Kəskin böyrək çatışmazlığı
Kəskin Böyrək Çatışmazlığının Səbəbləri
KBÇ müxtəlif səbəblərdən qaynaqlana bilər. Əsas səbəblər üç qrupa bölünür:
Prerenal səbəblər (böyrəyə gedən qan axınının azalması):
Şiddətli dehidrasiya (susuzluq)
Aşağı qan təzyiqi (şok və ya qan itirmə)
Qan dövranının pozulması (ürək çatışmazlığı və ya infarkt)
Qan damarlarının daralması və ya laxtalanması.
Renal səbəblər (böyrəklərin özündə yaranan problemlər):
Böyrək iltihabı (glomerulonefrit)
Dərmanların zərərli təsiri (antibiotiklər, nonsteroid iltihab əleyhinə dərmanlar, kontrast maddələr)
Toksinlər (zəhərlənmələr, narkotiklər)
Kəskin böyrək borucuqlarının zədələnməsi (tubulyar nekroz)
Postrenal səbəblər (sidik yollarının tıxanması və ya axınının pozulması):
Böyrək daşları
Prostatın böyüməsi
Sidik yollarının şişləri və ya tıxanmaları.
Kəskin Böyrək Çatışmazlığının Simptomları
Kəskin böyrək çatışmazlığının simptomları bədən mayelərinin, elektrolitlərin və tullantı məhsullarının düzgün atıla bilməməsi ilə əlaqəlidir. Əsas simptomlar aşağıdakılar ola bilər:
Sidik çıxışının azalması və ya tamamən dayanması (oliguriya və ya anuriya)
Şişkinlik (qollar, ayaqlar, üz və ya qarında)
Nəfəs darlığı (bədəndə maye yığılmasının nəticəsi olaraq)
Yorğunluq və zəiflik
Başgicəllənmə və qarışıqlıq (qan içindəki toksinlərin toplanması səbəbindən)
Ürəkbulanma və qusma
Sinədə ağrı və ya təzyiq (elektrolit dengesizliyi nəticəsində ürək problemləri)
İştahasızlıq və həzm problemləri
Bəzi hallarda, KBÇ simptomları çox yavaş inkişaf edir və ciddi problemlər yaranana qədər hiss olunmur.
Kəskin Böyrək Çatışmazlığının Diaqnozu
KBÇ diaqnozu üçün bir neçə test və analiz aparılır:
Qan testi: Kreatinin və qan karbamid azotu (BUN) səviyyələri böyrəklərin nə qədər yaxşı fəaliyyət göstərdiyini göstərir. Kəskin böyrək çatışmazlığında bu səviyyələr adətən yüksəlir.
Sidik testi: Sidikdə protein, qan hüceyrələri və ya qeyri-normal maddələrin olması böyrəklərin zədələndiyini göstərə bilər.
Görüntüləmə testləri: Ultrasəs, kompüter tomoqrafiyası (KT) və ya maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT) böyrəklərdə tıxanma və ya qan axını pozğunluqlarını müəyyənləşdirmək üçün istifadə edilə bilər.
Böyrək biopsiyası: Nadir hallarda, böyrək toxumasından nümunə götürülərək səbəbin müəyyən edilməsi üçün istifadə edilir.
Kəskin Böyrək Çatışmazlığının Müalicəsi
KBÇ təcili tibbi müdaxilə tələb edən bir vəziyyətdir və müalicə böyrəklərin fəaliyyətini bərpa etmək və səbəbi aradan qaldırmağa yönəlir:
Səbəbə yönəlik müalicə:
Dehidrasiya səbəbindən yaranan KBÇ halında maye və elektrolit balansını bərpa etmək üçün damardaxili mayelər verilir.
İnfeksiya varsa, müalicə antibiotiklərlə aparılır.
Sidik yollarında tıxanma varsa, bu tıxanma aradan qaldırılmalıdır (böyrək daşları, prostatın müalicəsi və s.).
Dərmanlar:
Böyrəklərə təsir edən dərmanlar dayandırılır.
Elektrolit pozuntularını korreksiya etmək üçün kalium səviyyəsini aşağı salan dərmanlar və ya sidikqovucular istifadə edilə bilər.
Dializ:
Əgər böyrəklər funksiyasını tamamilə dayandırarsa, dializ müvəqqəti olaraq böyrəklərin funksiyasını əvəz edir və bədəndən tullantıları və artıq mayeni çıxarır. Dializ müvəqqəti və ya uzunmüddətli ola bilər, vəziyyətin ağırlığından asılı olaraq.
Kəskin Böyrək Çatışmazlığının Fəsadları
KBÇ düzgün və vaxtında müalicə edilməzsə, bir sıra ciddi fəsadlara səbəb ola bilər:
Xroniki böyrək xəstəliyi: Bəzi hallarda, kəskin böyrək çatışmazlığı uzunmüddətli böyrək zədələnməsinə səbəb ola bilər.
Elektrolit disbalansı: Kaliumun yüksək səviyyələri (hiperkalemiya) ürək ritminin pozulmasına və hətta ölümə səbəb ola bilər.
Maye yığılması: Böyrəklər düzgün işləmədikdə bədəndə artıq maye yığılır və bu, ağciyərlərdə maye toplanmasına və nəfəs darlığına səbəb ola bilər.
Ürək problemləri: Elektrolit balansının pozulması və yüksək qan təzyiqi ürək problemlərinə yol aça bilər.
Nəticə
Kəskin böyrək çatışmazlığı ciddi və həyati təhlükə yarada biləcək bir vəziyyətdir. Bununla belə, erkən diaqnoz və vaxtında müalicə ilə böyrəklərin normal funksiyası bərpa oluna bilər. KBÇ-dən qorunmaq üçün sağlam həyat tərzi keçirmək, dərmanları həkim nəzarəti ilə istifadə etmək və susuzluq və ya digər risk faktorlarına diqqət yetirmək vacibdir. Müalicədən sonra böyrəklərin vəziyyəti və ümumi sağlamlıq diqqətlə izlənilməlidir.