Servikal disk yırtıqları
Servikal Disk Yırtığının Anatomiyası
Servikal bölgə, boyun onurğasının yuxarı hissəsidir və yeddi fəqərədən ibarətdir. Bu fəqərələr arasında intervertebral disk adlanan elastik toxumalar yerləşir. Bu disklər iki əsas hissədən ibarətdir:
Anulus fibrozus: Diskin sərt və lifli xarici qatı.
Nukleus pulposus: Diskin mərkəzində olan jelə bənzər yumşaq maddə.
Disk yırtığı, adətən anulus fibrozusun zəifləməsi və ya yırtılması nəticəsində nukleus pulposusun xaricə çıxması ilə baş verir. Bu vəziyyət servikal sinirlərə və ya onurğa beyninə təzyiq göstərə bilər, bu da bir sıra nevroloji simptomlara səbəb olur.
Servikal Disk Yırtığının Səbəbləri
Servikal disk yırtığının baş verməsinə bir çox amillər təsir göstərə bilər. Əsas səbəblər aşağıdakılardır:
Yaşlanma:
Yaşla birlikdə disklər elastikliyini itirir və qurumağa başlayır. Bu, disk toxumalarının zəifləməsinə və yırtılmağa meylli olmasına səbəb olur.
Travma və Zədələnmə:
Boyun bölgəsinə qəfil zərbə, düşmə və ya qəza nəticəsində disk yırtığı baş verə bilər. İdman fəaliyyəti zamanı boynun həddindən artıq zorlanması da bu vəziyyətə yol aça bilər.
Duruş Pozğunluğu:
Uzun müddət boyun əyri vəziyyətdə oturmaq və ya başı düzgün dəstəkləməmək disk yırtığına səbəb ola bilər. Kompüter qarşısında uzun müddət düzgün oturmamaq, telefon və ya digər cihazlardan istifadədə duruşun pozulması risk amilləridir.
Ağır Yüklərin Qaldırılması:
Başın və boyunun düzgün mövqedə olmadan ağır yüklərin qaldırılması disklərə təzyiq göstərərək onların zədələnməsinə səbəb ola bilər.
Genetik Meyillilik:
Ailəsində disk problemləri olan insanlar servikal disk yırtığı üçün daha yüksək risk altında ola bilərlər.
Servikal Disk Yırtığının Simptomları
Servikal disk yırtığı olan insanların simptomları fərqli ola bilər, lakin əsas simptomlar aşağıdakılardır:
Boyun Ağrısı:
Ən çox yayılmış simptomdur. Boyun bölgəsindəki ağrı zədələnmiş disk səbəbindən yaranır. Ağrı kəskin və ya dərin ola bilər və başı hərəkət etdirmək çətinləşə bilər.
Baş Ağrısı:
Disk yırtığı boyun bölgəsinə təzyiq etdikdə başa da ağrı verə bilər. Bu ağrılar adətən boyun və başın arxa hissəsində hiss olunur.
Əllərə və Çiyinlərə İradə Edən Ağrı:
Sinir köklərinə təzyiq səbəbindən boyun ağrısı çiyinlərə, qollara və əllərə yayıla bilər. Bu ağrı adətən bir tərəfə daha çox hiss edilir.
Uyuşma və Qarıncalanma:
Boyundan aşağıya doğru (xüsusən qollar, əllər və barmaqlarda) uyuşma və ya qarıncalanma hissi meydana gələ bilər. Bu, sinirlərin sıxılması nəticəsində yaranır.
Əzələ Zəifliyi:
Servikal disk yırtığı olan insanlarda qollarda və ya əllərdə zəiflik hiss oluna bilər. Bu, fərdlərin müəyyən əşyaları tutmaqda və ya qollarını hərəkət etdirməkdə çətinlik yaşamasına səbəb ola bilər.
Hərəkət Məhdudiyyəti:
Boyunu hərəkət etdirmək çətinləşir və boyun hərəkətlərində sərtlik hiss edilir. Hərəkətlər zamanı ağrılar şiddətlənə bilər.
Servikal Disk Yırtığının Diaqnostikası
Servikal disk yırtığının diaqnostikası nevroloq və ya ortopedik cərrah tərəfindən aparılır. Diaqnostik proses simptomların təhlili və görüntü müayinələri ilə həyata keçirilir:
Fiziki müayinə:
Həkim boyun hərəkətlərini, əzələ gücünü, hissiyatı və refleksləri yoxlayaraq nevroloji dəyərləndirmə aparır.
Rentgen:
Boyun bölgəsindəki fəqərə sütunu görüntülənir. Rentgen sümüklərdəki struktur problemləri göstərə bilər, lakin disk toxumasını birbaşa göstərmir.
