Siroz Xəstəliyinin Səbəbləri və Müalicəsi
Sirozun Səbəbləri
📌 1. Alkoqollu Qaraciyər Xəstəliyi
Uzunmüddətli həddindən artıq alkoqol istifadəsi qaraciyər hüceyrələrinin məhv olmasına və siroz inkişafına səbəb ola bilər.
Alkoqol qaraciyərdə piy yığılmasına, iltihaba və toxuma zədələnməsinə səbəb olur.
📌 2. Xroniki Hepatit B, C və D İnfeksiyaları
Hepatit B və C virusları qaraciyər toxumasına hücum edərək iltihab və fibroz yaradır.
Hepatit C virusu siroz və qaraciyər xərçənginin əsas səbəblərindən biridir.
📌 3. Yağlı Qaraciyər Xəstəliyi (NAFLD və NASH)
Qeyri-alkoqollu yağlı qaraciyər xəstəliyi (NAFLD) – Piylənmə, diabet və yüksək xolesterin səbəbilə qaraciyərdə piy yığılması siroza səbəb ola bilər.
NASH (Qeyri-alkoqollu steatohepatit) – Piylənmə nəticəsində yaranan iltihablı qaraciyər xəstəliyi.
📌 4. Avtoimmun Qaraciyər Xəstəlikləri
Avtoimmun hepatit – İmmunitet sistemi qaraciyər hüceyrələrinə hücum edərək iltihab və fibroz yaradır.
Birincili biliar xolangit (PBC) – Qaraciyər öd yollarında iltihab və zədələnmə.
Birincili sklerozan xolangit (PSC) – Öd yollarının tıxanması və fibrozlaşması.
📌 5. Metabolik və İrsi Xəstəliklər
Hemoxromatoz – Bədəndə həddindən artıq dəmir yığılması qaraciyərdə fibroz yaradır.
Vilsion xəstəliyi – Qaraciyərdə mis toplanması nəticəsində zədələnmə baş verir.
Alfa-1 antitripsin çatışmazlığı – Genetik faktorlarla əlaqəli qaraciyər xəstəliyi.
📌 6. Qaraciyər Damarlarının Zədələnməsi və Qan Dövranı Problemləri
Budd-Chiari sindromu – Qaraciyərin damarlarında tıxanma siroza səbəb ola bilər.
Ürək çatışmazlığı və ya qaraciyər qan dövranı problemləri.
📌 7. Uşaqlarda Qaraciyər Xəstəlikləri
Biliary atresia (öd yollarının düzgün inkişaf etməməsi) – Yeni doğulmuşlarda qaraciyər sirozu yarada bilər.
Sirozun Simptomları
📌 Erkən mərhələdə simptomlar zəif ola bilər, lakin xəstəlik irəlilədikcə ağırlaşır.
1. Erkən Simptomlar:
✔ Davamlı yorğunluq və zəiflik
✔ İştahsızlıq və kilo itkisi
✔ Ürəkbulanma və həzm problemləri
✔ Sağ qabırğa altında ağrı və narahatlıq hissi
✔ Ayaqlarda və qarında şişkinlik (ascit)
2. İrəliləmiş Mərhələdə Simptomlar:
⚠ Dərinin və gözlərin saralması (sarılıq) – Qaraciyər bilirubini düzgün emal edə bilmir.
⚠ Sidiyin tünd rəngdə olması və açıq rəngli nəcis
⚠ Asan göyərmələr və burun qanamaları – Qan laxtalanma problemləri.
⚠ Hepatik ensefalopatiya (beyin pozğunluğu) – Yaddaş problemi, düşüncə qarışıqlığı, yuxululuq.
⚠ Qida borusu damarlarının genişlənməsi və qanaxma riski (ezofagus varisləri)
🚨 Ağır hallarda qaraciyər koması baş verə bilər.
Sirozun Diaqnozu
📌 1. Qan Testləri:
ALT, AST, ALP, GGT, bilirubin – Qaraciyər funksiyasını qiymətləndirir.
Albumin və pıhtılaşma testləri (PT/INR) – Qaraciyərin zədələnmə dərəcəsini göstərir.
📌 2. Görüntüləmə Testləri:
Qaraciyər ultrasəsi (USM) – Qaraciyərdə fibroz olub-olmadığını göstərir.
Fibroskan (elastometriya) – Qaraciyərin nə qədər sərtləşdiyini ölçür.
MRT və ya CT – Qaraciyərin struktur dəyişikliklərini qiymətləndirir.
📌 3. Qaraciyər Biopsiyası:
Qaraciyər toxumasından nümunə götürülərək sirozun dərəcəsi müəyyən edilir.
Sirozun Müalicəsi
📌 Siroz geri dönüşü olmayan bir xəstəlikdir, lakin müalicə ilə inkişafı yavaşladılıb, simptomlar idarə oluna bilər.
1. Səbəbə Yönəlik Müalicə:
💊 Hepatit B və C varsa: Antiviral müalicə (Tenofovir, Entekavir, Sofosbuvir).
💊 Alkoqollu siroz varsa: Alkoqolu tamamilə tərk etmək vacibdir.
💊 Yağlı qaraciyər varsa: Sağlam qidalanma və arıqlama.
💊 Autoimmun hepatit varsa: İmmunsupressor dərmanlar (Prednizolon, Azatioprin).
💊 Hemoxromatoz və Vilsion xəstəliyi varsa: Qanda dəmir və mis səviyyəsini azaltmaq üçün xüsusi müalicələr.
2. Simptomlara Yönəlik Müalicə:
💧 Ascit (qarında su yığılması) varsa:
Duzsuz pəhriz, diuretiklər (Furosemid, Spironolakton).
Şiddətli hallarda qarından maye çəkilməsi (parasentez).
🩸 Qanaxma riski varsa:
Ezofagus varislərinə endoskopik müdaxilə.
Beta-blokerlər (Propranolol) qan təzyiqini azaltmaq üçün.
🧠 Hepatik ensefalopatiya (beyin pozğunluğu) varsa:
Laktuloza və rifaksimin (beyində toksinlərin yığılmasının qarşısını almaq üçün).
📌 Siroz irəliləmiş mərhələyə çatarsa, qaraciyər transplantasiyası lazım ola bilər.
Sirozdan Qorunma Yolları
✅ Spirtli içkilərdən tamamilə uzaq durmaq.
✅ Hepatit B və C-yə qarşı peyvənd olunmaq.
✅ Sağlam qidalanmaq və çəkini nəzarətdə saxlamaq.
✅ Qaraciyər müayinələrini mütəmadi etdirmək.