Kəskin böyrək çatışmazlığı
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Kəskin Böyrək Çatışmazlığı Nədir?
Kəskin böyrək çatışmazlığı (KBÇ), böyrəklərin fəaliyyətinin qəfil şəkildə pozulması ilə xarakterizə olunan ciddi bir tibbi vəziyyətdir. Bu patologiya müxtəlif daxili və xarici amillər nəticəsində inkişaf edərək orqanizmin filtrasiya sistemini iflic edə bilər. KBÇ-nin vaxtında müəyyən edilməsi və müalicəyə başlanılması həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Kəskin Böyrək Çatışmazlığının Səbəbləri
KBÇ müxtəlif səbəblərdən qaynaqlana bilər və tibbi praktikada bu səbəblər əsasən üç qrupda təsnif edilir:
1. Prerenal Səbəblər
Bu qrup böyrəyə gedən qan axınının azalması ilə bağlıdır:
- Şiddətli dehidrasiya (susuzluq);
- Şok və ya qan itirmə nəticəsində yaranan aşağı qan təzyiqi;
- Ürək çatışmazlığı və ya infarkt kimi qan dövranı pozğunluqları;
- Qan damarlarının daralması və ya laxtalanması.
2. Renal Səbəblər
Böyrəklərin birbaşa öz toxumalarında yaranan problemləri əhatə edir:
- Böyrək iltihabı (glomerulonefrit);
- Dərmanların (antibiotiklər, nonsteroid iltihab əleyhinə preparatlar, kontrast maddələr) zərərli təsirləri;
- Toksinlər, zəhərlənmələr və narkotik maddələr;
- Kəskin böyrək borucuqlarının zədələnməsi (tubulyar nekroz).
3. Postrenal Səbəblər
Sidik yollarının tıxanması və ya sidik axınının pozulması ilə əlaqədardır:
- Böyrək daşları;
- Prostat vəzinin böyüməsi;
- Sidik yollarında yaranan şişlər və ya müxtəlif tıxanmalar.
Kəskin Böyrək Çatışmazlığının Simptomları
KBÇ-nin simptomları bədəndə mayelərin, elektrolitlərin və tullantı məhsullarının düzgün atıla bilməməsi nəticəsində üzə çıxır. Əsas kliniki əlamətlər aşağıdakılardır:
- Oliguriya və ya anuriya: Sidik çıxışının kəskin azalması və ya tamamilə dayanması;
- Ödem: Qollar, ayaqlar, üz və ya qarın nahiyəsində müşahidə olunan şişkinlik;
- Bədəndə maye yığılması səbəbindən yaranan nəfəs darlığı;
- Ümumi yorğunluq, zəiflik və iştahasızlıq;
- Qanda toksinlərin toplanması nəticəsində başgicəllənmə və qarışıqlıq;
- Ürəkbulanma, qusma və həzm problemləri;
- Elektrolit disbalansı səbəbindən sinədə ağrı və ya təzyiq.
Bəzi hallarda KBÇ simptomları çox yavaş inkişaf edə bilər və ciddi fəsadlar yaranana qədər xəstə tərəfindən hiss olunmaya bilər.
Diaqnoz Üsulları
Kəskin böyrək çatışmazlığının dəqiq diaqnozu üçün mütəxəssislər tərəfindən bir neçə mühüm test və analiz həyata keçirilir:
| Test Növü | Təsviri |
|---|---|
| Qan Testi | Kreatinin və qan karbamid azotu (BUN) səviyyələrinin yoxlanılması. |
| Sidik Testi | Protein, qan hüceyrələri və ya qeyri-normal maddələrin analizi. |
| Görüntüləmə | Ultrasəs, KT və ya MRT vasitəsilə tıxanmaların müəyyən edilməsi. |
| Biopsiya | Nadir hallarda böyrək toxumasından nümunə götürülməsi. |
Kəskin Böyrək Çatışmazlığının Müalicəsi
KBÇ təcili tibbi müdaxilə tələb edən bir vəziyyətdir. Müalicənin əsas məqsədi böyrəklərin fəaliyyətini bərpa etmək və yaranma səbəbini aradan qaldırmaqdır:
- Səbəbə Yönəlik Müalicə: Dehidrasiya zamanı damardaxili mayelər verilir, infeksiyalar antibiotiklərlə müalicə olunur, sidik yollarındakı tıxanmalar (daş, prostat və s.) aradan qaldırılır.
- Dərman Terapiyası: Böyrəklərə mənfi təsir edən dərmanlar dayandırılır. Kalium səviyyəsini tənzimləyən preparatlar və ya sidikqovucular istifadə edilə bilər.
- Dializ: Böyrəklər funksiyasını tamamilə dayandırdıqda, bədəndən tullantıları və artıq mayeni çıxarmaq üçün müvəqqəti və ya uzunmüddətli dializ tətbiq olunur.
KBÇ-nin Yarada Biləcəyi Fəsadlar
Vaxtında müalicə edilməyən KBÇ aşağıdakı ciddi fəsadlara yol aça bilər:
- Xroniki böyrək xəstəliyi və qalıcı zədələnmələr;
- Hiperkalemiya (yüksək kalium) nəticəsində ürək ritminin pozulması və ölüm riski;
- Ağciyərlərdə maye toplanması və kəskin nəfəs darlığı;
- Yüksək qan təzyiqi və digər ürək-damar problemləri.
Nəticə
Kəskin böyrək çatışmazlığı həyati təhlükə yaradan bir vəziyyət olsa da, erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə böyrək funksiyalarını bərpa etmək mümkündür. Sağlam həyat tərzi sürmək, dərmanları həkim nəzarəti ilə qəbul etmək və kifayət qədər maye qəbuluna diqqət yetirmək profilaktika üçün vacibdir. Müalicədən sonra xəstənin ümumi vəziyyəti mütəmadi olaraq izlənilməlidir.
