterapiya: Xüsusilə Bilişsel-Davranışçı Terapiya (CBT) və ya Dialektik Davranış Terapiyası (DBT) təhrif olunmuş düşüncə nümunələrini dəyişməyə kömək edir.
Dərman Müalicəsi: Müəyyən simptomları idarə etmək və ya yanaşı gələn psixi sağlamlıq problemlərini müalicə etmək üçün istifadə olunur.
Monitorinq: Uzunmüddətli dəstək və mütəmadi monitorinq müalicənin uğuru üçün vacibdir.

Xüsusilə komorbid (yanaşı) vəziyyətlər mövcud olduqda, müalicə planı bu amillər nəzərə alınaraq yenidən tənzimlənməlidir.

Vacib Məlumatlandırma

Sayt daxilindəki məlumatlar məlumatlandırma məqsədlidir. Bu məlumatlandırma heç bir halda həkimin xəstəsini tibbi məqsədlə müayinə etməsi və ya diaqnoz qoyması yerinə keçmir.