Sidik sisteminin daşları
🔹 Əsas daş növləri:
Daş növüTərkibiƏn çox səbəbləri
Kalsium oksalatKalsium + oksalatAz su içmək, oksalatla zəngin qidalar
Kalsium fosfatKalsium + fosfatAlkalin sidik, metabolik xəstəliklər
Urat (sidik turşusu)Sidik turşusuPoda (gut), az su, proteinli qida
Struvit (infeksiya daşı)Magnezium + ammonium + fosfatSidik yolu infeksiyaları (xüsusilə qadınlarda)
SistinSistin amin turşusuGenetik xəstəlik: sistinuriya
🔸 Səbəblər (Etiologiya):
Az su içmək – sidikdə maddələrin çoxalıb kristallaşmasına səbəb olur.
Qidalanma – duzlu, proteinli, oksalatla zəngin qidalar.
Sidik yolu infeksiyaları – xüsusilə struvit daşlarına səbəb olur.
Metabolik xəstəliklər – hiperparatiroidizm, sistinuriya, gut.
Ailə tarixi – genetik meyillilik.
Sidik axınının pozulması – prostat böyüməsi, struktur tıxanma və s.
🔹 Əlamətlər:
Ani və şiddətli bel, yan və ya qarın ağrısı (renal kolika)
Sidikdə qan (hematuri)
Bulaniq və ya pis qoxulu sidik
Tez-tez sidiyə getmə və ya yanma
Bulantı və qusma
Sidik axınının dayanması (ureterda daş ilişibsə)
🔸 Diaqnostika:
YöntəmAçıklama
USG (ultrasəs)Böyrək və kisə daşlarını göstərə bilər
KT (kompüter tomoqrafiyası)Daşların ölçüsü, sayı və dəqiq yeri üçün ən həssas üsuldur
Sidik analiziQan, kristallar, infeksiya izləri
Qan analizləriKalsium, sidik turşusu və böyrək funksiyası (kreatinin, BUN) səviyyələri
Daşın analiziTuta bilsəniz, laboratoriyada daşın tərkibi analiz edilir
🔹 Müalicə üsulları:
1. Konservativ (dərmansız və dərmanlı)
Bol maye qəbulu – gündə ən az 2,5–3 litr
Ağrıkəsicilər – NSAİİ (ibuprofen, diklofenak və s.)
Alfa-blokerlər (məsələn, tamsulosin) – ureterda daşların keçməsini asanlaşdırmaq üçün
Ləngidici qidalanma – protein, duz, oksalat azaldılır
2. İnvaziv üsullar (daş böyük və ya ilişibsə)
ESWL (Extracorporeal Shock Wave Lithotripsy) – bədən xaricindən səs dalğaları ilə daşların qırılması
URS (Ureterorenoskopiya) – endoskopik cihazla daşın çıxarılması
PCNL (Perkutan nefrolitotomiya) – dəri altından böyrəyə daxil olaraq daşların çıxarılması (böyük daşlar üçün)
Cərrahi əməliyyat – nadir hallarda açıq cərrahiyyə lazım olur
🔸 Qarşısının alınması (Profilaktika):
Gündəlik maye istehlakı: 2,5–3 litr su
Duz qəbulunun azaldılması
Oksalatlı qidaların azaldılması: ispanaq, çay, şokolad, çuğundur
Protein qəbulunun tənzimlənməsi
Sitrus meyvələri (xüsusilə limon suyu) – sitrat daş yaranmasının qarşısını alır
Əgər təkrarlayan daş varsa – metabolik analiz və fərdi pəhriz/müalicə planı
🔹 Uşaqlarda və hamiləlikdə urolitiyaz
Uşaqlarda: genetik xəstəliklər, qidalanma pozuntusu və infeksiyalar əsas səbəblərdəndir.
Hamiləlikdə: müalicə daha diqqətli aparılır. USG əsas diaqnostik vasitədir; KT məhdud istifadə olunur.