Maqnit Rezonans Tomoqrafiyası (MRT):
MRT disklərdəki yırtılmaları və sinir köklərinə təzyiqi göstərmək üçün ən effektiv görüntü üsuludur. MRT ilə sinir kökləri və yumşaq toxumalar detallı şəkildə görüntülənir.
Kompüter Tomoqrafiyası (CT):
CT skanı daha mürəkkəb hallarda diskin zədələnmə dərəcəsini qiymətləndirmək üçün istifadə edilə bilər.
Elektromiyografi (EMG):
Sinir zədələnmələrinin olub-olmadığını müəyyən etmək üçün sinir və əzələ funksiyalarını yoxlayan bu test bəzən istifadə edilir.
Servikal Disk Yırtığının Müalicəsi
Servikal disk yırtığının müalicəsi qırığın şiddətinə, simptomlara və fərdin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə bağlı olaraq dəyişir. Əsas müalicə üsulları aşağıdakılardır:
1. Konservativ Müalicə
Fiziki Terapiya:
Boyun əzələlərini gücləndirmək və elastikliyi artırmaq üçün fiziki terapiya proqramları tətbiq edilir. Boynun düzgün duruşunu və hərəkət qabiliyyətini bərpa etmək üçün xüsusi məşqlər öyrədilir.
Ağrıkəsici və İltihab Azaldıcı Dərmanlar:
Nonsteroid antiinflamatuar dərmanlar (məsələn, ibuprofen) və ağrıkəsici dərmanlar ağrıları və iltihabı azaltmaq üçün istifadə edilir.
Boyun Qolu (Servikal Collar):
Boyun qolu, boyun hərəkətlərini məhdudlaşdıraraq zədələnmiş diski qorumağa və sağalmasını təmin etməyə kömək edir. Lakin uzun müddətli istifadəsi boyun əzələlərini zəiflədə bilər.
Epidural Steroid Enjeksiyaları:
Sinir köklərindəki iltihabı azaltmaq üçün epidural bölgəyə steroid iynələri vurula bilər. Bu müalicə ağrını və sinir sıxılmasını azaldaraq müvəqqəti rahatlama təmin edə bilər.
2. Cərrahi Müalicə
Diskektomiya:
Disk yırtığının müalicəsi üçün cərrahi müdaxilə lazım olduqda, diskektomiya əməliyyatı aparıla bilər. Bu əməliyyat zamanı zədələnmiş disk hissəsi çıxarılır və sinir kökləri üzərindəki təzyiq azaldılır.
Fəqərə Birləşdirməsi (Füzion):
Disk çıxarıldıqdan sonra, bəzi hallarda fəqərələrin sabitləşdirilməsi üçün fəqərə birləşdirməsi əməliyyatı aparıla bilər. Bu prosedurda iki və ya daha çox fəqərə birləşdirilir və sümük grefti yerləşdirilir.
Süni Disk Quraşdırılması:
Diskektomiya əməliyyatı zamanı zədələnmiş disk çıxarıldıqdan sonra süni disk yerləşdirilərək fəqərə funksionallığı bərpa oluna bilər.
Servikal Disk Yırtığının Qarşısının Alınması
Servikal disk yırtığının qarşısını almaq üçün boyun sağlamlığına diqqət yetirmək vacibdir. Aşağıdakı tədbirlər qırıq riskini azaltmağa kömək edə bilər:
Düzgün Duruşun Qorunması:
İşləyərkən və oturarkən başı və boyunu düzgün dəstəkləmək və əyilmədən qaçmaq servikal disklərə təzyiqin azalmasına kömək edər.
Fiziki Aktivlik:
Boyun və onurğa əzələlərini gücləndirmək üçün müntəzəm məşqlər etmək diskləri qoruyar və elastikliyi artırar.
Ağır Yüklərin Düzgün Qaldırılması:
Ağır yüklər qaldırılarkən düzgün texnikalardan istifadə etmək, boynun və onurğanın təhlükəsizliyini təmin edər.
Erqonomik Mühit:
İş yeri və ya evdə kompüter və ya digər cihazları düzgün hündürlükdə və mövqedə yerləşdirmək, boynun əyilməsinin qarşısını almaq üçün faydalıdır.
Nəticə
Servikal disk yırtıqları, boyun və sinirlərə təzyiq göstərərək ciddi ağrılar və hərəkət məhdudiyyətləri yaradan bir vəziyyətdir. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə simptomlar idarə edilə bilər və xəstələr normal həyatlarına qayıda bilərlər. Sağlam bir duruş və həyat tərzi ilə servikal disk yırtığının qarşısını almaq mümkündür.